دانلود پایان نامه درمورد استان مازندران، دریای خزر، سلسله مراتب، سلسله مراتب شهری

.
مقدمه
بررسی و شناخت شمای کلی منطقه مورد مطالعه از مهمترین بخش هر پژوهش علمی می باشد. در فصل حاضرابتدا به شناخت طبیعی و جغرافیایی شهر ساری پرداخته ودر بخش دوم به ویژگیهای اجتماعی و جمعیتی آن می پردازیم ،سپس در بخش سوم مسائل وخصوصیات اقتصادی شهر را نمایان ساخته و در بخش چهارم به نحوه توسعه شهر در ادوار مختلف پرداخته ودر نهایت نقش حمل و نقل و شبکه های ارتباطی موجود در شهر را واکاوی می نماییم .
۳-۱- جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندران
در سلسله مراتب شهری استان مازندران، شهر ساری به عنوان مرکز استان بالاترین رتبه را نسبت به دیگر شهرهای مازندران دارد. در برنامه پنج ساله دوم توسعه اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی استان ،شهر ساری به عنوان شهر نخست در نظام شهری و خدماتی یاد شده است. محور اقتصادی شهر، خدماتی – صنعتی است و سطح خدماتی آن ملی و عملکرد استانی دارد. موقعیت شهر ساری به عنوان مرکزیت سیاسی – اداری استان مازندران، آن را به یک مرکز بزرگ اداری و خدماتی در سطح وسیع بدل کرده است. این عملکرددرتمام زمینه های آموزشی، اداری، فرهنگی و… دیده می شود. ارائه خدمات برتر در این شهر موجب رشدمهاجرت ودرنتیجه گسترش فیزیکی شهر شده است.
نقشه شماره(۳-۱) جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندران`
جدول شماره( ۳-۱) : جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندرا ن
نام شهر
تعداد جمعیت
تعداد خانوار
متوسط بعد خانوار
نسبت به جمعیت شهر ساری
ساری
۲۷۳۹۷۲
۷۴۹۱۰
۶۵/۳
۱
بابل
۲۴۰۰۷۳
۶۶۳۳۸
۶۱/۳
۸۷/۰
آمل
۱۹۹۶۹۸
۵۴۱۴۴
۶۸/۳
۷۲/۰
قائم شهر
۱۸۲۲۴۰
۵۰۰۴۹
۶۴/۳
۶۶/۰
منبع : سالنامه آماری استان مازندران
نمودار شماره(۳-۱): جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندرا ن
منبع : سالنامه آماری استان مازندران
۳-۲-موقعیت سیاسی ،جغرافیایی وریاضی شهر ساری
شهر ساری مرکز استان مازندران وازموقعیت سیاسی – اداری ویژهای برخوردار است. از لحاظ موقعیت جغرافیایی در طول شرقی ۵۳ درجه و ۳۷ دقیقه و عرض شمالی ۳۴ درجه و ۳۶ دقیقه واقع شده است. این شهر از شمال به دریای خزر، از شرق به شهرستان نکا، از غرب به شهرستان‌های جویبار، قائم‌شهر و از جنوب شرقی به رشته کوه‌های البرز و استان سمنان محدود گردیده است. همچنین بر سر راه ارتباطی، تجاری، گردشگری و زیارتی نواحی داخلی وجنوبی کشور باشهرهای استان های شمال شرقی (به ویژه شهر مشهد) و شمال غربی کشورقرار داردکه از طریق راهآهن سراسری و راه آسفالته با مرکز و سایر استانها ارتباط مییابد.راه آهن سراسری نیز از جنوب شهر ساری و ازمیان بافت مسکونی محله ی سروینه باغ ،مجموعه ی پادگان نظامی ، بیمارستان ارتش و راه آهن می گذرد و در فاصله ۵/۱ کیلومتری شرق رودخانه تجن، مسیر جاده ساری-گرگان را قطع کرده به شمال آن می رود.
۳-۳- وجه تسمیه شهر ساری
حدود سه هزار سال قبل ازمیلاد قومی از آریاییان به فلات ایران مهاجرت نمودندگروهی محل اقامت جدید خود را به تبری (ساآری ) یا (سا آریه ) نام نهادند. این دو نام در زبان فارسی به ترتیب سروری کردن وآسایشگاه (آسودن گاه) معنی می دهد .ساآریه از دو جزء “سا” و “آریه” ساخته شده است. جزء “سا” از مصدر سای۷۷ باستانی و به معنی آسودن و جزء “آری” یا “آریه” به معنی ایرانی یا آریایی و نشانگر مفهوم استقرار و یا محل زندگی و آرامش (قوم آریایی ) خواهد بود. “ساریه” و “ساردیه”نیز در نوشته های متقدمین در ارتباط با ریشه اصلی نام شهر ساری آمده است (حجازی کناری، ۱۴۶:۱۳۷۲).
در نقشه ی منتشر شده از روزگار هخامنشیان در تمامی کناره های جنوبی دریای مازندران تنها نام یک شهربانام زاد راکارتا۷۸وجوددارد که ازآن به عنوان مرکز ایالت یا ساتراپ هرکانا یاد شده است .مکان جغرافیائی شهر زادراکارتا دقیقاً با جایگاه کنونی شهر ساری همخوانی دارد(اسلامی، ۱۳۷۳: ۳۹).
گروهی نیز معتقدند نام ساری از”سارویه” فرزند فرخان بزرگ پادشاه طبرستان گرفته شده است. وی به یکی از بزرگان دربار خود به نام “باو” فرمان دادتا شهر ساری را در محلی به نام “اوهر” (که بعدها به نارنجه کتی معروف شد) بنا کند. مکان مورد نظر به واسطه موقعیت ممتاز و نهرهای فراوان و محلات باصفای اطرافش انتخاب گردید. سارویه پس از بنا ،پایتخت طبرستان گردید (خلیلی جویباری، ۱۹:۱۳۷۹).
مرحوم سیداحمد کسروی تبریزی در کتابهایی به نام شهر ودیه ها وجه تسمیه ساری یا سارویه را از وفور پرندگانی به نام ساروان نوشت بر این باور بود که ساروان به معنی جائی که سار در آنجا زیاد است .گروهی از پژوهشگران نیزمعتقدند که نام باستانی شهر ساری سیرینکس۷۹ بوده است؛ آنها برای اثبات ادعای خود از سکه های بدست آمده به روزگار اشکانیان بهره می برند .و بر این باورند که جایگاه ضرب این سکه ها نیز در همین شهر بوده است (اسلامی، ۱۳۷۳: ۴۰).
در قرن چهارم هجری شهر سارویه به ساری تغییرنام یافت (سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، ۱۳۸۳: ۴).
۳-۴- موقعیت طبیعی شهر ساری
از لحاظ موقعیت طبیعی این شهر در جنوب دریای مازندران و در منطقه ی جلگه ای قرار گرفته و درنواحی جنوب و جنوب غربی ، بخشهای کوهستانی آن پوشیده از جنگل و درتپه ماهورهای کم ارتفاع ،اراضی کشاورزی و باغات مرکبات گسترش یافته است(طرح تفصیلی ساری، ۱۳۷۹).
رود خانه تجن که از پر آب ترین رود خانه های استان می باشد از ارتفاعات جنوبی شهرستان سرچشمه گرفته و در بخش شرقی به دریای مازندران منتهی می شود . مقدارقابل توجهی ازنهرهای منشعب از رودتجن و ارتفاعات جنوبی در بافت شهر جریان داشته و امکان استفاده از فضاهای مناسب و زیبایی را برای شهروندان خود فراهم کرده است. از لحاظ توپوگرافی شهر ساری در طبقه ارتفاعی ۱۰۰-۰ استقرار یافته که ارتفاع این شهر از سطح دریای آزاد ۵/۱۱۸ متر (طرح جامع شهر ساری۷۵ )و شیب عمومی شهر نیزاز جنوب به شمال بسیار ملایم است .
۳-۴-۱- وضعیت آب و هوای شهرساری
عواملی مانند ارتفاع از سطح دریا، پوشش گیاهی، فاصله از دریا و … تأثیرگذار در شرایط آب و هوایی میباشند. در شهرستان ساری هوای بخش جلگهای مرطوب و قسمت کوهستانی آن مانند سایر نقاط کوهستانی استان سردسیر است. و به علت مجاورت با دریا (۲۷ کیلومتری) مانند اغلب شهرهای ساحلی دریای خزر دارای آب و هوای مرطوب و نسبتاً گرم میباشد. منابع اصلی تأمین رطوبت در استان مازندران، دریای خزر و توده هوای مرطوب مدیترانهای است که تأثیرات خود را در شهر ساری نیز گذارده است به همین دلیل میزان رطوبت از غرب به سمت شرق استان کاهش مییابد (طرح جامع شهر ساری، ۱۳۸۰:۲۴).
۳-۴-۱-درجه حرارت درشهر ساری
بر اساس آمارهای موجود هواشناسی معدل درجه حرارت شهر ساری بین حداکثر ۵/۳۴ درجه و حداقل ۱۲/۱ درجه متغیر است. گرمترین ماههای سال تیر و مرداد و سردترین ماههای سال دی و بهمن میباشد. تأثیر رطوبت دریای خزر در هوای شهر باعث گردیده برودت هوا در فصول سرد نیز بندرت از صفر درجه سانتیگراد پایینتر رود (سالنامهآماری مازندران، ۱۳۸۵: ۴۳).
داده هاو اطلاعات به دست آمده نشان می دهد که میانگین سالانه دما در شهر ساری در دوره ۱۰ ساله ۱۳۸۰-۱۳۹۰، بین ۱۷-۵/۱۸ درجه سانتی گراد در نوسان است .
۳-۴-۳- وضعیت بارندگی درشهر ساری
ساری از جمله شهرهای پرباران استان به شمار می رود که حداکثر میزان بارندگی به ترتیب در فصول پاییز،زمستان، بهار و تابستان است .هر چند میزان بارش در فصول خشک در حدی نیست که با تبخیر ناشی از افزایش دما بتواند مقابله نماید .با توجه به این امر که معدل میزان بارندگی شهر ساری در سالهای اخیر رقم ۲/۸۳۲ میلیمتر را نشان میدهد که در مقایسه با میزان بارندگی در استان از مقدار بارش قابل توجهی برخوردار است (طرح تفصیلی ساری، ۱۳۷۹).
بارندگی های شهر ساری متاثر از دو پدیده آدوکسیون هوای قطبی برروی دریای خزر و سیستمهای باران زایی است که از قطاع غربی به کشور وارد می شوند .
بررسی توزیع ماهیانه بارندگی در شهر ساری در دوره ده ساله ۱۳۹۰-۱۳۸۰ به طور متوسط بیشترین نزولات جوی در ماه های مهر،آبان ودی رخ می دهد .
نمودار ( ۳-۲) حداکثر بارش وتعداد روزهای بارندگی شهرساری درسال۱۳۹۰
ماخذ: سازمان هواشناسی استان مازندران
۳-۴-۴-رطوبت هوای شهر
متوسط رطوبت هوای شهر ساری در طی ماه های مختلف سال بین حداکثر ۷۵/۸۲ در شهریور ماه و حداقل ۲/۶۸ در تیرماه متغیر است در حالیکه میزان رطوبت نسبی هوا در مازندران در تمام طول شبانهروز از ۶۰ درجه بیشتر است. قابل ذکر است میزان رطوبت هوا با توجه به فاصله شهر از دریا و منابع تأمین رطوبت متغیر میباشد. چنانچه بخشهای شمالی و غربی شهرستان ساری از رطوبت بیشتری نسبت به جنوب و شرق شهرستان برخوردار میباشند (طرح جامع شهرساری، ۱۳۸۰: ۲۵) .
نمودار (۳-۳) رطوبت شهر ساری سال ۱۳۸۵
بر اساس بررسی های انجام گرفته ،جهت باد غالب و نایب غالب در شهر ساری به ترتیب شمال غربی و شرق بوده و در مجموع ۰۹/۳۴ درصد هوای آرام مشاهده شده است .
۳-۴-۵- سیستم حرکت آبهای سطحی (باران)و موقعیت مسیل ها در شهر
جهات حرکت آبهای سطحی ساری از سمت جنوب به شمال و جنوب شرقی به شمال غربی می باشد .
رودخانه تجن مهمترین مسیل موجود در شهر بوده که آن را به دو قسمت کوچکتر شرقی و بزرگتر غربی تقسیم می نماید .
برای این رودخانه دائمی که رژیم آبدهی آن بارانی – برفی است ماه های اسفند و فروردین پرآب ترین و ماه آبان کم آب ترین می باشد . (مشاورین مازند طرح ،۱۳۸۹).
۳-۴-۶- نحوه دفع آبهای سطحی( آب باران)در شهر و معایب آن
دفع آبهای سطحی شهر ساری از جهات عمومی ،شیب اراضی ، شبکه معابر ، شبکه هیدروگرافی و کانال های طبیعی موجود در گستره شهر تبعیت کرده وجهت جمع آوری آبهای سطحی از کانال و جوی های با عرض و عمق متفاوت استفاده می شود . براساس بررسی های انجام شده بعضی از محلات شهر مانند : کوی دادگستری ،هسته مرکزی شهر ،بعضی از محلات اطراف میدان امام ،محله غفاری و …بامشکلات عدیده ای جهت دفع آب های سطحی مواجه هستند (مشاورین مازند طرح ،۱۳۸۹).
۳-۴-۷- ساختمان زمین شناسی
از نظر زمین شناسی شهر ساری در زون ساختمانی گرگان – رشت استقرار دارد.زون مذکور از روند سینوسی البرز پیروی کرده و در نقاطی که کوهستان از دریا فاصله دارد،گسترش یافته است. بر اساس ساختارموجود زمین شناسی محدوده ،تمام لرزه های گسترده آن معمولا در عمق ۱۰-۷۰ کیلومتری روی داده و لذا کم عمق می باشند(مشاورین مازند طرح ،۱۳۸۹).
وجود یکسری تاقدیس و ناودیس با امتداد محوری تقریبا شرقی – غربی و عمود بر امتداد رودخانه تجن و دو گسل عمده ،یکی گسل شمال البرز به طول ۴۰۰ کیلومتر و دیگری گسل

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *