دانلود پایان نامه درمورد شهر فشرده، رشد افقی شهری، آمریکای لاتین، رشد جمعیت

مسایلی که برای سلامتی انسان و محیط زیست پدید میآورد معانی ضمنی منفی را در ذهن متبادر می سازد. ساکنان واحدهای همسایگی پدید آمده در اثر گسترش پراکنده شهر، آلودگی بیشتری را به ازای هر نفر تولید میکنند و از مشکلات بیشتری در رفت وآمد روزانه خود رنج می برند . همچنین به دلیل عملی نبودن گزینههای پیادهروی و دوچرخه سواری جهت رفت وآمد در این نواحی، موجب اختلال در سلامت فردی ساکنان این نواحی شده است.واضح است، شکل خاص توسعه ، نوعی رشد لجام گسیخته در حواشی و افزایش مفرط زمین شهری را به همراه دارد وباعث کاهش تراکم جمعیت، افزایش سهم فضاهای باز بلااستفاده و در نتیجه گسستگی بخشهای مختلف یک شهر، جداییگزینی فضایی-اکولوژیکی، افزایش هم زمان قیمت زمین، افزایش هزینه تاسیسات و تجهیزات و بسیاری مسائل دیگر میشود.
۲-۳-۲- تجربیات پراکنش شهری در کشورهای مختلف
۲-۳-۲-۱- امریکا
امروزه با فراگیر شدن اثرات گسترش افقی شهرها، مفهوم اسپرال در اکثر کشورهای جهان با ماهیت مختلفی به کار برده میشود. در امریکا که مهد کاربرد این مفهوم است اسپرال موضوع جذاب و داغ روز گردیده است. در این کشور رشد جمعیت تنها عامل افزایش مقدار کاربری زمین نبوده است بلکه شتاب در تصرف زمین با افزایش محدوده شهرها بیش از رشد جمعیت شهری موثر بوده است در اکثر شهرهای بزرگ این کشور افزایش سهم زمین هر خانوار(PHLC)14 در طی سا لهای مختلف گویای رشد وسیع شهر است به عنوان مثال بین سالهای ۱۹۴۰ تا ۱۹۷۰ جمعیت پرتلند دو برابر اما مساحت شهر چهار برابرگردید (Hadly 2000: 3).
برخی از محققین ویژگیهای پراکنش امریکایی را در ابعاد کاربری زمین دیدهاند و آن را عبارت از توسعه کم تراکم، پراکنده، تنک، جسته و گریخته شهری، توسعه نا پیوسته و گسترش به طرف عرصههای
خارج از محدوده و نواحی کم تراکم حومه شهری همراه با تسلط اتومبیلهای شخصی در حمل ونقل دانستهاند(Wassmer,2002:9).
۲-۳-۲-۲- چین
علاوه بر شهرهای امریکایی، موضوع رشد افقی شهری در مشرق زمین نیز در کشورهایی مانند چین مورد مطالعه قرار گرفته است. هرچند بنیانهای رشد افقی در چین متفاوت از امریکاست ولی شباهتهایی در این دونمونه دیده میشود. اصلیترین تفاوت رشد افقی در چین و آمریکا این است که در آمریکا ثروتمندان با سکونت در حومهها و تخلیه بخش مرکزی شهر به رشد افقی دامن زدهاند، در صورتی که در چین بخش مرکزی شهرها از اهمیت بالایی برخوردار است و مورد توجه ثروتمندان میباشد. در اینجا گروهی که موجب این پدیده شهری شدهاند فقرا بودهاند که نتوانستهاند در مرکز شهر زمین داشته باشند و مجبور به حاشیه نشینی و در نتیجه رشد افقی شهر شده اند (Zhang,2002:125).
در چین بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ جمعیت شهری ۶/۲۱ درصد افزایش یافته است.در حالیکه مساحت شهرها در همین مدت ۴/۹۰ درصد افزایش یافت و این امر نشان میدهد رشد کالبدی شهر بسیار شدیدتر از رشد جمعیت شهری اتفاق افتاده است، اداره آمار چین در یک تحقیق نشان داده است بین سالهای ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۶ به میزان ۸/۵ میلیون هکتار از زمینهای کشاورزی این کشور از بین رفته و یا تغییر کاربری داده است که از این میزان ۵۲/۱۸ درصدآن زیرساخت و سازهای شهری رفته است این بدین معنی است که حدود یک پنجم خسارت به زمینهای کشاورزی، نتیجه رشد شهری در این کشور بوده است (سعیدی رضوانی، ۱۳۷۵ : ۱۲۷).
۲-۳-۲-۳-کشورهای جهان سوم
رشد افقی شهری در جهان سوم نیز از ویژگیهای شناخته شده شهرهای ناحیه ای بزرگ به شمار میرود، اما زیرساختها و زمینههای متفاوتی را ارائه میدهد. اختلاف رشد افقی شهری در کشورهای آمریکای لاتین نسبت به ایالات متحده در این است که اولا فرایند شهرنشینی در اغلب کشورهای آمریکای لاتین با تاخیر صورت گرفته است و در جریان آن نفوذ سنتی و قوی شهرهای بزرگتر و سرمایهداری یا متروپل با الگوی کاملا تمرکز یافته بررشد فضایی نواحی پیرامونی و توسعه غیر قانونی سکونتگاهها در حاشیه شهری، در ظاهر مقررات شهری را محدود ساخته و سبب رشد افقی شهر شدهاند. ثانیا رشد افقی شهری در اغلب نواحی کلان شهری آمریکای لاتین چشماندازی از فقر و الگوهای غیرقانونی از کاربری زمین همراه با فقدان ساختار و شالوده تسهیلات عمومی و خدمات اساسی را نشان می دهد. این الگو تفاوت آشکاری با الگوی ایالات متحده دارد (Lungo,2001,32 ).
۲-۳-۲-۴- ایران
در ایران تا زمانی که الگوی رشد شهرها ارگانیک بوده و عوامل درونزا و محلی تعیین کنندۀ رشد شهری بوده اند،زمین شهری نیز کفایت کاربری های سنتی شهری را می داده وبر حسب شرایط اقتصادی، اجتماعی و امنیتی ، فضای شهررا به طور ارگانیک سامان می داده است . لیکن از زمانی که مبنای توسعه و گسترش شهرها ماهیتی برونزا به خود گرفت ودرآمدهای حاصل از نفت در اقتصاد شهری تزریق شد و شهرهای ایران در نظام اقتصاد جهانی جای گرفتند، سرمایه گذاری در زمین شهری تشدید گردید و این نقطۀ ضعف اصلی بازار خصوصی بدون برنامۀ زمین، الگوی توسعۀ بسیاری از شهرهای ایران را دیکته کرده است(ماجدی، ۱۳۷۸ :۶).این امر باعث نابسامانی بازار زمین شهری و به ویژه بلااستفاده ماندن بخش وسیعی از اراضی داخل محدوده، و عارضۀ منفی گسترش افقی شهرها شده است(اطهاری ،۱۳۷۹ :۳۶ ) .
۲-۴- راهبرد شهر فشرده طبق تعریف الکین۱۵ ( ۱۹۹۱) شهر فشرده ، دارای فرم و مقیاسی است که مناسب برای پیاده روی ، دوچرخه سواری و حمل ونقل عمومی ، همراه با تراکمی که موجب تشویق تعاملات اجتماعی می شود ؛ودر عمل ،تراکمی برابر با آنچه در خیابان هایی با ساختمان های سه یا چهار طبقه مناطق داخل شهری همانند شهر های انگلیسی و اروپایی است .در این فرم شهری هنوز این امکان وجود دارد که هر خانه یا واحدمسکونی دارای درب اصلی باشد که به خیابان عمومی باز می شود و همچنین امکان فراهم نمودن باغچه یا حیاط برای تمام اعضای خانواده وجود دارد (مثنوی، ۱۳۸۲ :۹۲ ).
به دنبال ایده های لوکوربوزیه از شهر درخشان، دانتزینگ و ساعتی(۱۹۷۳) شهر فشرده با رویکرد ارتقاء کیفیت زندگی، اما نه با هزینه ی نسل آینده ، پیشنهادشد. هدف اصلی این ایده خلق شهرهایی با فشردگی و تراکم بالا امابه دور از مشکلات موجود در شهر مدرنیستی است .متعاقبا به دنبال بروز مسائل جدی محیطی نظیر انواع آلودگی، افزایش دمای کره زمین و نابودی منابع طبیعی، مبحث “توسعه پایدار ” در سال ۱۹۸۷ از طریق انتشار “گزارش برانت لند” تحت عنوان آینده مشترک “توسط کمیسیون جهانی محیط وتوسعه “به طور رسمی در دستور کار سیاسی قرارگرفت.البته از دهه ۱۹۹۰ محبوبیت توسعه ی پایدار به ترویج ایده شهر فشرده کمک زیادی کرده است.
یکی از قویترین مدافعان رویکرد شهر فشرده کمیسیون جامعه اروپا میباشد که در سال ۱۹۹۰ با انتشار گزارشی تحت عنوان “مقالهای سبز در مورد محیط شهری” به تبیین آن پرداخت. در گزارش مزبور، به شهر، مثابه یک منبع نگریسته میشود که میبایست با توجه به محدودیت و ارزش در استفاده از آن نیز نهایت دقت بعمل آورده شود( breheny,1992:14).
شهرهای سرزنده ای نظیررم،بارسلونا، آمستردام ، لندن ،پاریس و…در اروپا در افزایش وسایط نقلیه عمومی و غیرآلاینده ونیز تشویق شهروندان به استفاده ازدوچرخه وسفرهای پیاده ،زمینه ی به حداقل رساندن مصرف سوخت های فسیلی و در نتیجه گازهای گلخانه ای و آلودگی های زیست محیطی در مقابل شهر های کانادا ،آمریکاو استرالیادفاع کرده اند. (مثنوی، ۱۳۸۲ :۹۲ ).
۲-۴-۱- سیاستهای اجرایی راهبرد شهر فشرده
پژوهشگران عرصه ی شهری براین باورند که شهر فشرده :
۱- زمینهای کشاورزی پیرامون شهرها را حفاظت میکند و با کاهش گسترههای شهری از آلودگی هوای ناشی از تردد اتومبیلها در یک پهنه وسیع، میکاهد.
۲- جذابیت اقتصادی منطقه را افزایش میدهد و موجب شکوفایی واحدهای اقتصادی کوچک و محلی می گردد.
۳-تنوع فرهنگها و بالندگی کیفیت اجتماعی،گوناگونی فعالیتها شهر را زنده تر و امنترمی سازد .
۴-در اینگونه شهرها، با کاهش فاصلههای فیزیکی نیاز به تردد شهری را کاهش داده و از آلودگی هوای ناشی از حمل ونقل و اتومبیل میکاهد.
۵-امکان عبور از مرزهای طبقاتی وافزایش در آمد برای شهروندان و احتمال دستیابی به عدالت اجتماعی برای برنامه ریزان و سیاست گذاران قوی تر است.
۶-با استفاده بهینه از زمینهای درون شهری، اراضی کشاورزی پیرامون شهرها را از دستاندازی وتوسعههای شهری محفوظ میدارد .
واضح است در شکل گیری چنین شهرهایی عواملی چون : بخش خصوصی ،با انگیزه سودآوری ،مشارکت سرمایهگذاران شرکتهای خصوصی، مالکان زمینهای شهری،افراد، خانوارها به عنوان مصرف کنندگان با انگیزههای متنوع اقتصادی و اجتماعی نقش چشم گیری خواهند داشت . (ویلیامز و دیگران، ۱۳۸۳: ۴۲)
۲-۴-۳- تجربه ی کشور های جهان در زمینه توسعه فشرده
۲-۴-۳-۱-اسپانیا
اسپانیا همانند دیگر کشورهای اروپایی از پیشگامان توسعه ی فشرده می باشد .مهم ترین قانون ملی اسپانیا در خصوص، ضوابط فنی ساخت و ساز است ودر آن به تاکید بر افزایش امنیت و قابلیت سکونت در بنا با استفاده منطقی از طریق کاهش تقاضای انرژی، افزایش کارایی سیستم های حرارتی و روشنایی و استفاده از تکنولوژی های خورشیدی را مدنظر قرار داده است. سیاست احیای شهری یکی از سیاست هایی است که در سال ٢٠٠٧ مطرح شد وتصویب آن مسایل زیر را مطرح نمود.
– افزایش کارایی و پایداری اقتصادی
– حداکثر نمودن استفاده از زمین در بلو ک های موجود و حداقل نمودن مصرف زمین های سبز
– تهیه برنامه ویژه برای مناطق نیازمند احیا و بازسازی
– توصیه به فرم فشرده شهر به دلیل اثرات زیست محیطی ، اجتماعی و اقتصادی( هزینه بالای انرژی و ساخت و ساز، هزینه زیرساخت ها و خدمات عمومی )در ساخت و ساز پراکنده. مهم ترین راهبردهای این طرح نیزعبارتند از:
– ایجاد مراکز جدید، تشویق به اختلاط کاربری ها و تأمین دسترسی
– معرفی اولویت های نوسازی و کنترل رشد شهر در جهات مختلف
– استفاده از زمین های موجود شهری و توسعه آنها
– هماهنگی و حمایت از طرح های ملی. (Burns, 1997:4)
۲-۴-۳-۲- سوئیس
دررابطه با چگونگی استفاده از زمین و برنامه ریزی برای محدودیت گسترش ساخت و ساز وتاکید برایجاد توسعه شهری فشرده قوانین ساخت و سازدر این کشور را دگرگون ساخت.هدف اصلی برنامه ریزی فضایی در قانون فدرال سوئیس استفاده بهینه از زمین است . وطبق ماده ۱۵ قانون فدرال تغییر محدوده ساخت و ساز هر ۱۰-۱۵ سال تنظیم و تجدید نظر می گردد .در این کشور محدوده غیر مسکونی مناطق کشاورزی تعیین شده تنها با انواع خاصی از ساخت و سازهای مجاز در ارتباط با فعالیتهای کشاورزی و خدمات زیرساختی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *