عوامل بروز استرس در افراد

تغییرات زندگی

وقایع مهم زندگی مثل ازدواج، مرگ یکی از اعضای خانواده، نقل مکان به خانه ای جدید، همه این عوامل موجب استرس اضافی می شوند و مقدار بیش از اندازه چنین استرس ممکن است از توانائی سازگاری فرد فراتر رود و موجب بیماری خفیف یا جدی شود. (بحیرائی و دیگران 1380،217)

در بررسی هولمز و راهه، افراد در نمره دادن به موقعیت ها، بیشترین نمره را به رویدادهای شدیدی از قبیل مرگ همسر، طلاق یا زندگی جدا از همسر داند. (فرجی 1372،23)

درگیری های زندگی روزانه

در مورد یاد شده یعنی تغییرات زندگی با آنکه بسیار پرفشارند اما تعدادشان در زندگی کم است. زندگی روزانه، پر از منابع فشارآور جزئی بیشمار است که به نظر می رسد شدت نسبتاً کم آنها با تکرار بسیار زیادشان جبران می شود. مثل: 1-  درگیری های خانه داری، تهیه غذا، خرید، 2- درگیری های ناشی از فشار کار، 3- دل واپسی و درگیری های درونی مثل بی کسی و تنها بودن، 4- درگیری های محیطی مثل بد بودن همسایگان، سر و صدای زیاد و آلودگی هوا، 5- مسئولیت مالی، مثل داشتن بدهی و داشتن مسئولیت مالی کسی که با انسان زندگی نمی کند، 6- درگیری های کاری مثل، نارضایتی از شغل، نگرانی راجع به امنیت شغلی و داشتن مسأله با همکاران. (فرجی 1372،142)

گذر عمر و فشار روانی (فشار روانی مربوط به سن)

فرایند رشد، خواستهای گوناگونی در مراحل مختلف زندگی در انسان به وجود می آورند. لوینسون (1987) معتقد است که افراد مذکر در 4 گذر، فشار روانی شدیدی را تحمل می کنند:

1-         گذر اوان کودکی (از تولد تا 3 سالگی)

2-         گذر اوان بزرگسالی (از 17 تا 22 سالگی)

3-         گذر میانسالی (از 40 تا 45 سالگی)

4-         گذر اواخر بزرگسالی (از 60 تا 65 سالگی)

 

گذر اوان کودکی

در خلال اولین سالهای زندگی ،کودک وابستگی زیادی به اطرافیان دارد  و نیاز به مراقبت دارد ودر این مرحله کودک مجموعه ای است از صفات نارس بودن،وابستگی،لذت در آغوش کشیده شدن،لذت خوردن و…این نوع تجارب، نگرشهای اولیه وچگونگی تعامل اجتماعی وطرح تمام رفتارهای اجتماعی او را در آینده تشکیل میدهند.

اوان بزرگسالی

شامل دست کشیدن از آسایش خاطر دنیای کودکی، خود را بعنوان یک بزرگسال مستقل دانستن، جدائی از والدین و نفوذ آنها، قبول مسئولیت زندگی به عنوان یک فرد مستقل، انتخاب سبک زندگی آینده، فراهم آوردن امکانات شغلی بعنوان یک بزرگسال، کسب معلومات و رفتن به دانشگاه، دوستی های جدید.

 

گذر میانسالی

در این دوره فرد خود را زیر سؤال می برد که آیا رویاهایش تحقق یافته، آیا اهدافم درست بوده، آیا وقت برای تفریح داشته، آیا در تربیت فرزندانش غفلت نورزیده و یا آیا والدینش را آزرده؟ آیا فرصتهایش را از دست داده؟ در نهایت این گذر عمر به فرد نوید می دهد که هنوز در آینده امید لذت بردن و ارضا شدن در آینده وجود دارد.

 

گذر اواخر بزرگسالی

در این مرحله فرد باید به فعالیت هایی که در میانسالی شروع کرده و طرحی که برای سالهای آخر عمر تهیه کرده جامه عمل بپوشاند. زیرا در غیر این صورت دچار نوعی پوچی و سرخوردگی و افسردگی خواهد شد. در چند پژوهش معلوم شده است که فشار روانی حداقل از دو طریق با پیری در ارتباط است. اولاً جانداران مسن تر حتی وقتی کاملاً سالم هستند مانند موجودات جوانتر قادر به تحصیل فشار روانی نیستند، ثانیاً فشار روانی ممکن است فرایند پیری را تسریع کند. (فرجی 1372،189). از دیدگاه یونگ زنان نیز در حدود 40 سالگی دچار بحران میانسالی می شوند، اما تأثیرش بر مردان بیشتر است. (سیدمحمدی  1379،187)

ناکامی

ناکامی را می توان یکی از عوامل مهم استرس برشمرد. اصطلاح ناکامی به جلوگیری یا ممانعت از رفتاری است که به سوی هدفی هدایت شده است. منابع ناکامی نیروهای محیطی، نابسندگی یا بی کفایتی شخصی و یا تعارض بین انگیزه ها هستند. یعنی فرد بین دو یا چند حالت نتواند حالتی را برگزیند. (فرجی 1372،256)

تیپ شخصیتی A

معلوم شده است که بعضی الگوهای رفتاری که از آنها به عنوان تیپ الف یا بیماری «شتاب و عجله» یاد می شود، در حالات تحت استرس شدید تأثیر دارد. افراد تیپ A خصوصیاتی دارند که میزان استرس آنها را افزایش می دهد:

1-         حس فوریت زمانی شدید، یعنی شخص همیشه در حالت شتاب و عجله به سر می برد.

2-         رفتار چند گانه، یعنی در اتومات نامناسب به دو یا چند کار مختلف به طور همزمان مشغول است.

3-         بدون برنامه ریزی سعی در رسیدن به اهداف دارد، یعنی بدون گذراندن مراحل، باشتاب سعی در رسیدن به هدف دارد. (توزنده جانی و کمال پور  1376،85)

4-         به شدت پرخاشگر و تهاجمی هستند و نیازمند آنند که بر دیگران مسلط شوند. آنها نمی توانند خشم خود را به طور خلاق بروز دهند، ممکن است به طور لحظه ای و موقتی خشمشان را پنهان کنند اما کمی دیرتر منفجر می شوند. (قرچه داغی 1381،215)

این افراد تلاشهای پیشرفت را به خاطر خود پیشرفت انجام نمی دهند بلکه به خاطر کنترل و کاهش تردید راجع به توانائیشان انجام می دهند. (سیدمحمدی 1380،123)

ویژگی های شرایط تنش زا و عوامل در تعدیل آن

حوادث و شرایطی که پاسخ های تنش زا را برمی انگیزند ویژگی های متنوعی دارند. برخی بحران ها بطور ناگهانی شکل می گیرند در حالیکه بعضی به تدریج رشد می کنند.

مدت

شرایطی که از لحاظ طول مدت زمانی افراد با آنها مواجه می شوند متفاوتند. مصاحبه شغلی مدت زمان کوتاهی طول می کشد در حالیکه مشاجره زناشویی ممکن است ساعتها یا روزها طول بکشد. (نجاریان و همکاران، 1377،145)

شدت

همچنین شرایط از لحاظ شدت موقعیتی که افراد با آن مواجه می شوند متفاوتند. در کل، آسیب جزئی در مقایسه با آسیب عمده برای مقابله آسانتر است. (نجاریان و دیگران  1377،89-85)

 

قابلیت پیش بینی

در بعضی موارد می دانیم که چه اتفاقی دارد می افتد، در حالیکه در مواقع دیگر چنین نیست. اگر شخصی بتواند وقوع حادثه ای را پیش بینی کند فشار روانی کمتری احساس می کند تا زمانیکه قادر به چنین عملی نیست. (آزاد  1378،128(