بررسی اثر بخشی آموزش فرزندپروری مثبت به مادران کودکان اوتستیک در کاهش مشکلات رفتاری فرزندان شان

۲-۲-۱ تعریف                                                                                      ۱۵

۲-۲-۲ نشانگان اوتیسم                                                                            ۱۶

۲-۲-۳ همه گیر شناسی                                                                           ۱۷

۲-۲-۴ سبب شناسی                                                                               ۱۸

۲-۲-۵ درمان                                                                                       ۲۰

۲-۳- مشکلات رفتاری                                                                                     ۲۰

۲-۳-۱ تعریف                                                                                     ۲۰

۲-۳-۲ رفتار بهنجار و نابهنجار                                                                  ۲۲

۲-۳-۳ قضاوت درباره مشکلات رفتاری کودکان                                             ۲۴

۲-۳-۴ طبقه بندی انواع اختلالات رفتاری کودکان                                           ۲۶

۲-۳-۵ میزان شیوع اختلالات رفتاری                                                           ۳۲

۲-۳-۶ علل مشکلات رفتاری کودکان                                                          ۳۳

۲-۴- فرزندپروری                                                                                          ۳۸

۲-۴-۱ تعریف                                                                                       ۳۸

عنوان                                                                                                  صفحه

۲-۴-۲ پنج جنبه کلیدی برنامه فرزندپروری مثبت                                           ۴۱

۲-۴-۳ علل مشکلات رفتاری                                                                   ۴۳

۲-۴-۴ نظریه یادگیری اجتماعی                                                                ۴۸

۲-۴-۵ خانواده و روابط بین والد و کودک                                                    ۵۲

۲-۴-۶ شیوه های فرزندپروری                                                                  ۵۴

۲-۴-۷ نظریه آدلر                                                                                 ۵۷

۲-۴-۸ نظریه شیفر                                                                                ۵۹

۲-۴-۹ نظریه باتوم                                                                                ۶۰

۲-۴-۱۰ نظریه بامرید                                                                             ۶۱

۲-۴-۱۱تاثیر سبک های فرزندپروری بر رفتار فرزندان                                      ۶۶

۲-۵ تحقیقات انجام شده درباره موضوع تحقیق                                                    ۶۸

۲-۵-۱ تحقیقات انجام شده در خارج از کشور                                                ۶۸

۲-۵-۲ تحقیقات انجام شده در داخل کشور                                                   ۷۰

فصل سوم ( روش تحقیق )                                                                           ۷۹

۳-۱ مقدمه                                                                                                ۸۰

۳-۲ روش تحقیق                                                                                        ۸۰

عنوان                                                                                     صفحه

۳-۳ حجم جامعه و نمونه                                                                              ۸۱

۳-۴ معیارهای ورود به پژوهش                                                                       ۸۱

۳-۵ معیارهای خروج از پژوهش                                                                      ۸۱

۳-۶ ابزار جمع آوری اطلاعات                                                                        ۸۱

۳-۷ روش اجرای تحقیق                                                                               ۸۴

۳-۸ روش جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل داده ها                                          ۸۴

فصل چهارم(تحلیل داده ها)                                                                           ۸۵

۴-۱ مقدمه                                                                                                ۸۶

۴-۲ مشخصات جمعیتی                                                                                ۸۶

۴-۳- یافته های توصیفی                                                                               ۸۷

۴-۴- بررسی فرضیه های تحقیق                                                                     ۹۰

فصل پنجم (تبیین نتایج)                                                                            ۹۷

۵-۱ مقدمه                                                                                               ۹۸

۵-۲ یافته های تحقیق                                                                                 ۹۸

۵-۳ پیشنهادات تحقیق                                                                               ۱۰۱

عنوان                                                                                   صفحه

    ۵-۴ ملاحضات اخلاقی                                                                  ۱۰۳

منابع                                                                                    ۱۰۴

منابع فارسی                                                                            ۱۰۵

منابع خارجی                                                                           ۱۱۱

چکیده

هدف این پژوهش بررسی تاثیر آموزش برنامه فرزند پروری مثبت به مادران کودکان اوتستیک در کاهش مشکلات رفتاری فرزندان شان بود. روش : این پژوهش از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. آزمودنی های پژوهش ۳۰ نفر بودند که به صورت تصادفی از میان مادران کودکان اوتستیک مدرسه مهرجو ، درسال ۹۲ انتخاب شدند. گرداوری داده ها به کمک پرسشنامه مشکلات رفتاری راتر، پیش از جلسات و بعد از آن انجام شد. آموزش فرزندپروری مثبت در طی هشت جلسه دو ساعته ارائه شد. داده ها به کمک روش های آمارتوصیفی، تحلیل واریانس و T-test تحلیل شدند. یافته ها : نتایج تحلیل داده ها نشان داد که آموزش فرزندپروری مثبت به مادران کودکان اوتستیک در کاهش مشکلات رفتاری فرزندان شان معنی دار بوده است. نتیجه گیری : آموزش فرزندپروری مثبت به مادران کودکان اوتستیک در کاهش مشکلات رفتاری فرزندان شان موثر است .

۱-۱- مقدمه

اوتیسم[۱] نوعی اختلال تکاملی عصبی است که در آن کودک مبتلا مراحل تکاملی را آن گونه که همسالان وی طی می کنند، نمی گذراند. اوتیسم (درخودماندگی) عموما به وسیله یک مجموعه سه تایی از ویژگی ها مشخص می‌شود(کاپلان و سادوک، ۱۳۸۶).

طیف اوتیسم از پنج اختلال مجزا تشکیل شده است که در این میان اوتیسم، اختلال نافذ رشد که به گونه دیگری مشخص شده است (PDD-NOS)[2] و اختلال آسپرگر[۳] که بیشتر فراگیر است، در آن شایع تر است و تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده است(ماتسون[۴]، ۲۰۰۷).

تأخیرهای رشدی در این کودکان، می تواند تاثیر منفی بر سایر زمینه های تحولی داشته و زمینه را برای استقرار مشکلات رفتاری نظیر روی زمین کوبیدن خود، گریه کردن، ضربه زدن به سر و قشقرق فراهم کند. بدین صورت که کودک برای جلب توجه بزرگسالان و اجتناب از موقعیت هایی که مطابق میلش نیست این رفتارها را بروز می دهد (ممقایه، پوراعتمادی، احمدی و خوشابی، ۱۳۹۰). بنابراین کاهش مشکلات رفتاری[۵] کودکان مبتلا به اوتیسم، مولفه های اساسی در مداخلات درمانی برای کودکان می باشد (بهمن زادگان جهرمی و همکاران، ۱۳۸۹).

مشکلات رفتاری، یکی از شایع ترین مسائل دوران کودکی است که رابطه بین کودک و محیط را خدشه دار می سازد. یک رفتار، هنگامی مشکل آفرین تلقی می گردد که برای فرد و دیگران، مزاحمت ایجاد کرده و زندگی عادی آنان را مختل گرداند (گلدشتاین[۶]، ۱۹۹۵).

در زمینه روانشناسی مرضی باور بر این است که مشکلات رفتاری از شایع ترین مسایلی است که کودکان و نوجوانان با آن در ارتباط اند. از طرف دیگر خانواده محل اولین

مطلب دیگر :

تحقیق رایگان درباره پیشرفت تحصیلی

 ارتباط اجتماعی کودک بوده و اصولاً کودک در چارچوب محیط خانوادگی و بر حسب جهت گیری های روش های تربیتی والدین خود، انتظارهای زندگی گروهی را می شناسد. پس تعلیم و تربیت کودک و شکل گیری ابعاد رشدی کودک که در بروز رفتارهای کودک انعکاس می یابد، بدون شک تحت تاثیر والدین خواهد بود که صد البته نقش محیط نیز با این نقش خانواده در هم تنیده و جدا نشدنی است (ایمانی و محب، ۱۳۸۸).

برنامه فرزند پروری مثبت[۷] یک مداخله پیشگیرانه جهانی با مداخلات انتخابی به طور خاص برای کودکان در معرض خطر(مشکلات رفتاری) و والدین شان طراحی شده است. این برنامه پنج دوره مختلف رشدی را دربرمی گیرد. هدف آن از نوزادی تا نوجوانی است (ساندرز[۸]، ۲۰۰۷).

این برنامه یک مداخله فرزندپروری چند سطحی است که هدف کلی آن افزایش دانش، مهارت و اعتماد به نفس والدین به منظور جلوگیری و کاهش مشکلات رفتاری، عاطفی و رشد و نمو کودکان و نوجوانان در سطح جامعه است (ساندرز[۹]، ۲۰۰۷).

کودکان اوتیسم نیز دارای مشکلات رفتاری بسیاری هستند که کمک خانواده و والدین را در کاهش این مشکلات رفتاری می طلبد؛ از این رو هدف این پژوهش بررسی اثربخش بودن آموزش برنامه فرزندپروری مثبت به والدین کودکان اوتستیک در کاهش مشکلات رفتاری فرزندان شان می باشد.

۱-۲- بیان مسئله

اختلالات طیف اوتیسم گر چه با همین نام شناخته می شوند که اولین بار لئو کانر[۱۰] در ۱۹۴۲ در آمریکا و هانس آسپرگر[۱۱] در حدود همان سال در اتریش به معرفی آن پرداختند، لیکن اکنون شامل مجموعه ای از اختلالات می شوند که با نام PDD یا اختلال های رشدی[۱۲]  فراگیر شناخته می شوند(کاپلان و سادوک، ۱۳۸۶).

طبق تعریف انجمن روانپزشکان آمریکا[۱۳]، این اختلالات با آسیب شدید و نافذ در چندین جنبه رشد از جمله مهارت های تعامل اجتماعی متقابل، مهارت های ارتباطی یا وجوه رفتار، علایق و فعالیت های کلیشه ای مشخص می شوند. آسیب های کیفی که مشخصه این اختلال ها هستند به طور مشخص به سطح رشد و یا سن عقلی فرد انحراف دارند. این اختلالات شامل : اختلال اوتیسم، اختلال رت[۱۴]، اختلال از هم گسسختگی دوران کودکی[۱۵]، اختلال آسپرگر و اختلال رشدی فراگیر که به گونه ای دیگر مشخص نشده است می باشد و معمولا در اولین سال های زندگی آشکار می شوند و اغلب با درجاتی از عقب ماندگی ذهنی همراه هستند و گاهی اوقات نیز با گروه مختلفی از حالات طبی عمومی (مثل نابهنجاری های عضوی کروموزومی[۱۶]، عفونت های مادرزادی[۱۷]، نابهنجاری های ساختاری سیستم عصبی مرکزی[۱۸] ظاهر می شوند.اوتیسم اصولا بر چهار حوزه از توانایی های کلی کودک اثر می گذارد (کاپلان و سادوک، ۱۳۸۶).

– ارتباط برقرار کردن (کلامی و غیر کلامی)[۱۹]

این مطلب را هم بخوانید :  یکپارچه­ سازی زنجیره تأمین و جهت­گیری بازار و اثرات آنان بر عملکرد شرکت

– مهارت های اجتماعی[۲۰]

– رفتار[۲۱]

– یادگیری[۲۲]

بررسی های اخیر نشان می دهند که شیوع اختلال اوتیسم ۲-۱ مورد به ازای هر۱۰۰۰ نفر جمعیت  برای درخودماندگی (اوتیسم) و نزدیک به ۶ موردبه ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت، برای اختلالات طیف اوتیسم تخمین زده شده ات. اختلال اوتیسم در هر دو جنس دیده می شود، اما فراوانی آن در پسر ها ۳ تا ۴ برابر دختران است. هر ساله بر آمار کودکان مبتلا به اوتیسم افزوده می شود تا جایی که موسسه ملی بهداشت روان آمریکا میزان شیوع اختلال را در سال ۲۰۱۰، ۱ مورد در هر ۹۹ نفر تخمین زده است (ماتسون، ۲۰۰۷).

پژوهش ها در مورد علل بوجود آورنده ی اوتیسم به نقش اختلال ساختاری مغز[۲۳]، ژنتیک[۲۴]و عوامل محیطی اشاره داشته است. اما تاکنون هیچ عامل قطعی و مشخصی شناخته نشده است (ماتسون، ۲۰۰۷).

بررسی ها نشان می دهند که والدین کودکان با اختلال های گستره اوتیسم بیش از والدین کودکان با اختلال های روانشناختی[۲۵] دیگر، در معرض فشارهای روانی[۲۶] ناشی از داشتن کودک ناتوان قرار دارند. این فشارها می تواند برخاسته از مشکلات ناسازگاری و رفتارهای ضداجتماعی، خود آسیب رسانی، حرکات کلیشه ای و یا فشارهای روانی ناشی از دشواری در برقراری ارتباط اجتماعی و نیز مشکلات مربوط به حضور در اماکن عمومی با شرایط خاص جسمانی کودک و یا هزینه های زیاد خدمات آموزشی و درمانی باشد (انجمن درخودماندگی آمریکا، ۲۰۰۳).

مشکلات رفتاری، رفتارهای گوناگون افراطی، مزمن، انحرافی هستند که گستره آن ها شامل اعمال تهاجمی یا برانگیختگی ناگهانی، ‌اعمالافسرده‌گونه و گوشه‌گیرانه می‌باشد و بروز آن ها به دور از انتظار مشاهده‌کننده است، به‌طوری که وی آرزوی توقف این‌گونه رفتارها را دارد (نراقی و نادری، ۱۳۷۴).

امروزه دیگر از لفظ اختلالات رفتاری[۲۷] استفاده نمی شود. بلکه تقسیم بندی مشکلات رفتاری به دو دسته درونی سازی شده[۲۸]و بیرونی سازی شده[۲۹]، راه را برای پژوهش و بررسی دقیق تر این مشکلات هموارتر ساخته است. مشکلاتی از قبیل نارسایی توجه، بیش فعالی، اختلالات سلوک، اضطراب فراگیر، افسردگی، نافرمانی، هراس و . که می توانند به صورت قشقرق به راه انداختن، کتک کاری، نزاع، داد و فریاد، خرابکاری، تهدید، فرار از مدرسه، افت تحصیلی و منفی کاری بروز پیدا  کند، این موارد اگر جنبه خودانگیخته داشته و همیشگی باشد، می توانند به عنوان مشکلات رفتاری بیان شوند. هر کدام از این مشکلات می توانند زمینه ساز مشکلات دیگری شده، در بزرگسالی نیز به شکل های مختلف ظاهر شوند (ایمانی و محب، ۱۳۸۸).

به طور معمول کودک این نمونه های رفتاری را در مکان های گوناگون، مانند : آموزشگاه، خانه و در موقعیت های اجتماعی از خود بروز می دهند و این گونه کردارها باعث می شوند که مشکلات چشمگیری درعملکرد اجتماعی، آموزشی و خانوادگی پدید آید (ایمانی و محب، ۱۳۸۸).

هنگام اندیشیدن به مشکلات رفتاری کودکان می توان در سه گستره متمرکز شد : کودک، آموزشگاه، خانواده. خانواده بستری است که آدمی زندگی اش را با آن آغاز می کند و در آن شکل می گیرد. یکی از موثرترین مداخلات در حیطه مشکلات رفتاری و عاطفی کودکان، آموزش مهارت هایی به والدین است که به کنترل رفتار از جانب کودک و ایجاد سبک های والدینی موثر، می انجامد. رابطه عاطفی میان والد و کودک، در فرایند درمان امری تاثیر گذار محسوب می شود و با آموزش مهارت های درمانی، والدین می توانند در حد یک درمانگر و شاید بیشتر از آن برای فرزندانشان موثر باشند (لندرت، ری و براتون، ۲۰۰۹).

فرزندپروی حوزه ی نسبتا جدیدی است که توجه پژوهش ها را از دهه های ۱۹۷۰  به بعد به سمت خود معطوف نموده و از آن زمان رویکردهای بسیاری برای پیشگیری و حل مشکلات والد- کودک و خانواده با تمرکز بر درمان و پیشگیری مطرح شده اند (استنبورد ، ۲۰۰۶).

یکی از انواع برنامه های آموزش والدین، «برنامه فرزندپروری مثبت» است که توسط ساندرز و همکاران و بر اساس رفتار درمانگری های خانواده مبتنی بر اصول یادگیری اجتماعی به وجود آمده است این برنامه به دلیل وجود سطوح مختلف در نارسایی کارکرد خانواده و نیازهای گوناگون مادر و کودک دارای پنج سطح مختلف می باشد و استفاده از آن برای مادران کودکان ۳-۲ ساله ای پیشنهاد می شود که هم اکنون مبتلا و یا در معرض خطر ابتلا به اختلالات رفتاری و عاطفی هستند(پور احمدی و همکاران، ۱۳۸۸).

اهداف تمام سطوح درمانی این روش بر افزایش خودبندگی و خودکارآمدی مادران در مدیریت و کنترل رفتار متمرکز شده است که از طریق آموزش مادران در جهت ارتقاء تحول کودک، می توان دستیابی به حس شایستگی و خویشتن داری را در والدین هموار ساخت (ساندرز ، ۲۰۰۵).

درطول ۳۰ سال گذشته، شواهد زیادی جهت اثر بخش بودن برنامه فرزندپروری مثبت بدست آمده است. اثر بخشی برنامه فرزندپروری مثبت در طیف گسترده ای از فرهنگ ها از طریق آزمایشات درهنگ کنگ، ژاپن، آلمان، سوئیس، استرالیا، نیوزیلند و ایالات متحده نشان داده شده است (ساندرز ، ۲۰۱۰).

آموزش والدین از دو جهت بر سایر روش ها برتری دارد، اول آن که برنامه اصلاح رفتار کودک در محیط طبیعی منزل و توسط والدین که بیشترین تماس را با او دارند، اجرا می گردد و دوم آن که آموزش  والدین جنبه های مختلفی از عملکرد والدینی و خانوادگی را تحت تاثیر قرار می دهد ( ساندرز، ۲۰۰۷).

فارشتاین[۳۰] (۱۹۸۶)، بیان می کند هنگامی که والدین آگاهی درستی از مشکلات کودک شان داده می شود، مادران سازوکارهای مناسبی از خود نشان می دهند تا بدون دخالت احساسات شان با فرزندان خود برخورد نمایند (مختاری، ۱۳۸۷).

شیوه آموزش این روش به صورت گروهی، موجب غنا بخشیدن به عوامل محافظتی کودکان و کاهش عوامل خطرساز و مرتبط با مشکلات رفتاری و هیجانی کودکان خواهد شد (ساندرز، ۲۰۰۸). شفیع آبادی (۱۳۸۶)، بیان می کند آموزش گروهی والدین نوعی از تعلیم و تربیت گروهی است که آموزش وسیعی را شامل می گردد و به والدین کمک می کند تا دانش و توانایی های خود را در زمینه پرورش و تعلیم و تربیت کودکان به نحوه مطلوب گسترش دهند. در چنین موقعیت هایی برنامه آموزش فرزندپروری می تواند به والدین بیاموزد که چگونه با ارائه الگوهای مناسب، نقش مثبت تری را برای کودکان شان ایفا کنند و سبک های سالم زندگی را به خود بیاموزند و به کودکان شان منتقل کنند. در چنین حالتی با افزایش توانمندی های والدین، مشکلات رفتاری کودکان کاهش می یابد.

هشت روش عمومی که به آموزش خانواده اوتستیک، بیشتر مربوط می شود شامل آموزش، والدین به عنوان همکار درمانگر، روش رفتاری، تقویت ارتباط، روش شناختی، حمایت احساسی، حمایت بیمه ای و آموزش حمایتی می باشد (ربیعی و همکاران، ۱۳۹۰).

متخصصین معتقدند که کودک اوتستیک باید از همان کودکی ، آموزش های مناسبی جهت همبودی های ارتباطی و اجتماعی دریافت کند. با آغاز قرن بیستم ، این موضع فلسفی و کاربردی که والدین می توانند و باید در طراحی و اجرای سرویس های مداخلاتی کودکان اوتیسم همکاری کنند ، پذیرش بین المللی دریافت کردهاست (ربیعی و همکاران ، ۱۳۹۰).

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *