پایان نامه رایگان با موضوع توسعه سیاسی، امام خمینی، فرهنگ سیاسی، توسعه انسانی

جهانی، ترجمه محمود حبیبی مظاهری، از انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران
کتاب حاضر که توسط آلوین. ی. سو استاد دانشگاه‌ هاوایی در سال ۱۹۹۰ نگاشته شده است، به بررسی دقیق و موشکافانه سه پارادایم عمده در ادبیات توسعه یعنی نوسازی (مدرنیزاسیون)، وابستگی و نظام جهانی می‌پردازد. بنابراین کتاب به سه بخش تقسیم شده است و هر بخش شامل سه فصل است. در هر بخش، فصل اول به ارائه بستر تاریخی، بنیادهای تئوریک. نظریات اصلی، فرض‌های اساسی و سیاست‌ها و خط‌مشی‌های دنبال شده از سوی هر یک از مکاتب مورد بحث می‌پردازد. فصل دوم هر بخش به بررسی مطالعات تجربی اولیه هر یک از مکاتب سه‌گانه پرداخته و نقاط قوت و همچنین انتقادات وارده بر نظریات کلاسیک را مطرح می‌کند؛ و بالاخره فصل سوم در هر بخش به بررسی پاسخ‌های ارائه شده در برابر منتقدین، مطالعات تجربی «جدید: و نقاط قوت نظریات جدید در هر مکتب می‌پردازد.
یکی از نکات مثبت کتاب مزبور این است که نویسنده به نحوی سیستماتیک به بررسی سه مکتب عمده توسعه سیاسی پرداخته و تمرکز آن بیشتر بر روی خود نظریه‌ها و نه مبتکران آنها است.
ـ اینگلهارت، رونالد و ولزل، کریستین (۱۳۸۹) نوسازی، تغییر فرهنگی و دموکراسی، ترجمه یعقوب احمدی، تهران: انتشارات کویر
کتاب حاضر، حاصل سه دهه مطالعه و تحقیق پیرامون منشأ روند تحول و پیامدهای ارزش‌های انسانی و فرهنگ سیاسی در نظریه‌های توسعه و توسعه سیاسی است که در سال ۲۰۰۵ منتشر شده است.
اینگلهارت و ولزل دو محقق برجسته توسعه انسانی، برآنند که در این اثر نشان دهند دموکراتیک شدن به چیزی بیش از تحمیل نهادی و حقوقی دموکراسی نیازمند است و آن هم ارزش‌های ابراز وجود و فرهنگ سیاسی دموکراتیک است. کتاب در ۱۳ فصل تنظیم شده است: فصل ۱، شکل جدید و بازنگری شده‌ای از نظریه نوسازی را مطرح می‌کند. در فصل ۲، تغییر ارزشی و تداوم سنت‌های فرهنگی با معرفی نقشه فرهنگی جهان به ابعاد تغییر میان فرهنگی می‌پردازد، فصل سوم به واکاوی پیش‌بینی‌ها در علوم طبیعی، فصل ۴ به تغییر ارزشی بین نسلی و فصل پنجم به «تغییر ارزش‌ها در طول زمان» پرداخته است. در فصل ۶، «فردگرایی، و ارزش‌های ابراز وجود و فضایل مدنی» و در فصول ۷ و ۸ «روابط علّی میان ارزش‌ها و نهادهای دموکراتیک» در چارچوب نظریه توسعه انسانی مورد بررسی قرار می‌گیرد. فصول ۹ و ۱۰ بر اهمیت مسائل نظری و روش شناختی در مطالعه دموکراتیک شدن و تغییر ارزشی مرتبط تأکید دارد. فصل ۱۱، «عناصر فرهنگ مدنی حامی دموکراسی»، فصل ۱۲، «برابری جنسیتی، ارزش‌های رهانیده و دموکراسی» و فصل ۱۳ بر « توسعه انسانی در یک دیدگاه گسترده و فراگیر» اختصاص دارد.
کتاب مزبور از جمله آثاری است که به دقت و با ارائه مستندات و آمار نشانگر ضرورت رویکرد به توسعه انسانی و فرهنگ سیاسی در فرآیند توسعه و به ویژه توسعه سیاسی است.
ـ بدیع، برتراند (۱۳۷۹) توسعه سیاسی، ترجمه احمد نقیب‌زاده، تهران: نشر قوس
برتراند بدیع جامعه‌شناسی ایرانی‌تبار فرانسه در این اثر، اهمیت رگه‌های تاریخ را در هر تحول اجتماعی و سیاسی گوشزد می‌کند بی‌آنکه به احیاء تاریخی‌گری بپردازد. و به نوعی منحصر به فرد و به گونه‌ای کامل به تشریح پایه‌های معرفت‌شناسی و مفروضه‌های ایدئولوژیک و نسبت‌های ذهنی در نظریه‌پردازی توسعه سیاسی می‌پردازد که مبانی این آثار و گرایش‌های «مکتب توسعه‌گرا» را تشکیل می‌دهد. کتاب در ۳ بخش تنظیم شده است. بخش اول نظریه‌های کلاسیک توسعه‌گرایی را مورد بحث قرار می‌دهد و در بخش دوم به تحلیل سه نمونه برجسته: نهادگرایی هانتینگتون، کارکردگرایی نوپردازی شده اپتر و نمونه مرکز ـ پیرامون می‌پردازد. بخش سوم با عنوان بازگشت به تاریخ به نقد نظریه‌های توسعه سیاسی پرداخته، در یک نتیجه‌گیری کلی، ضمن «لزوم توجه به زندگی سیاسی»، توسعه سیاسی کلاسیک را امری پایان‌یافته تلقی نموده و بر فرآیندهای «شناخت‌شناسی» برای تبیین توسعه سیاسی مناسب در جامعه تأکید می‌کند. کتاب مزبور حاوی این نکته مهم است که هیچ نمونه خارجی یا نسخه وارداتی الزاماً به توسعه نمی‌انجامد و برعکس راه‌حلی داخلی بر پایه سنن و فرهنگ و تاریخ هر سرزمین، از کفایت بیشتری برخوردار است.
امّا، در ایران نیز مطالعه و پژوهش در زمینه مفهوم «توسعه و نوسازی» و توسعه اقتصادی قدمت چندین دهه دارد و برخی مفاهیم و ساختارهای سیاسی مدرن نیز پس از مشروعیت در ایران مطرح و نهادینه شده است. ولی اصطلاح «توسعه سیاسی» بیشتر در سه دهه اخیر نشر یافته که در ابتدا عمدتاً ناظر بر تعاریف و ساخت و تحلیل‌های پیرامون الگوهای غربی و با رویکردی آکادمیک بوده و سپس به تدریج به سمت نقد و تحلیل نظریه‌های توسعه سیاسی و اشکالات آنها، و سپس با توجه به تأثیرات انقلاب اسلامی و ضرورت مفهوم‌سازی درونی به سوی نظریه‌پردازی‌های بومی با اتکاء به آموزه‌های اسلامی و نظریات امام خمینی و اندیشمندان اسلامی جهت‌گیری ضمنی و محدودی داشته است. به عنوان نمونه به چند مورد اشاره شود:
ـ قوام، عبدالعلی (۱۳۸۲)، چالش‌های توسعه سیاسی. تهران: نشر قومس
این کتاب در ۱۲ گفتار تنظیم شده است. در ابتدا به چالش رهیافت‌ها در مطالعات توسعه سیاسی و در گفتار دوم به توسعه‌نیافتگی تئوری توسعه سیاسی پرداخته شده است. شاخص‌های مهم توسعه سیاسی که عبارتند از «مشارکت سیاسی» و «تحولات ساختاری» در گفتارهای سوم تا پنجم مورد بررسی قرار گرفته و چالش‌های هرکدام مطرح گردیده است. در گفتار ششم، فرهنگ سیاسی به مثابه الگویی برای تجزیه و تحلیل فرآیند توسعه سیاسی و با توجه به نظریات کسانی همچون اینگلهارت در فرضیه جدید فراماتریالیسم‌اش تبیین گردیده است. در گفتارهای هفتم و هشتم، چالش‌های برنامه‌ریزی و دموکراسی و همچنین اصلاح و انقلاب مورد بررسی قرار گرفته و آنگاه در گفتار نهم، موانع تحقق جامعه مدنی – به عنوان نمونه‌ی توسعه سیاسی – مورد تجزیه و تحلیل واقع شده است. بوروکراسی در دموکراسی و چالش‌های فراروی توسعه سیاسی در عصر جهانی شدن و در هزاره سوم مضامین گفتارهای دهم تا دوازدهم را تشکیل می‌دهد. در مجموع، کتاب مزبور تا حد قابل توجهی، مضامین و درون‌مایه چالش‌های مختلف نظری، اجرایی و عمومی توسعه سیاسی را در دوره جدید بازگو می‌نماید.
ـ غربی، سید هادی و لشکری، علیرضا (۱۳۸۳) توسعه در آینه تحولات، تهران: انتشارات سمت
این کتاب یکی از نمونه‌های آثاری است که به درون‌کاوی موضوع «توسعه» و بن مایه آن یعنی تحولات مبانی فکری مغرب زمین، می‌پردازد. و ویژگی آن را می‌توان در نگاه تاریخی به توسعه غرب دانست. کتاب در ۵ فصل تنظیم شده است: در فصل اول، چیستی توسعه و در فصل دوم: تحول در مبانی فکری مغرب زمین از قرون وسطی تا دوره کنونی و شکل‌گیری انسان تک‌ساحتی و خود بنیاد را مطرح می‌کند. در فصل سوم، تحولات اجتماعی غرب از انقلاب صنعتی و شهرنشینی گرفته تا دیوان‌سالاری جدید و موقعیت خانواده مورد بررسی قرار گرفته و در فصل چهارم تحولات سیاسی و تشکیل دولت ـ ملت‌ها و تدوین قوانین اساسی و شکل‌گیری نظام لیبرال دموکراسی؛ و سرانجام در فصل پنجم تحولات فنی و پیدایش نظام اقتصادی جهانی به ویژه در قرن بیستم مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است.
گستردگی مطالب و چند بعدی بودن بررسی‌ها در کتاب حاضر، این امکان را برای خواننده فراهم می‌کند که درکی کلی و نسبتاً جامع در مورد پدیده توسعه‌یافتگی بیابد.
در طول دو دهه گذشته به تدریج بحث مطابقت آموزه‌های اسلامی و موضوع «توسعه سیاسی» مورد توجه قرار گرفته و زمینه بهتری برای مفهوم‌سازی درونی برای آن فراهم شده است. از جمله این این موارد است:
ـ موثقی، سید احمد (۱۳۹۱) نوسازی و توسعه سیاسی، تهران: نشر میزان
از نظر نویسنده کتاب حاضر، اقتدار، مشروعیت، عقلانیت و انباشت در کنار هم برای ایجاد یک دولت ملی و مدرن و جامعه‌ای توسعه یافته ضرورت دارند. کتاب در دو بخش و هفت فصل تنظیم گردیده است که در پایان بخش‌هایی از آن نتیجه‌گیری شده است و طی آن نویسنده اثر که استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران است، بر آن است که ضمن طرح و بررسی تعاریف و مفاهیم و آراء و نظریات نویسندگان و صاحبنظران در ادبیات نوسازی و توسعه سیاسی، جابه‌جا و حتی به طور مستقل، به مقایسه و بررسی قابلیت انطباق یا عدم انطباق آنها با مفاهیم و آموزه‌های دینی و تعالیم عالیه اسلام پرداخته و به نحوی علمی و عینی و کاربردی، درصدد گره‌گشایی و حل و رفع تنگناهای نظری و بحران موجود در این موضوع بپردازد. بخش اول کتاب در سه فصل: «بستر تاریخی و جامعه‌شناختی و شکل‌گیری پروتستانیزم و مدرنیته در غرب» و «اصول و مؤلفه‌های مدرنیته در مقایسه با آموزه‌های اسلام» و سپس «اسلام و توسعه» در حوزه‌های اقتصاد و سیاست به ارائه مطلب پرداخته است. در بخش دوم که شامل ۴ فصل است: تاریخچه و مفاهیم و مبانی نظری مبحث توسعه سیاسی و نظریه‌های مهم فرهنگی، بحران‌ها، کارکردگرایی ساختاری و انتخاب عقلانی مورد بررسی قرار گرفته و در فصل ششم نظریه توسعه سیاسی و نشر دموکراسی و در فصل هفتم گروه‌های نوساز و نخبگان و طبقات مورد بحث قرار گرفته‌اند. کتاب حاضر به عنوان نتایج سال‌ها تدریس و مطالعه نویسنده آن قابل توجه است.
در کنار آثار عرضه شده مستقل، همایش‌ها و سخنرانی‌ها و ارائه مقالات متعددی نیز در ارتباط با «توسعه» و «اسلام» و نظریات امام خمینی شکل گرفته است که از جمله آنها، «همایش اسلام و توسعه» است که مقالات عرضه شده در آن بصورت مجموعه مقالات توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها منتشر شده است از جمله آنها مجموعه مقالات دومین همایش «اسلام و توسعه» است.
ـ اسلام و توسعه (مجموعه مقالات دومین همایش اسلام و توسعه)، به اهتمام نهاد رهبری در دانشگاه شهید بهشتی، قم: دفتر نشر معارف، ۱۳۸۲.
کتاب حاضر شامل ۱۸ مقاله است که در چهار فصل: «اسلام و توسعه» (۶ مقاله) و «حضرت امام (ره) و مفهوم و نقش توسعه در ایران» (۴ مقاله: مفهوم توسعه و راهبردهای آن از دیدگاه امام خمینی نوشته (سیدحسین میرمعزی)، اصول و مبانی توسعه در اندیشه امام خمینی نوشته علیرضا عندلیب، «نقش دولت در توسعه از دیدگاه امام خمینی اثر ناصر جهانیان، مذهب و نوسازی در ایران: مطالعه موردی موضع امام خمینی نوشته یحیی فوزی)، «کاربرد توسعه در اقتصاد و بهره‌وری» (۳ مقاله) و «راهبردهای توسعه در اسلام و ایران» (۵ مقاله) تنظیم شده است.
اثر حاضر از حیث تنوع مقالات و به ویژه رویکرد آن به دیدگاه‌های امام خمینی درباره مفهوم و نقش توسعه قابل توجه است.
البته پیش از این نیز در قالب مفهوم «جامعه مدنی» و تحقق آن در انقلاب اسلامی ایران همایشی در وزارت امورخارجه با محوریت سازمان مدارک فرهنگی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *