کارکردهای اجرایی در اعتیاد

دانلود پایان نامه

کارکردهای اجرایی
کارکردهای اجرایی یک اصطلاح کلی است که به پردازش‌های مدیریت ذهنی مربوط به کنترل زیستی، شناختی و هیجانی برمی‌گردد و برای حفظ رفتارهای هدفمند و مؤثر ضروری است. عملکردهای اجرایی شامل مهار پاسخ، حافظه کاری، انعطاف پذیری شناختی، برنامه‌ریزی، روانی و کنترل توجه می‌شود (پنینگتون و ازونف ، 1996؛ اندرسون ، 2002). کارکردهای اجرایی، کارکردهای عالی شناختی و فراشناختی هستند که مجموعه‌ای از توانایی‌های عالی، بازداری، خود آغازگری، برنامه‌ریزی راهبردی، انعطاف شناختی و کنترل تکانه را به انجام می‌رسانند (قمری گیوی، نریمانی، محمدی، 1391). درواقع کارکردهایی همچون سازمان‌دهی، تصمیم‌گیری، حافظه فعال، حفظ و تبدیل کنترل حرکتی، احساس و ادراک زمان، پیش‌بینی آینده، بازسازی، زبان درونی و حل مسئله را می‌توان ازجمله مهم‌ترین کارکردهای اجرایی عصب‌شناختی دانست که در زندگی و انجام تکالیف یادگیری و فعالیت‌های هوشی به انسان کمک می‌کنند (والش و پنینگتون ، ۱۹۸۸). همچنین کارکردهای اجرایی، در هدف‌دار بودن حرکت، یا به‌عبارت‌دیگر، در کنترل حرکت نقش بسیار مهمی بر عهده‌دارند (بارکلی ، 199۷). برآیند سیستم کارکردهای اجرایی، توانمندی خودتنظیمی است که با شکل‌گیری این توانمندی، رفتار در طول زمان، کنترل‌شده و به فرد اجازه می‌دهد به‌پیش بینی و مدیریت آنچه در محیط به وقوع می‌پیوندد، بپردازد (بارکلی، 1998) کارکردهای اجرایی عصبی شناختی، ساختارهای مهمی هستند که با فرایندهای روان‌شناختی مسئول کنترل هوشیاری و تفکر در عمل مرتبط می‌باشند. اگرچه کارکردهای اجرایی در درجه اول از چشم‌انداز عصب‌شناختی مطالعه شده‌اند ولی در سال‌های اخیر تحول و آسیب‌شناسی آن‌ها موضوع مطالعه بسیاری از پژوهش گران بوده است (زلازو و مولر ، 2002). از دیدگاه تکاملی، تکوین ظرفیت و توانایی‌های اجرایی تا حد زیادی با تحول ناحیه پیشانی انسان برابر است (گرین، برات، جانسون و بلگراو ، 2008). از دیدگاه نوروسایکولوژی، کارکردهای اجرایی جزو اعمالی هستند که بیماران دچار آسیب لوب پیشانی به‌خوبی قادر به انجام آن‌ها نمی‌باشند (تهرانی دوست، 1382). تمام لوب پیشانی و به‌طور اختصاصی ناحیه پیش پیشانی پشتی- جانبی و کورتکس کمربندی قدامی برای تکالیف اجرایی از قبیل انتزاع و حل مسئله، راهبردهای جابه‌جایی، بازداری پاسخ ناکارآمد و انعطاف پذیری تفکر ضروری هستند (پالمر و هاتون ، 2000؛ کاوالارو و همکاران، 2003). هرچند نقیصه‌های اجرایی در بیشتر موارد با آسیب منطقه پیشانی رابطه دارد، ضایعه کرتکس زیر قشری به‌ویژه ناحیه تالاموس یا ضایعه پراکنده ناشی از فقدان اکسیژن یا اثر حلال‌های آلی نیز ممکن است اختلال اجرایی را سبب شود (گراث و مارنات ، 2003). پایه این تئوری که توسط پژوهشگران در سال 1980 شکل گرفت، بر این اساس است که بدون یک سیستم مرکزی یا سیستم نظارت و توجه، فعالیت‌ها توسط محیط کنترل می‌شوند. سیستم نظارت و توجه یکی از عملکردهای قطعه پیشانی می‌باشد؛ که امکان مهار فعالیت‌های عادی را می‌دهد (تاگر- فلوسبرگ ، 1999). به‌طورکلی می‌توان گفت، کارکردهای اجرایی در توانایی افراد برای ایجاد و هماهنگی پاسخ‌های انطباقی به محیط، نقشی اساسی ایفا می‌کنند (دلوکا، وود و آندرسون ، 2003). به‌بیان‌دیگر، این کارکردها برای رفتار انطباقی و هدفمند لازم هستند و با انسجام سیستم‌های عصبی در قشر فرونتال مرتبط هستند (رایجماکرس، اسمیدت و سرگنت ، 2008). بر اساس تعاریف وسیع‌تر از کارکردهای اجرایی، می‌توان بین جنبه‌های عاطفی نسبتا «داغ» در کارکردهای اجرایی (که با کورتکس اوربیتو فرونتال مرتبطند) و از سوی دیگر تحول جنبه‌های خالص‌تر شناختی «خنک» (که با کورتکس پره فرونتال پشتی- جانبی رابطه دارند) به‌نوعی تمایز قائل شد (علیزاده، 1385). کارکردهای اجرایی در طیف وسیعی از اختلالات مانند اختلالات شخصیت (هاگنهوف و همکاان، ۲۰۱۳)، اختلال استرس پس از سانحه (مرادی و همکاران، ۱۹۹۹ الف، ۱۹۹۹ ب، ۲۰۱۲)، بیماری ایدز (مرادی و همکاران، ۱۳۹۰)، لکنت زبان (علی پور، ۲۰۱۵) و اختلالات افسردگی و اضطرابی (فان و مک، ۲۰۱۴) مورد بررسی قرار گرفته، و به نقش مهم این عامل در سبب شناسی، درمان و پیشگیری اشاره شده است.
کارکردهای اجرایی در اعتیاد
مصرف مواد موجب آسیب‌هایی در عملکرد شناختی ازجمله حل مسئله، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، یادگیری مطالب جدید، توانایی‌های فضایی بینایی، انعطاف پذیری شناختی و مهارت به یادسپاری می‌شود (آردیلا و همکاران، ۲۰۰۷) از این میان تفکر انتزاعی، انعطاف پذیری شناختی و پایداری و بازداری پاسخ حتی پس از گذشت سال‌ها از مصرف مواد وجود خواهد داشت (نول و همکاران، ۲۰۰۷). ولع مصرف و عود مکرر می‌تواند بر اساس تغییراتی که در کارکردهای اجرایی ناشی شده است تبیین شود. مطالعات متعددی نشان داده‌اند مصرف مواد محرک باعث تغییراتی در لوب پیشانی می‌شود که این بخش مسئول کارکردهای اجرایی می‌باشد (ویولا و همکاران،‌۲۰۱۳). گاروان (۲۰۰۴) معتقد است در نقص کنترل تکانه افراد مصرف‌کننده کوکائین با کاهش فعالیت شکنج قدامی و قطعه پیشانی ارتباط دارد د و نواحی هایی که تصور می‌شود در اعمال کنترل شناختی نقش بسیار مهمی دارند.
در کل کارکردهای اجرایی به عنوان یکی از مهمترین دلایل عود و ولع مصرف شناخته شده است کهامروزه در درمان اعیتاد، به این عانل در برناهه های توانمندسازی شناختی به عنوان راهی برای افزایش توانمندی فرد معتاد در مقابل واع مصرف و عود، استفاده می شود، از این رو درمان های اثربخش، بایستی به این عامل توجه داشته باشند، به همین خاطر، کارکردهای اجرایی نیز یکی دیگر از متغیرهای انتخاب شده این پژوهش می باشد.