شرکت های هواپیمایی

خسارات جزئی به کالا و نقصان در آن ، اعتراض کتبی لازم است ، اما در تلف و فقدان کلی کالا که چیزی به دست گیرنده نرسیده ، اعتراض شفاهی کفایت می کند . همان گونه که پیشتر گفته شد هم اکنون رویه شرکت های هواپیمایی ثبت اعتراضات و شکایات مسافرین در برگه های چاپی خاص و تعیین دقیق نوع خسارت وارد شده است . مسافر باید در هنگام تحویل ، این وسایل را بررسی نموده و اعتراض خود را اعلام نماید . البته شرکت هواپیمایی نمی تواند به دلیل عدم استفاده از فرم های چاپی مورد نظر ازقبول شکایت خودداری نماید .
در خصوص نحوه ارائه شکایت و اعلام اعتراض ، در مواعد مقرر است . در پیمان ورشو و اصلاحیه های آن جبران خسارات ناشی از صدمات جسمی و روحی به مسافر منوط به اعلام و اعتراض مکتوب نشده است . این موضوع دارای یک توجیه منطقی است ؛ زیرا برای مسافر صدمه دیده که در بیمارستان مشغول مداوا یا بستری است ، یا برای ورثه مسافر متوفی که درگیر مشکلات به وجود آمده شده اند به واقع امکان اعتراض در مواعد وجود ندارد۶۹.

مبحث چهارم:موارد تشدید مسئولیت شرکتهای هواپیمایی
در بخش های گذشته گفته شد که مسئولیت شرکت های هواپیمایی اصولاً برپایه مسئولیت های محدود بنا گردیده است. به این معنی که در هر مورد، سقف غرامت مشخصی تعیین شده است. این مسئولیت برای صدمات جسمی به مسافر تا ۲۵۰ هزار فرانک، برای خسارات به وسایل شخصی ثبت شده و برای کالا به ازای هر کیلوگرم ۲۵۰ فرانک و برای وسایلی که مسافر با خود بداخل هواپیما می برد پنج هزار فرانک می باشد. اما در مواردی مبالغ محدود گفته شده قابل اعمال نیست، بلکه شرکت باید کل خسارت وارد شده را جبران نماید.
اهم مواردی که موجب تشدید مسئولیت شرکت های هواپیمایی می شود :
الف) تقصیر شرکت هواپیمایی در ایجاد خسارت است
ب) عدم رعایت برخی مقررات در صدور رسید لوازم شخصی و بارنامه کالاست.

گفتار نخست: تقصیر شرکتهای هواپیمایی در ایجاد خسارت
ماده ۱۳ پیمان ورشو اصلاحی چنین مقرر می دارد :
” هرگاه ثابت شود که خسارت وارده ناشی از عمل یا قصور متصدی حمل و نقل یا مستخدمین و عاملین او بوده است، خواه به قصد خسارت خواه از روی بی احتیاطی و با علم به امکان ایجاد خسارت صورت گرفته باشد، میزان مسئولیت مصرح در ماده ۲۲ قابل اجرا نخواهد بود. مشروط بر اینکه در مورد قصور مستخدم یا عامل مذکور ثابت شود وی در حدود وظایف خود عمل کرده است.”
در صورت عدم درج ماده سیزده ممکن بود این تلقی برای شرکت های هواپیمایی ایجاد شود که در صورت ایراد خسارت عمدی نیز مسئولیت آنان محدود به مبالغ گفته شده می باشد در صورتی که در ارتکاب جرایم و خسارات عمدی مسئولیت فراتر از جبران خسارت است و مسئولیت نامحدود مطرح می گردد. ماده ۱۳ پیمان، دو عبارت کلی را بیان داشته است :
اول : شرکت هواپیمایی یا عاملین وی به قصد وارد کردن خسارت به مسافر و کالا موجب بروز خسارت شده باشند.
دوم : خسارت در اثر بی احتیاطی و با علم به امکان ایجاد خسارت وارد شده باشد.
در حقوق فرانسه عبارت “به قصد ایران خسارت” را معادل “تقصیر عمد” و عبارت “بی احتیاطی و با علم به امکان ایجاد خسارت” را معادل “تقصیر سنگین” می دانند. این بدان دلیل است که در حصوص فرانسه – که باید متن پیمان براساس معانی این زبان ترجمه شوند – بین این دو تقصیر تفاوت وجود دارد.
“تقصیر عمد” در حقوق فرانسه آن است که طی آن فاعل زیان، قصد وارد آوردن زیان را داشته است. در حالی که “تقصیر سنگین” را سبک تر از عمد و بنا به تعریف : تقصیر فاحش و احمقانه ای گفته اند اگر چه مرتکب، نتیجه زیان آور آن را نمی خواسته مع الوصف رفتارش طوری بوده که ورود ضرر را غیرقابل اجتناب ساخته است. در حقوق ایران چنین تقسیم بندی از تقصیر وجود ندارد و تقصیر از هر نوع اعم از عمد یا سنگین ایجاد مسئولیت می کند.
انتساب چنین مسئولیتی به شرکت های هواپیمایی برای جبران کلیه خسارات به این دلیل است که : در مسئولیت های قراردادی از متعهد، انتظار رفتاری شبیه پدر دلسوز و مهربان در قبال فرزندان می رود. همان گونه که یک پدر در رعایت اموال فرزند خود بسیار دقت می کند، شرکت هواپیمایی نیز باید در حفظ اموال مسافر و کالا دقت نماید، در غیر این صورت به دلیل کوتاهی در نگه داری مسئول خواهد بود.
خدمه و کارگزاران شرکت هواپیمایی که عمداً یا از روی بی احتیاطی با علم به امکان ورود خسارت، به وسایل و کالا صدمه رسانده اند به دلیل وجود سوء نیت نباید مشمول مسئولیت محدود شوند. برای طرح مسئولیت نامحدود و تشدیدشده شرکت هواپیمایی احراز شرایطی ضروری است. ادله اثباتی برای اینکه چنین مواردی موجب خسارت شده است به عهده مسافر و فرستنده کالاست؛ زیرا همانگونه که گفته شده اصل بر محدودیت مسئولیت شرکت هواپیمایی است و مسئولیت نامحدود یا تشدید شده امری است استثنا، که اقامه ادله اثباتی به عهده مدعی است. این شرایط چنین است :
۱- وجود رابطه علیت بین تقصیر و خسارت
بین تقصیر شرکت هواپیمایی و مستخدمین و عاملین او با خسارت وارد شده باید رابطه مستقیم و بلاواسطه موجود باشد. در غیراینصورت مسئولیت از نوع محدود است. برای مثال، مسافر وسایل شخصی خود را تویل شرکت می دهد و اعلام می دارد که از نوع شکسیتنی است. شرکت از نصب برچسب شکستنی بر روی کالا کوتاهی می کند اما بعداً محموله به دلایلی مثل زلزله یا ریختن سقف انبار از بین می رود. در اینجا بین تلف کالا و عدم درج برچسب کالای شکستنی هیچگونه رابطه علی موجود نیست، بلکه
بین زلزله و تلف کالا رابطه است.
مثال دیگر، فرستنده کالایش را تحویل شرکت نموده و کلیه خصوصیات و اطلاعاتی که برای حمل صحیح کالا ضرورت داشته را در اختیار شرکت قرار داده است. از جمله یادآور می شود که کالا باید در محیط بدون رطوبت نگه داری و بیش از سه بسته بر روی یکدیگر گذاشته نشود. شرکت هواپیمایی توجهی به این اظهارات ننموده و کالا را همراه با دیگر محموله ها و بدون رعایت نکات گفته شده به مقصد حمل می نماید. در مقصد کالا اشتباهاً به شخص دیگری غیر از آن که نامش در بارنامه آمده تحویل می شود. در این مورد هم نمی توان مسئولیت شرکت هواپیمایی را نامحدود تلقی کرد؛ زیرا عدم رعایت مقررات حمل صحیح کالا موجب خسارت نشده است.
۲- اثبات تقصیر شرکت هواپیمایی
شرط دیگر استفاده از مسئولیت نامحدود اثبات تقصیر عمدی شرکت در ورود خسارت است. برای مثال کارکنان شرکت عمدا به وسایل شخصی و کالا لطمه وارد سازند یا اموال درون ساک و بسته های سرقت کنند. در صورت عدم موفقیت در اثبات این موضوع، مسئولیت محدود یعنی به ازای هر کیلوگرم کالا ۲۵۰ فرانک قابل طرح است.
۳- ارتکاب تقصیر از طرف شرکت یا عاملین آن
خسارت وارد شده از طرف شرکت هواپیمایی یا عاملین آن باشد. به این معنی که خسارت وارد شده از سوی اشخاص حقوقی و حقیقی دیگری مثل گمرک، پلیس فرودگاه یا کارکنان دیگر شرکت ها – اگر چه عمدی باشد – موجب مسئولیت نامحدود شرکت هواپیمایی نمی شود.
۴- در حدود تکالیف بودن عمل شرکت و مستخدمین آن
قصور و تقصیر شرکت هواپیمایی که موجب بروز خسارت شده است باید در محدوده وظایف شرکت باشد. تعیین اینکه آیا عمل ارتکابی در حدود تکالیف شرکت بوده یا نه قدری مشکل است. خصوصاً زمانی که بین خسارت وارد شده با وظیفه مستخدم مربوط رابطه نزدیکی وجود داشته باشد.
در یک پرونده رسیدگی شده، یکی از کارمندان شرکت ایرفرانس در نیمه های شب مقداری کالای گران قیمت را از انبار گمرک به سرقت برد. این موضوع موجب اختلاف بین شرکت هواپیمایی و مالک کالا بود شرکت با تشبث به این امر مدعی عدم مسئولیت خود بود. دیوان تمیز فرانسه در رأی صادره گفت : اگر چه دزدی در هنگام نیمه شب و خارج از ساعت کار اداری شرکت اتفاق افتاده است. اما تأثیری در اصل مسئولیت شرکت ندارد. زیرا کارمند خاطی به دلیل رابطه استخدامی که با شرکت داشته، اطلاعات لازم برای وجود کالای گران قیمت در انبار را به دست آورده است. بنابراین عمل ارتکابی کارمند در حدود وظایفش بوده و شرکت باید کل خسارت وارده شده را جبران نماید.

گفتار دوم:عدم رعایت برخی مقررات
عدم رعایت برخی مقررات در صدور اسناد حمل و نقل سبب مسئولیت مشدده یا نامحدود شرکت هواپیمایی می شود. پیمان ورشو مقررات زیادری را برای صدور اسناد حمل مشخص نموده بود که عدم رعایت برخی و یا صدور همراه با پاره ای نواقص، موجب مسئولیت نامحدود می گردید. در اصلاحیه ورشو این مندرجات تا حد زیادی حذف و تشریفات صدور تسهیل گردید. هم اکنون موارد نقص یا عدم درج و صدور که موجب مطرح شدن مسئولیت نامحدود می گردد را می توان به این شرح نام برد :
۱. شرکت هواپیمایی مسافر را بدون صدور بلیت سوار هواپیما کند یا لوازم شخصی و کالا را بدون صدور رسید لوازم شخصی و بارنامه هوائی تحویل بگیرد.
۲. اسناد فوق فاقد اخطار مبنی بر اینکه “مشمول مقررات پیمان ورشو اصلاحی است” باشد (چنانچه سید لوازم شخصی به بلیت مسافر منضم شده باشد که امروزه چنین رویه ای از طرف شرکت های هواپیمایی اجرا می گردد، درج مجدد این اخطار ضرورت ندارد.
ممکن است این سئوال مطرح شود که چنین خطاری به چه زبانی باید درج شود؟ و قابل فهم بودن زبان مندرج تا چه اندازه اهمیت دارد؟
واقعیت این است که برای شرکت هواپیمایی این امکان که برای هر مسافر بررسی و بلیت یا بارنامه متناسب با نوع زبان وی تهیه کند وجود ندارد. چه بسا در یک پرواز با ظرفیت کم، مسافرانی با ملیت ها و زبان های مختلف وجود داشته باشند که برای شرکت هواپیمایی درج اخطاریه متناسب با زبان هر مسافر غیرممکن است. راهکار منطقی، درج اخطاریه به زبان محلی کشور صادرکننده به اضافه یک زبان بین المللی مثل انگلیسی است.
در پرونده x and y V.Olympic Airways
مسافر مدعی بود که اخطاریه به زبانی غیر از زبان وی درج شده بود که به این دلیل نتوانسته از مفاد آن مطلع شود. دادگاه یونان در رأی صادره گفت : این واقعیت که زیان دیده زبان انگلیسی نمی دانسته و به این دلیل مفهوم اخطاریه را متوجه نشده است منطقی نیست و مسئولیتی متوجه شرکت هواپیمایی نمی سازد۷۰.

در پرونده LisiV.AlitaliaLineeAereeitalian
مسافر مدعی بود که شرایط و مقررات در اخطاریه یاد شده بر روی بلیت به نحو ناخوانا چاپ شده لذا وی نتوانسته از مفاد آن مطلع شود.
دادگاه ایالات متحده امریکا در رأی صادره گفت : چون مندرجات بلیت به شکل مناسب چاپ و صادر نشده پس می توان گفت که اخطار کافی به مسافر داده نشده است. بنابراین شرکت هواپیمایی دارای مسئولیت نامحدود می باشد۷۱ .
نتیجتاً در موارد ذیل مسئولیت شرکت هواپیمایی نامحدود تلقی می گردد:
– ثابت شود که خسارت وارد شده ناشی از عمل یا قصور شرکت هواپیمایی یا کارکنان وی بوده است، خواه این عمل یا قصور به قصد وارد کردن خسارت باشد و خواه از روی بی احتیاطی اما با علم و اطلاع از امکان ایجاد خسارت صورت گرفته باشد ؛
– عدم صدور بلیت برای مسافر
– عدم صدور بارنامه کالا
– عدم صدور رسید برای لوازم شخصی مسافر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *