پایان نامه رایگان با موضوع امام خمینی، توسعه سیاسی، انقلاب اسلامی، اندیشه سیاسی

مبانی معرفتی امام برای نوسازی جامعه و پایه‌ریزی توسعه سیاسی نوین کمتر مورد بحث قرار گرفته و بیشتر بر شاخص‌های توسعه سیاسی تأکید شده است.
از دیگر آثاری که در زمینه اندیشه سیاسی امام خمینی و توسعه سیاسی نگاشته شده است می‌توان به کتاب: امام خمینی، توسعه سیاسی و کوشش‌های مدرن اثر محسن خلیلی، تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج، ۱۳۸۹ اشاره کرد نویسنده اثر که استاد علوم سیاسی دانشگاه فردوسی است، به بررسی اندیشه و کردار سیاسی امام خمینی از منظر حقوق اساسی اهتمام دارد. لذا پس از فصل اول که مشتمل بر درآمدی نظری بر توسعه سیاسی است. به بنیادهای نظری امام خمینی در ایجاد دولت مدرن اسلامی بر مبنای نهادگرایی و نهادینه کردن حقوق اساسی پرداخته و در این زمینه مواردی همچون تدوین قانون اساسی، تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام، بازنگری قانون اساسی، و ولایت مطلقه فقیه را ذکر کرده و آنها را بنابر اصل اجتهاد و رویکرد عقلانی امام، به مثابه شاخص‌های توسعه سیاسی در جمهوری اسلامی ایران معرفی نموده است.
همانگونه که قبلاً نیز بیان شد، برخی از محققان پرداختن به موضوع جامعه مدنی را به مثابه توسعه سیاسی در نظر گرفته‌اند. از دیگر تحقیقات این زمینه می‌توان به کتاب جایگاه جامعه مدنی در گفتمان امام خمینی، اثر ابوالفضل مروی، از انتشارات مؤسسه چاپ و نشر عروج، تهران: ۱۳۸۹ اشاره کرد. این اثر بر مبنای روش تحلیل گفتمان به بررسی و تحلیل نمونه‌های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و بعد از پیروزی انقلاب در بررسی آثار و سخنان امام خمینی پرداخته و در چارچوب تحلیل گفتمانی لاکلاوموفه به قطب‌بندی، ارزش‌گذاری و مفاهیم و ارزش‌های جامعه مدنی مورد نظر امام خمینی می‌پردازد. و نتیجه‌ می‌گیرد که امام همواره نفع مردم و مصلحت نظام را در یک راستا می‌بیند برخلاف رژیم شاهنشاهی که دقیقاً در تضاد با مؤلفه‌های جامعه مطلوب قرار دارد. این اثر از حیث بکارگیری دقیق روش تحلیل گفتمانی، اثری درخور توجه و قابل استفاده است.
ـ برزگر، ابراهیم (۱۳۹۰)، اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) سیاست به مثابه صراط، تهران: انتشارات سمت
استعاره صراط که توسط محقق و نویسنده این اثر (استاد دانشگاه علامه طباطبایی) بکار گرفته شده است. نخست تعریفی از سیاست، و الگویی برای تجزیه و تحلیل سیاسی به دست می‌دهد. سپس در بومی‌سازی علم سیاست در ایران و جهان اسلام کاربرد پیدا می‌کند، در مرحله سوم به تولید اندیشه سیاسی مبتنی بر صراط و فهم اندیشه تولید شده می‌پردازد. چهارم زبان سیاسی خاص مسلمانان مبتنی بر صراط را تولید کرده و می‌کند، و در نهایت به مثابه الگویی الهام‌بخش برای توسعه و پیشرفت و غلبه بر عقب‌ماندگی نقش‌آفرینی می‌کند. در این اثر و در یک مطالعه موردی، اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) به عنوان قوی‌ترین متفکر سیاسی اسلام معاصر و یکی از اثرگذارترین متفکران جهان در آستانه قرن ۲۱ بر مبنای استعاره صراط بررسی شده است. از جمله مضامین مورد استفاده این اثر، بخش سوم آن در ارتباط با « صراط، عقاید و راهیابی » ، « صراط، راهیابی و اخلاق» ، « صراط، احکام و اندیشه سیاسی » در اندیشه‌ورزی سیاسی امام خمینی است و لذا می‌توان اثر مزبور را از جمله آثار درون‌کاوانه و شناخت شناختی اندیشه امام و مبانی معرفتی ایشان دانست. بدین ترتیب، امام متفکری غایت محور شناخته می‌شود که در راه بودن آن فی نفسه اصالت ندارد بلکه مهم جهت‌دار بودن و در راه خدا بودن آن است.
طرح‌های تحقیقاتی
اما در مورد نظریات امام خمینی (ره) و نگاه ایشان به مسائل توسعه‌ای، تحقیقات و طرح‌ها و فعالیت‌های پژوهشی متعددی صورت گرفته است. در بررسی مجموعه: منبع شناسی امام خمینی و انقلاب اسلامی (کارنامه منابع پیرامون امام خمینی و انقلاب اسلامی)، ج ۱ و ۲، پایگاه اطلاع‌رسانی سراسری (پارسا) با مشارکت معاونت آموزشی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی، بهار ۱۳۷۹، تهران: مؤسسه اطلاع‌رسانی مرجع؛ از ۶۹۴۸ اثر معرفی شده، تعداد ۴۴ اثر (از شماره ۵۷۶۹ تا شماره ۵۸۱۳/ صفحات ۶۴۷ تا ۶۵۳) به بررسی توسعه سیاسی از نظر امام خمینی در ابعاد مختلف و شاخص‌های گوناگون برمبنای رهیافت فقه سیاسی ایشان پرداخته شده است، ولی نکته قابل تأمل آنکه تقریباً هیچکدام بصورت مشخص به مبانی معرفتی دیدگاه‌های ایشان نپرداخته‌اند.
پروژه تحقیقی دیگری نیز در مرکز آموزش مدیریت دولتی تحت عنوان: «امام خمینی و مدیریت توسعه» (۱۳۸۰) با مدیریت دکتر سید محمد مقیمی و نظارت دکتر حسن عابد جعفری و برزو فرهی، صورت گرفته است که در آن امام، فرآیند توسعه را فرآیندی تکاملی و همه‌جانبه (مادی و معنوی) به مظور اصلاح و نوسازی جامعه براساس نظام ارزش اسلامی دانسته و طرح مزبور به تشریح دیدگاه‌های ایشان در زمینه‌های توسعه فرهنگی، سیاسی و اقتصادی می‌پردازد. در این پروژه، از روش تحلیل محتوا جهت بررسی و تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده شده است.
از دیگر طرح‌های تحقیقی، می‌توان به مجموعه آثار موضوعی حضرت امام خمینی که زیر نظر و اشراف گروه معارف اسلامی حوزه معاونت پژوهشی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) صورت گرفته است. اشاره نمود. به عنوان نمونه: انسان‌شناسی در اندیشه امام خمینی (ره) ـ تبیان آثار موضوعی (دفتر چهل و سوم) است که طی آن، سخنان حضرت امام در ذیل عناوین: «حقیقت و ماهیت انسان»، «انسان در نظام هستی»، «قوای نفس انسانی»، «روح و قلب»، «شناخت انسان»، «آفرینش انسان»، «مقام و جایگاه انسان»، «انسان و تربیت» تنظیم و ارائه گردیده است.
با توسعه فعالیت «پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی» (تأسیس: ۱۳۷۴) ، طرح‌های تحقیقی متعددی در موضوعات مرتبط با امام خمینی در دستور کار قرار گرفته است. از جمله و در ارتباط با مبانی تصمیمات امام خمینی، می‌توان به طرح تحقیقاتی: «مبانی تصمیم‌گیری استراتژیک امام خمینی» توسط دکتر زهرا فروتنی، در قلمرو زمانی ۱۳۶۸ـ ۱۳۵۷ بر مبنای ۲۲ جلد صحیفه امام خمینی شامل گفتارها و نوشتار عمومی امام خمینی اشاره کرد. روش تحقیق مورد نظر در این پژوهش، «تحلیل محتوای کمی» است که براساس شمارش واژگان مورد نظر تحقیق و مشتقات و مترادف‌های آن صورت گرفته است. براساس یافته‌های این تحقیق که در ۵ فصل: «کلیات تحقیق»، «مبانی نظری و پیشینه تحقیق»، «روش‌شناسی تحقیق»، «تجزیه و تحلیل یافته‌های تحقیق» (از تصمیم هجرت امام به فرانسه تا ماه‌های پایانی آخر عمر و برکناری قائم مقام رهبری) و «نتیجه‌گیری و پیشنهادها» تنظیم شده است، طبق الگوی طرح در دو بعد واقعگرایی و آرمان‌گرایی، چنین استنتاج شده است که حضرت امام خمینی در تصمیم‌های راهبردی خویش یک آرمانگرای واقع‌بین بوده است.
پایان‌نامه‌ها و مقالات
بررسی اجمالی پایان‌نامه‌های دانشگاه‌هایی مانند علامه طباطبایی، تهران، تربیت مدرس و پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، نشانگر آن است که هنوز موضوع توسعه سیاسی از نظر امام خمینی و به ویژه شناخت مبانی معرفتی ایشان بصورت وسیعی در دستور کار نبوده و بیشتر بر موضوعاتی چون: «توسعه سیاسی در نظام جمهوری اسلامی» (رحمان ملک احمدی، شهریور ۱۳۸۱: دانشگاه علامه طباطبایی)؛ که با تأکید بر نظریه کارکردگرایی ساختاری طی دو عامل: انفکاک و تخصصی شدن ساختارها و بررسی تحولات حادث شده در تشکل‌ها و احزاب سیاسی در جمهوری اسلامی ایران بین سال‌های ۶۸ ـ ۷۰ تدوین شده است؛ «بررسی فرهنگ سیاسی و اثرات آن بر توسعه سیاسی در ایران» (علی اصغر فتحی، ۱۳۷۸، دانشگاه علامه طباطبایی)، که در آن، تحلیل عامل فرهنگ سیاسی و به ویژه جامعه‌شناختی جامعه ایران به عنوان عامل مؤثر بر نهادینگی توسعه سیاسی و مشارکت و رقابت سیاسی مسالمت‌آمیز مورد توجه قرار گرفته است؛ و «عقل‌گرایی در اصولی‌گری شیعه و توسعه سیاسی: جمهوری اسلامی ایران» (علی کریمی طه، ۱۳۷۶، دانشگاه تربیت مدرس) تمرکز یافته است.
در زمینه مقالات نیز بیشتر شاهد انعکاس آنها در مجموعه مقالات و فصلنامه‌های تخصصی هستیم که به برخی از آنها در قبل اشاره شد و به عنوان نمونه‌های جدید: «مفهوم‌شناسی سیاسی در اندیشه امام خمینی» (۱۳۹۲) به اهتمام دکتر اصغر افتخاری از انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
این اثر شامل ۹ مقاله در موضوعاتی همچون: «معنویت و توسعه» (محمد دریکوند)، «اخلاق و سیاست» (روح‌اله فرهادی) با اشاراتی مختصر به مباحث هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و اسلام‌شناسی امام خمینی، تربیت سیاسی (امید شفیعی)، هویت (مهدی اسدی)، «سرمایه اجتماعی» (امیر محمدی)، «مشارکت سیاسی غیر انتخاباتی» (مصطفی غفاری) به ویژه در حوزه تکلیف‌گرایی سیاسی؛ «تحجر و تحجرگرایی» (حسین محمدی سیرت). «مستکبر و مستضعف» (مجتبی باباخانی) و «ملت» (میثم بشیری) است که همگی بر مبنای شناخت و مفاهیم بکارگیری شده اندیشه امام خمینی تنظیم گردیده است.
از جمله مقالات مرتبط به موضوع تحقیق، می‌توان به مقاله زیر اشاره کرد
ـ پزشکی، محمد (۱۳۸۴)، «مبانی شناخت شناسی توسعه سیاسی ایران» (رهیافت اجتهادگرا)، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، ش ۲۶.
نویسنده این مقاله بر مبنای رهیافت اجتهادگرا به بررسی توسعه سیاسی پرداخته و ضمن اشاره به ریشه‌های فرهنگی ـ ایدئولوژیکی این مقوله، درصدد است تا بنیادهای معرفت‌شناختی آن را بیان‌کند. در این راستا پس از نقد نظریه‌پردازی‌های توسعه سیاسی، به معرفت‌شناسی مطالعات توسعه سیاسی در زمینه مفاهیم، گزاره‌ها، روش مفهوم‌پردازی، بسترتمدنی و محیط توسعه سیاسی ایران و آنگاه مفاهیم و متغیرهای شناخت‌شناسی توسعه سیاسی ایران (توأمان بودن دین و سیاست، حق تعیین سرنوشت، قلمرو عقل) پرداخته و اساساً نظریه‌پردازی توسعه سیاسی را بدون توجه به مبانی شناخت‌شناسی آن غیرممکن می‌داند.
***
در مجموع و با بررسی اجمالی ادبیات و پیشینه موضوع تحقیق، به نظر می‌رسد در ارتباط با موضوع مبانی معرفتی توسعه سیاسی در انقلاب اسلامی ایران با تأکید بر خوانش امام خمینی اثر درخور و موسعی، علیرغم گستردگی و تأثیرگذاری وسیع این مبانی، صورت نگرفته است. بلکه اغلب کارها در این عرصه بیشتر ناظر بر مفاهیم توسعه سیاسی و کاربردهای ساختاری آن و اغلب در قالب یک مقاله یا بخشی از کتاب ناظر بر مطالعات توسعه سیاسی بوده است.
فصل ۲ـ چهارچوب نظری و الگوی پژوهش
۱-۲- مبانی شناخت اندیشه
اندیشه انسانی در تعامل اندیشه‌گی میان انسان به عنوان کنشگر اصلی با جهان هستی و بر مبنای ادراک و معرفت انسان از حقیقت و نگرش او به هستی و انسان شکل می‌گیرد. و از آنجا که انسان از جهان، و جهان از انسان جدا نیست، پس آگاهی و معرفت آن دو نیز جدای از یکدیگر نیست. “هرکس جهان را به گونه‌ای و هماهنگ با انسان می‌شناسد و انسان نیز به تناسب شناختی که از جهان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *