آموزش نگارش مقاله پژوهشی و ISI -بخش های مقالات علمی


آموزش نگارش مقالات علمی پژوهشی و ISI

با توجه به اینکه نگارش صحیح و مناسب یک مقاله علمی، مهمترین رکن برای پذیرش و در نتیجه منتشر شدن آن می­باشد، در این فصل ضمن معرفی قسمت­های مختلف مقالات علمی، به آموزش چگونگی نگارش هریک از آنها نیز پرداخته شده است.

بطورکلی شناخت قسمت­های مختلف مقالات علمی، اولین قدم برای نوشتن مقاله بوده و بدون داشتن درکی صحیح از این اجزاء، نمی­توان مقاله­ای مطلوب را به نگارش درآورد. افراد کم­تجربه که شناخت درستی از قسمت­های مختلف مقالات علمی و نحوه نگارش آنها ندارند، نگارش مقالات علمی را مثل انواع کتاب­ها و رمان­ها تصور کرده و با سبکی انشا مانند نسبت به نوشتن مقالات علمی اقدام می­کنند. همچنین در مواردی مشاهده می­گردد که بسیاری از دانشجویان مقالات علمی را با مقالات منتشر شده در مجلات خانوادگی و یا ورزشی اشتباه گرفته و با الهام و الگو برداری از آنها مقالات علمی را تدوین می­نمایند. این در حالی است که چنانچه در مقاله­ای اصول صحیح مقاله نویسی رعایت نشده و شمای نهایی آن مطابق با استانداردهای مقاله­نویسی نباشد، اکثر مجلات آن را غیر قابل بررسی دانسته و از پذیرش آن خودداری می­کنند.

در مقالات علمی لازم است که کلیه مطالب بیان گردیده همراه با ارائه سند و مدرک معتبر بوده و از آوردن مطالبی که فاقد پشتوانه علمی می­باشند، خودداری گردد. این در حالی است که در بسیاری از مقالات، نویسندگان مانند انواع مصاحبه و گفتگو به بیان نقطه نظرهای شخصی خود پرداخته و یا بدون ارائه سند و منبع معتبر به بیان مطالب می­پردازند. باید دقت داشت که چنین امری در هیچ مقاله علمی معتبری قابل قبول نبوده و چنین مقاله­ای صلاحیت چاپ شدن در هیچ مجله معتبری را ندارد.

کاستی­های بیان گردیده و بسیاری از نقصان­های دیگر که سبب اتلاف و بی­نتیجه ماندن بسیاری از تلاش­های نویسندگان جوان می­گردد، غالبا به علت عدم ارائه آموزش صحیح و مناسب به آنها در جهت یادگیری اصول صحیح نگارش مقالات علمی می­باشد. متاسفانه از آنجا که نام مقاله­نویسی بیشتر تداعی کننده نوشتن مطالبی در انواع روزنامه­ها، مجلات ورزشی، خانوادگی و … در ذهن اکثر افراد جامعه می­باشد، به همین دلیل افراد نگارش مقالات را امری بسیار ساده دانسته و تصور می­کنند که به راحتی می­توانند آن را به انجام برسانند. همین تصور اشتباه سبب می­گردد تا غالبا گرایشات کمتری به یادگیری روش­های مقاله نویسی وجود داشته باشد.

از آنجا که فراگیری قسمت­های مختلف مقالات علمی و روش­ها و اصول نگارش هر قسمت نیازمند یادگیری و آموزشی صحیح می­باشد، در این فصل به آموزش اصول و تکنیک­هایی کاربردی برای نگارش صحیح مقالات علمی پرداخته شده است.

 

بخش های مقالات علمی

چنانچه پیشتر نیز اشاره شد هر مقاله علمی دارای بخش­های مختلفی بوده و نگارش صحیح همه این اجزا امری ضروری و اجتناب­ناپذیر است. در این میان اجزاء مقالات علمی در تمامی زمینه­های مهندسی، علوم انسانی، پژوشکی و روان­پزشکی تقریبا یکسان بوده و تفاوت­های موجود نیز غالبا جزئی می­باشند.

بطورکلی قسمت­های مختلف مقالات علمی دقیقا به همان ترتیبی که در نگارش مقالات علمی ارائه می­گردند، عبارتند از:

  • عنوان مقاله
  • نام نویسنده یا نویسندگان
  • آدرس نویسندگان
  • چکیده
  • واژگان کلیدی
  • مقدمه
  • مبانی نظری تحقیق
  • روش تحقیق (تجربی)
  • نتایج
  • بحث
  • نتیجه­گیری
  • تشکر و قدردانی
  • فهرست منابع

 

ممکن است که در قالب همین قسمت­بندی، تعدادی از بخش­های فوق با هم ترکیب شده و در یک قسمت آورده شوند. به عنوان مثال غالبا مشاهده می­گردد که دو بخش “نتایج” و “بحث”، با هم ترکیب شده و قسمت مجزای “نتایج و بحث” را تشکیل می­دهند که در آن علاوه بر ارائه نتایج بدست آمده به بحث پیرامون آنها نیز پرداخته می­شود. همچنین وابسته به سبک و سیاق نگارش هر مجله­ای، در مواردی زیادی مشاهده می­شود که نام بخش­های فوق بدون اینکه تغییری در محتوای آنها ایجاد شده باشد، به صورتی متفاوت بیان می­گردد. به عنوان مثال بسیاری از مجلات مهندسی قسمت روش تحقیق را تجربی می­نامند. در مواردی نیز ممکن است که بخش یا قسمتی از مقاله بدون اینکه نامی از آن برده شود، در دل قسمت­های دیگر بیان گردد، مثلا در اکثر مقالات قسمت مبانی نظری تحقیق وجود ندارد و مطالبی که بایستی در این قسمت آورده شوند در مقدمه و همچنین بخش روش تحقیق مقاله ارائه می­گردند.

در بسیاری از مجلات بخصوص مجلات فعال در زمینه­های علوم انسانی، علاوه بر بخش­های بیان شده قسمت­های دیگری نیز مشاهده می­گردند. باید دقت داشته باشید که موارد بیان شده ارکان اصلی یک مقاله بوده که ممکن است شکسته شده و به چندین قسمت مختلف تقسیم گردند. چنانچه مفصلا در قسمت­های بعدی بیان خواهد شد به طور کلی مقدمه یک مقاله شامل 3 قسمت بیان مسئله، تشریح پیشینه تحقیق و معرفی پژوهش انجام شده توسط پژوهشگر می­باشد. در اکثر مقالات 3 بخش فوق صرفا در مقدمه بیان می­گردند. این در حالی است که در بسیاری از مجلات علوم انسانی ساختار ذکر شده برای مقدمه شکسته شده و موارد فوق در بخش­هایی مجزا ارائه می­گردند. بعبارت دیگر در مقدمه اصلی مقاله سه رکن بیان شده به صورت بسیار مختصر درج گردیده و تشریح مفصل هریک از آنها در قسمتی مجزا ارائه می­گردد. یکی از این بخش­های مجزا که بیان مسئله نامیده می­شود به تشریح مسئله و بیان ضرورت انجام پژوهش می­پردازد. در چنین مواردی غالبا بیان مفصل پیشینه تحقیق نیز از مقدمه حذف گردیده و به قسمتی مجزا که پیشنیه تحقیق نامیده می­شود، انتقال می­یابد. بعبارت دیگر در صورتی که در مقاله­ای اجزایی به غیر از موارد بیان گردیده وجود دارد به هیچ عنوان سردرگم نشده و مطمئن باشید طریقه نوشتن آنها نیز به صورت کامل در این نوشته توضیح داده شده است.

بطورکلی فرمت جدید مقالات در تمامی رشته­ها، درج اجزای مقاله دقیقا مطابق با فرمت ارائه شده در فوق و بدون شکستن هریک از آنها به منظور ایجاد نمودن بخش­های اضافی می­باشد. با این حال هم­اکنون نیز بسیاری از مجلات فعال در زمینه­های مربوط به علوم انسانی تنها مقالاتی که بر اساس فرمت قدیمی نگارش یافته­اند را منتشر کرده و از دریافت مقالات نگارش یافته با فرمت جدید خودداری می­کنند (البته شایان ذکر است که تعداد این مجلات هر روزه کمتر شده و به تعداد مجلات پذیرنده فرمت جدید مقاله نویسی اضافه می­گردد). طبیعی است که برای چاپ مقاله در چنین مجلاتی رعایت کامل ساختارهای مورد نظر آنها چنانچه در قسمت راهنمای نویسندگان آن مجله بیان گردیده است، امری الزامی و حتی ضروری است.