خرید فایل پایان نامه : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت – فروش پایان نامه

دانشکده فنی و مهندسی

 

پایان نامه برای دریافت کارشناسی ارشد رشته مهندسی معماری

گرایش: معماری

 

عنوان:

خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

 

 

 

فهرست مطالب

عنوان   صفحه

چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..1

فصل اول: کلیات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………..2

1-1مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………..2

1-2بیان مسئله …………………………………………………………………………………………………………………………………….3

1-3 اهمیت موضوع ………………………………………………………………………………………………………………………….5

1-4 سوالات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………..6

1-5 اهداف تحقیق و طراحی ……………………………………………………………………………………………………………..6

1-6 ابزار و روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………..7

فصل دوم: مرور منابع و تحقیقات…………………………………………..………………………………..…………………..8

2-1 کودک …………………………………………………………………………………………………………………………………………8

2-2 روانشناسی رشد و دیدگاه های مختلف در روانشناسی رشد ………………………………………………………………10

2-2-1 نظریه رشد و شناخت ………………………………………………………………………………………………………………12

2-3 روانشناسی تربیتی ………………………………………………………………………………………………………………………..14

2-4 کودک و آموزش……………………………………………………………………………………………………………………….16

2-4-1 سابقه و ضرورت آموزش کودکان در خارج از ایران …………………………………………………………………….16

2-4-1-1 مهدکودک مجازی در استرالیا ……………………………………………………………………………………………17

2-4-1-2 مهدکودک الکترونیکی از ژاپن تا آمریکا …………………………………………………………………………….18

2-4-2 سابقه و ضرورت آموزش کودکان در ایران …………………………………………………………………………………18

2-4-3 نگاهی به آموزش و پرورش کودکان در جهان امروز ……………………………………………………………………19

2-4-4 انتخاب شیوه مناسب آموزشی …………………………………………………………………………………………………..22

2-5 خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………………………………….22

2-5-1 مفهوم خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………………….22

2-5-2 عوامل موثر بر خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………23

2-5-3 اهمیت خلاقیت از منظر آموزشی ……………………………………………………………………………………………23

2-5-4 راهبردهایی در جهت پرورش خلاقیت کودکان ………………………………………………………………………..24

2-5-4-1محورهای آموزش خلاقیت در جریان تدریس………………………………………………………………………..24

2-6 کودک و بازی …………………………………………………………………………………………………………………………25

2-6-1 بازی و شخصیت ………………………………………………………………………………………………………………….27

2-6-2 بازی و رشد اجتماعی ……………………………………………………………………………………………………………28

2-6-3 نقش بازی در رشد و زندگی کودک ………………………………………………………………………………………..28

2-7 کودک و هنر …………………………………………………………………………………………………………………………..29

2-7-1 تئاتر و هنرهای نمایشی ………………………………………………………………………………………………………..29

2-7-2 موسیقی و کودک ………………………………………………………………………………………………………………..30

2-7-3 آواز ……………………………………………………………………………………………………………………………………31

2-7-4 قصه و قصه گویی ……………………………………………………………………………………………………………….32

2-7-5 شعر …………………………………………………………………………………………………………………………………32

2-7-6 نقاشی ……………………………………………………………………………………………………………………………….33

2-7-6-1 نقاشی و فرا فکنی ………………………………………………………………………………………………………….33

2-8 کودک و معماری ……………………………………………………………………………………………………………………..34

2-9 محیط، بازی، خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………….34

2-10 روند رشد و بازی کودک ……………………………………………………………………………………………………….35

2-11 ادراک کودک ……………………………………………………………………………………………………………………….36

2-11-1 حواس پنجگانه ……………………………………………………………………………………………………………..37

2-11-2 هوش ……………………………………………………………………………………………………………………….38

2-11-3 حافظه …………………………………………………………………………………………………………………….39

2-12 دریافت حسی و ادراکی کودک از فضا ……………………………………………………………………………………39

2-13 تاثیر شرایط محیطی و کالبدی بر کودکان ………………………………………………………………………………….40

2-13-1رنگ ………………………………………………………………………………………………………………………………..40

2-13-2 نور ……………………………………………………………………………………………………………………………….42

2-13-3 صوت …………………………………………………………………………………………………………………………..42

2-13-4 تهویه …………………………………………………………………………………………………………………………….43

2-14 فضای معماری کودکان …………………………………………………………………………………………………………….43

2-15 خصوصیات فضاهای مورد نظر جهت طراحی …………………………………………………………………………..44

2-16 تعامل با محیط ………………………………………………………………………………………………………………………45

2-16-1 استفاده از عوامل طبیعی زمین …………………………………………………………………………………………….45

2-16-2 فضای سبز ……………………………………………………………………………………………………………………..46

2-16-3 آب …………………………………………………………………………………………………………………………47

2-17 طراحی فضای باز و زمین بازی …………………………………………………………………………………………………48

2-17-1 ساختارهای بازیها ……………………………………………………………………………………………………………….48

2-17-1-1 پر جنب و جوش. بازی های فیزیکی ……………………………………………………………………………….49

2-17-1-2 فکر کردن. بازی های خلاقانه …………………………………………………………………………………………..50

2-17-1-3 داشتن همراه. بازیهای اجتماعی …………………………………………………………………………………………50

2-17-1-4 بازی در سکوت و آرامش ………………………………………………………………………………………………..51

2-17-1-5 تجربه کردن. یادگیری از طریق بازی های حسی …………………………………………………………………51

2-17-2 بازی با شن وگل ………………………………………………………………………………………………………………..53

2-17-3 اسباب بازیها ……………………………………………………………………………………………………………………..54

2-18 طراحی فضا برای کودکان ……………………………………………………………………………………………………….56

فصل سوم: نمونه های معماری برای کودکان …………………………………………………………………………………..57

3-1 نمونه های خارجی …………………………………………………………………………………………………………………..57

3-1-1مهد کودک بارباپاپا ………………………………………………………………………………………………………………..57

3-1-2 مهد کودک ترنتن…………………………………………………………………………………………………………………61

3-1-3مهد کودک 8 کلاسه……………………………………………………………………………………………………………67

3-1-4 مهد کودک سبرا ………………………………………………………………………………………………………………..71

3-1-5 مهد کودک کرلینگ ………………………………………………………………………………………………………………74

3-2نمونه های داخلی ………………………………………………………………………………………………………………………77

3-2-1مهد کودک راهیان رشد ……………………………………………………………………………………………………77

3-2-2 مهد کودک قصه من ………………………………………………………………………………………………………81

3-3 نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………………………………….87

فصل چهارم: مطالعات بستر طرح ……………………………………………………………………………………………………..89

4-1 شناخت منطقه مطالعاتی ………………………………………………………………………………………………………………..89

4-1-1 تاریخچه شهر تهران ………………………………………………………………………………………………………………….89

4-1-2 جغرافیای مکانی ……………………………………………………………………………………………………………………….90

4-1-3 جغرافیای سیاسی ………………………………………………………………………………………………………………………91

4-1-4 جغرافیای طبیعی ……………………………………………………………………………………………………………………….92

4-1-4-1 موقعیت و وسعت ………………………………………………………………………………………………………………….92

4-1-4-2 ناهمواری ها …………………………………………………………………………………………………………………………92

4-1-4-3 آب و هوا …………………………………………………………………………………………………………………………….93

4-1-4-4 منابع آب ……………………………………………………………………………………………………………………………..96

4-1-4-5 زلزله خیزی …………………………………………………………………………………………………………………………96

4-1-5 راهبردهای طراحی ……………………………………………………………………………………………………………………97

4-1-5-1 فرم مناسب بنا در ارتباط با اقلیم ……………………………………………………………………………………………97

4-1-5-2 مصالح ساختمانی در رابطه با اقلیم …………………………………………………………………………………………97

4-2 بررسی سایت ………………………………………………………………………………………………………………………………..98

4-2-1 تاریخچه اراضی عباس آباد ………………………………………………………………………………………………………..98

4-2-2 بررسی موقعیت فرهنگی سایت- تم پارک ها …………………………………………………………………………….103

4-2-2-1 بوستان آب و آتش …………………………………………………………………………………………………………….103

4-2-2-2 بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………………………104

4-2-2-3 شهر دوستدار کودک …………………………………………………………………………………………………………..109

4-2-2-4 نقش فضای سبز در شهرهای دوستدار کودک………………………………………………………………………….110

4-2-2-5 پهنه دوستدار کودک در اراضی عباس آباد ………………………………………………………………………………111

4-2-2-6 موقیت سایت در اراضی عباس آباد………………………………………………………………………………………..112

4-2-2-7 مسیرهای دسترسی به سایت…………………………………………………………………………………………………113

4-2-2-8 تراکم مسکونی در اطراف سایت………………………………………………………………………………………….114

4-2-3 دلایل انتخاب سایت …………………………………………………………………………………………………………………114

4-3 ضوابط و استانداردها ……………………………………………………………………………………………………………….115

4-3-1 طراحی ساختمان آموزشی ……………………………………………………………………………………………115

4-3-2 استانداردهای کلی …………………………………………………………………………………………………………116

4-3-3 ایمنی در محوطه …………………………………………………………………………………………………………………..117

4-3-4 نرده های ایمن …………………………………………………………………………………………………………………..117

4-3-5 ایمنی در مسیر های حرکت…………………………………………………………………………………………………..119

4-3-6 ایمنی در راهرو ها……………………………………………………………………………………………………………….119

4-3-7 ایمنی در مسیر پله ها ……………………………………………………………………………………………………………120

4-3-8 شرایط ایمنی پوشش کف ……………………………………………………………………………………………………..121

4-3-9شرایط ایمنی درها ……………………………………………………………………………………………………………….122

4-3-10شرایط ایمنی پنجره ها ………………………………………………………………………………………………………..123

4-3-11شرایط ایمنی در فضای بهداشتی …………………………………………………………………………………………..123

4-3-12شرایط ایمنی تجهیزات ……………………………………………………………………………………………………….124

فصل پنجم: معرفی طرح ………………………………………………………………………………………………………………125

5-1 مبانی طرح …………………………………………………………………………………………………………………………………..125

5-2 نشاط در فضای معماری ………………………………………………………………………………………………………………126

5-2-1 راحتی …………………………………………………………………………………………………………………………………….126

5-2-2 اکتشاف در فضا ………………………………………………………………………………………………………………………126

5-2-3 تنوع و پیچیدگی ……………………………………………………………………………………………………………………….126

5-2-4 خوانایی …………………………………………………………………………………………………………………………………..127

5-2-5 پذیرا بودن فضا ……………………………………………………………………………………………………………………….127

5-2-6 رشد اجتماعی ………………………………………………………………………………………………………………………….128

5-2-7 ارتباط و قلمرو گزینی ……………………………………………………………………………………………………………..128

5-2-8 خلوت ……………………………………………………………………………………………………………………………………128

5-3 روند طراحی ……………………………………………………………………………………………………………………………….130

5-3-1 فضای باز ……………………………………………………………………………………………………………………………….130

5-3-2 فضاهای بسته ………………………………………………………………………………………………………………………….131

5-3-2-1 آموزشی ……………………………………………………………………………………………………………………………..131

5-3-2-2 خدماتی ……………………………………………………………………………………………………………………………..133

5-3-2-3 اداری …………………………………………………………………………………………………………………………………134

5-3-3 فضاهای نیمه باز ……………………………………………………………………………………………………………………..134

5-4برنامه فیزیکی …………………………………………………………………………………………………………………………135

5-5 تاسیسات …………………………………………………………………………………………………………………………………….137

5-6 سازه …………………………………………………………………………………………………………………………………………..137

5-6-1 سیستم اسکلت بتنی …………………………………………………………………………………………………………………138

5-6-2 ایمنی کلی شیشه ها …………………………………………………………………………………………………………………138

5-6-2-1 نیاز های ایمنی ……………………………………………………………………………………………………………………139

5-7 نقشه ها ……………………………………………………………………………………………………………………………………….140

فهرست منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………150

 

 

 

 

فهرست جداول

عنوان   صفحه

جدول2-1. نظریات مختلف در روانشناسی رشد ……………………………………………………………………………………..11

جدول 2-2. مراحل رشد شناختی از دیدگاه پیاژه …………………………………………………………………………………….13

جدول2-3. ویژگیهای جسمانی، روانی، عاطفی و اجتماعی کودکان در 7 سال اول زندگی……………. ………………14

جدول2-4. بررسی نظام های آموزشی در کشورهای مختلف ……………………………………………………………………20

جدول 4-1. میانگین آمار درجه حرارت ایستگاه مهرآباد …………………………………………………………………………..94

جدول 4-2. میانگین بلند مدت رطوبت نسبی ماهانه در ایستگاه مهرآباد ……………………………………………………..94

جدول 4-3. برخی از شاخصه های مورد توجه در طراحی شهرهای دوستدار کودک ………………………………….110

جدول 4-4. قد کودکان 0 تا 6 سال ……………………………………………………………………………………………………..116

جدول4-5. ضریب ابعاد بدن کودک در وضعیت ایستاده و نشسته ، نسبت به قدم ایستاده او…………………………116

جدول 4-6. ابعاد و اندازه مبلمان کودکان ……………………………………………………………………………………………..117

جدول5-1. حالات و کیفیت های ضروری رشد و نشاط و ارائه معادل های کیفیت فضایی …………………………128

جدول5-2. برنامه فیزیکی …………………………………………………………………………………………………………………..135

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نقشه ها

عنوان   صفحه

 

نقسه5-1: سایت پلان …………………………………………………………………………………………………………………………140

نقشه5-2: پلان همکف و معرفی فضاها ………………………………………………………………………………………………..141

نقشه5-3: پلان مبلمان ………………………………………………………………………………………………………………………..142

نقشه5-4: پلان زیرزمین، پارکینگ …………………………………………………………………………………………………………143

نقشه5-5: پلان طبقه اول ………………………………………………………………………………………………………………………143

نقشه5-6: پلان ستون گذاری ………………………………………………………………………………………………………………144

نقشه5-7: پلان بام …………………………………………………………………………………………………………………………….145

نقشه5-8: نماها و مقاطع …………………………………………………………………………………………………………………….146

نقشه5-9: برش پرسپکتیو …………………………………………………………………………………………………………………..147

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست تصاویر

عنوان   صفحه

تصویر 2-1: روند رشد فیزیکی کودکان …………………………………………………………………………………………………36

تصویر2-2: انجام فعالیتهای مرتبط با حواس …………………………………………………………………………………………..37

تصویر2-3: استفاده از عوامل طبیعی زمین جهت بازی ……………………………………………………………………………..45

تصویر2-4: عوامل طبیعی در محیط ……………………………………………………………………………………………………….46

تصویر2-5: استفاده از پوشش گیاهی جهت کنترل عوامل بصری ……………………………………………………………….46

تصویر2-6: استفاده از پوشش گیاهی جهت کنترل  اقلیمی ………………………………………………………………………..46

تصویر2-7: استفاده از درخت به همراه کاربردها ……………………………………………………………………………………..47

تصویر2-8: استفاده از آب در زمین بازی ………………………………………………………………………………………………..47

تصویر2-9: فضای بازی ترکیبی از انواع بازی های هیجانی ………………………………………………………………………49

تصویر2-10: فضای بازی ماجراجویی و مخفی ……………………………………………………………………………………….49

تصویر2-11: انواع فعالیتها در فضای بازی ………………………………………………………………………………………………50

تصویر2-12: ایجاد فضای متنوع با مصالح متنوع ……………………………………………………………………………………..50

تصویر2-13: بازیهایی که جهت به کار بردن حس شنوایی استفاده می شوند. ………………………………………………51

تصویر2-14: استفاده از ابزارهای بصری آموزشی جهت بازی ……………………………………………………………………52

تصویر2-15: استفاده از بافت های متنوع در محیط ………………………………………………………………………………….52

تصویر2-16: بکاربردن گیاهان معطر جهت جدا سازی فضاها و تحریک حس بویایی ………………………………….53

تصویر2-17: استفاده از شن و ماسه جهت بازی ……………………………………………………………………………………..53

تصویر2-18: انواع سرسره و ابعاد آن …………………………………………………………………………………………………….54

تصویر2-19: انواع تاب و ظوابط آن ………………………………………………………………………………………………………54

تصویر2-20: استفاده از بالا رونده ها جهت تقویت توانایی های حرکتی …………………………………………………….55

تصویر2-21: استفاده از احجام بی شکل جهت تقویت تخیل …………………………………………………………………….55

تصوبر 3-1: فضای داخلی آموزش و بازی مهدکودک بارباپاپا ……………………………………………………………………57

تصویر 3-2: رنگ و نور در فضای داخلی ……………………………………………………………………………………………….58

تصویر 3-3: طراحی اقلیمی بنا ………………………………………………………………………………………………………………59

تصویر 3-4: شیشه های رنگی بکار رفته در بنا ………………………………………………………………………………………..59

تصویر3-5: طراحی سقف و نورگیری بنا ……………………………………………………………………………………………….60

تصویر3-6: پلان بنا ……………………………………………………………………………………………………………………………..60

تصویر3-7: نمای بیرونی مهدکودک ترنتن ………………………………………………………………………………………………61

تصویر3-8: موقعیت قرارگیری بنا ………………………………………………………………………………………………………….62

تصویر3-9: ادغام فضای داخلی و خارجی به وسیله فضای بینابین ……………………………………………………………..63

تصویر3-10: پنجره سقفی بکاررفته در فضای بینابین خانه ها ……………………………………………………………………63

تصویر3-11: فضای بازی کودکان در مهد ترنتن ………………………………………………………………………………………64

تصویر3-12:فضاهای داخلی مهدکودک ………………………………………………………………………………………………….65

تصویر3-13: نماها و مقاطع ………………………………………………………………………………………………………………….65

تصویر3-14: پلان ها مهدکودک ترنتن ……………………………………………………………………………………………………66

تصویر3-15: نمای خارجی مهدکودک 8 کلاسه ………………………………………………………………………………………67

تصویر3-16: نمای بیرونی و فضای بازی بچه ها …………………………………………………………………………………….68

تصویر3-17: سالن غذاخوری –  فضای داخلی ……………………………………………………………………………………….68

تصویر3-18:پلان و موقعیت قرارگیری مهدکودک 8 کلاسه ………………………………………………………………………69

تصویر3-19: بکارگیری رنگ در فضای داخلی –  فضای بازی بچه ها و بخشی از نمای مهدکودک ……………….70

تصویر3-20: چند نما و مقطع مهدکودک مهدکودک 8 کلاسه ……………………………………………………………………70

تصویر3-21: ایده های طراحی مهدکودک سبرا ……………………………………………………………………………………….71

تصویر3-22: سایت پلان مهدکودک ………………………………………………………………………………………………………72

تصویر3-23: نمای خارجی …………………………………………………………………………………………………………………..72

تصویر3-24: پلان مهدکودک ………………………………………………………………………………………………………………..73

تصویر3-25: نمای بیرونی از مهدکودک کرلینگ ……………………………………………………………………………………..74

تصویر3-26: استفاده از شیشه و مصالح شفاف و ایجاد شکستگی در نما با هدف افزایش دید بصری به محیط طبیعی…… 74

تصویر3-27: بهره گیری از حداکثر نور برای اتاق گروهی …………………………………………………………………………75

تصویر3-28: سازماندهی خطی فضای مهدکودک …………………………………………………………………………………….76

تصویر3-29: پلان طبقه همکف و اول مهدکودک کرلینگ …………………………………………………………………………76

تصویر3-30: ورودی بنا ……………………………………………………………………………………………………………………….77

تصویر3-31: نمای بیرونی مهدکودک …………………………………………………………………………………………………….77

تصویر3-32: پلان مهد کودک ……………………………………………………………………………………………………………….78

تصویر3-33:فضای داخلی کلاس ها ………………………………………………………………………………………………………79

تصویر3-34: اتاق بازی ………………………………………………………………………………………………………………………..79

تصویر3-35: استفاده از رنگ و اشکال در نما ………………………………………………………………………………………….81

تصویر3-36: استفاده از اشکال رنگارنگ درخت مانند بر جداره دیوار که فضا را متنوع ساخته است ………………81

تصویر3-37: فضای بازی کودکان ………………………………………………………………………………………………………….82

تصویر3-38: رنگ های متنوع و نور مصنوعی در لابی مهدکودک ………………………………………………………………82

تصویر3-39:رنگبندی و مبلمان کلاس ها ……………………………………………………………………………………………….83 تصویر3-40: فضای باز مهدکودک …………………………………………………………………………………………………………84

تصویر3-41: خلاقیت کودکان از طریق فضا سازی با چوب،گل و صدف رشد می یابد ………………………………..85

تصویر3-42: وسایل بازی بر دیوارهای مهدکودک …………………………………………………………………………………..86

تصویر4-1: طرج جامع اراضی عباس اباد ……………………………………………………………………………………………..100

تصویر4-2: طرح تفضیلی اراضی عباس اباد ………………………………………………………………………………………….101

تصویر4-3 بوستان آب و آتش ……………………………………………………………………………………………………………103

تصویر4-4 پل ورودی بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………104

تصویر4-5 موقعیت بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………….105

تصویر4-6: دریاجه بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………….105

تصویر4-8: آسمان نما گلستان منظومه شمسی ………………………………………………………………………………………106

تصویر4-9: باغ گل عباس آباد …………………………………………………………………………………………………………….107

تصویر4-10:اسکیت پارک ………………………………………………………………………………………………………………….107

تصویر4-11: مسیر پیاده،دوچرخه پهنه غربی اراضی عباس اباد ………………………………………………………………..108

تصویر 4-12: پهنه ی دوستدار کودک در ضلع غربی اراضی عباس آباد ……………………………………………………112

تصویر4-13: مسیرهای دسترسی به سایت ……………………………………………………………………………………………113

تصویر4-14: تراکم بافت مسکونی در ضلع غربی سایت ………………………………………………………………………..114

تصویر 4-15: استفاده از نرده در تمام راه پله ها …………………………………………………………………………………….118

تصویر 4-16: استفاده از نرده ها با حجم مناسب ……………………………………………………………………………………118

تصویر 4-17: استفاده از نرده در دو طرف پله ها …………………………………………………………………………………..119

تصویر 4-18: پله ها باید ابعاد مساوی داشته و پیوسته باشند …………………………………………………………………..121

تصویر4-19: استفاده از کفسازی مناسب و غیر لغزنده ……………………………………………………………………………121

تصویر4-20: ضخامت مناسب برای کفسازی جهت جلوگیری از آسیب دیدگی در هنگام افتادن ………………….121

تصویر4-21: استفاده از پوشش مناسب بر روی اجسام آسیب زننده مانند پیچ ها ……………………………………….124

تصویر5-1: نمای کلی خانه کودک ………………………………………………………………………………………………………148

تصویر5-2: فضای بازی خانه کودک ……………………………………………………………………………………………………148

تصویر5-3: سالن چند منظوره ……………………………………………………………………………………………………………149

تصویر5-4: مسیر ورودی …………………………………………………………………………………………………………..149

 

چکیده

کودک در دنیای امروز جایگاه بسیار ویژه ای دارد تا جایی که می توان آینده ملتها و جایگاه جهانی آنان را براساس خصوصیات کودکانشان پیش بینی نمود. در کشورهای پیشرفته روشهای آموزشی را در جهت شکوفایی استعدادهای بالفطره کودکان تعیین می نمایند.کودکان جهت رشد نیاز به شناخت توانایی ها و نیازهای روحی و جسمی، و پتانسیل های درونیشان را دارند. بدین منظور به فضایی نیاز دارند  که بتوانند آزادانه در آن بدوند، بازی کنند و خود با توجه به فطرت خویش به جستجو و تجربه بپردازند. اما در شهرهای کنونی کمتر فضای امن و مناسبی برای فعالیتهای کودکان یافت می شود. کودک امروز به دلیل عدم ایمنی و امنیت محیط شهری در اتاق کوچک خود در انبوهی از آپارتمان ها محبوس شده است، و دیگر از آن جنب و جوش و هیاهو جهت شناخت و کسب تجربه در محیط خارج از خانه خبری نیست. درحالی که او فضایی       می خواهد که بتواند خلا حضور طبیعت را در زندگی اش پر کند، مکانی که زمینه مناسب برای پرورش و رشد استعدادهایش را ایجاد کند.”مهد کودک ها” فضاهایی مختص کودکان می باشند، در گذشته صرفا جهت نگهداری کودکان بوده اند،اما این فضاها در دنیای امروزه دارای وظایفی جدید می باشند. مهدکودک ها برای سالیان متمادی است که ساختمان هایی بی رنگ، یکنواخت و صرفا عملکرد گرا بودند و باید این نکته را متذکر شد که صرفا استفاده از رنگهای شاد درخانه های تغییر کاربری یافته به مهد کودک نمی تواند فضایی مناسب برای کودکان باشد. بلکه در طراحی فضای معمارانه، آن فضا باید متناسب با سن، سلیقه و شرایط جسمی و روحی استفاده کنندگانش باشد. در این پژوهش تلاش بر این بوده است تا فضایی صرفا برای کودکان به نام “خانه کودک” و با تاکید بر بهره گیری از قابلیت های محیطی و آموزشی موثر بر ذهن و رفتار کودکان و رویکردی جهت ارتقاء و شکوفایی خلاقیت و حس بازی انگیزی در آنان با تدابیر معمارانه است. طراحی خانه کودک برای گروه سنی 3 تا 10 سال در نظر گرفته شده است و سعی بر تلفیق معماری و طبیعت در ایجاد فضاهای انعطاف پذیر و متنوع می باشد. فضاهای طراحی شده در خانه کودک بر اساس مطالعات و نیازهای کودکان و عوامل موثر بر رشد خلاقیت در کودکان می باشد. پس از تعیین نمودن اهداف این تحقیق و طراحی، روشهایی مورد استفاده قرار گرفته شامل مرور منابع و مطالعه منابع کتابخانه ای، مشاهده، مصاحبه و بررسی نمونه های موجود و مرتبط با موضوع و بهره گیری از یافته ها در طراحی معماری استفاده شد.

 

کلید واژگان: کودک، بازی، خلاقیت، معماری

 

                                                                                                            فصل اول

 کلیات تحقیق

 

این فصل شامل مقدمه، بیان مسئله، اهمیت موضوع، سوالات تحقیق،اهداف پژوهش و طراحی، ابزار و روش تحقیق است.

 

1-1مقدمه

دنیای امروز به دلیل گسترش رویدادهای علمی و تکنولوژیکی و نفوذ عمیق آنها در همه سطوح زندگی، عصر ارتباط و اطلاع رسانی نامیده می شود. به گونه ای که گسترش این امر، در زمینه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، به مقدار قابل ملاحظه ای مشاهده می شود. آموزش و پرورش به عنوان یکی از پایه ای ترین مفاهیم در تشکیل و توسعه ساختار یک جامعه به شدت تحت تاثیر این گسترش قرار گرفته است.

شکوفایی خلاقیت و نوآوری از مباحث مهم و با اهمیت دنیای امروز است که می توان پیشرفت و توسعه کشورها را به این عامل وابسته دانست. در دنیای امروز رقابت، خلاقیت و نو آوری می تواند عامل برد باشد، بنابراین باید کوشش کرد که در جهت پرورش و شکوفاکردنخلاقیت ذهنی کودکان و نوجوانان کشورمان گام برداریم و به عواملی که در این راستا موثر هستند توجه کنیم و مبانی آموزش و پرورش خلاقیت را در سطح جامعه ترویج دهیم. از آنجا که تقویت خلاقیت در دوران کودکی در تمام مدت عمر شخص موثر است باید آنرا بسیار مهم دانست. گارد نر معتقد است که تصور و تخیلی که در اوایل دوران کودکی شکل می گیرد، مبنای خلاقیت در دوران بلوغ است. آموزش و پرورش صحیح کودک به معناى فراهم آوردن مقدمات لازم براى به فعلیت رساندن قواى او است و باید به رشد احساسی ، فیزیکی و عقلانی او کمک کرده تا با مشکلات و درگیری های زندگی  به راحتی برخورد کند و برای آن ها راه حل پیدا کند.

بسیاری از پژوهش های حوزه کودک به وجه اکتسابی رشد و یادگیری می پردازد. فلسفه های متنوع آموزشی نظیر تجربه گرایی، طبیعت گرایی، رفتار گرایی و …نتیجه همین پژوهش ها است. دیدگاه های نوین از جمله آموزش خلاق، یادگیری بازی محور و یادگیری فرآیندی را مبتنی بر خلاقیت و ابتکار کودک می داند که تحت تاثیر محیط فیزیکی و اجتماعی شکل می گیرد. در پی طراحی این شیوه های یادگیری، خلق فضاهایی برای میزبانی آن ها ضروری به نظر می رسد. بحث فضاهای عمومی دوستدار کودک و پیش از آن جنبش ساخت زمینهای باز از یک طرف، توسعه مدارس باز، مدارس چند هسته ای، مدارس اجتماعی از طرف دیگر و خلق موزها، فرهنگسراها و پارک های اختصاصی کودکان همه پاسخی به این ضرورت است.

پژوهش ها نشان می دهند در دوران کودکی قابلیت ها و خلاقیت کودکان پایه گذاری می شود و بهترین زمان پیشرفت برای خلاقیت و تخیل در فاصله سنی 2 تا 10 سال روی می دهد و کودکان طی این سالها از محیط تاثیر بیشتری می گیرد و در مورد محیط خود به طور طبیعی کنجکاو هستند (عظمتی، 1387).

 

1-2بیان مسئله

انسان از بدو تکامل، شروع به بنیان نهادن تمدن نمود و در طول این روند تکامل متناسب با هر نیازی برای آن ابزاری طراحی کرده و ساخته است. یکی از این نیازها ساختمان بوده که در روند تکامل بشر و ایجاد دانش در این زمینه، معمار طراحی آنرا متناسب با نیازهای استفاده کنندگان در طراحی اش تامین می نموده. در طراحی معماری، سلایق، علایق، عملکرد و کاربری ساختمان متناسب با شرایط محیطی در نظر گرفته می شود. در سالهای دورتر خانه بستری اجتماعی و عاطفی برای رشد و تعالی کودک فراهم می ساخت و دوره بلند مدتی از کودکی را در بر می گرفت. اما امروزه خانه های ما نمی توانند مامن همیشگی کودکان باشند چرا که آن ها قابلیت لازم برای برآوردن نیازهای یک کودک را ندارند.

یکی از این بناها ی ضروری در عصر حاضر مهد کودک یا کودکستان[1] است که از دو واژه مهد به معنی گهواره و بستر و واژه کودک که یک رده سنی از رده های سنی انسان می باشد، تشکیل شده است. گرچه در گذشته مهدکودک ها صرفا جهت نگهداری کودکان بوده اند، اما امروزه این مکانهای معماری هدفمند شده و تبدیل به آموزشگاهی برای آموزش، پرورش و نگهداری کودکان خردسال در بازه ایی زمانی از روز است، که نقش به سزایی در تربیت کودکان دارند و برای گذار آنها از محیط خانه به مدرسه برنامه ریزی شده اند. معمولا کودک از سه سالگی آمادگی ورود به مهدکودک را پیدا می کند. وی در آنجا با محیطی جدید آشنا شده که به او توانایی ها و دانش های بیشتری می آموزد تا برای ورود به مدرسه و همینطور گسترش روابط اجتماعی با دیگران آماده شود. زندگی اجتماعی در یک مهدکودک از جمله مهمترین دوره های زندگی خردسالان است. در این دوره کودکان می توانند معنای زندگی گروهی را حس کنند. فضایی که کودکان همدیگر را ملاقات می کنند و تجربه های فعالیت اجتماعی و دسته جمعی آن ها شکل می گیرد و حس رقابت و رفاقت در آن ها پایه گذاری می شود و نخستین گام های استقلال در وجود آن ها نهادینه می شود. آنها در حساس ترین و مهم ترین سالهای زندگیشان یعنی زمانی که پایه های رشد شخصیتی، فیزیکی، ذهنی، عاطفی، جسمی و اجتماعی آن ها شکل می گیرد تا زمانی که وارد شهر می شوند، نیاز دارند زندگی اجتماعی را در مقیاس خود تجربه کنند و تامین چنین نیازی مستلزم فراهم بودن فضایی کودکانه و صمیمانه است.

بررسی ها نشان می دهد که عوامل مهمی که در تعیین کیفیت محلهای نگهداری کودکان موثر است به جنبه های مختلف آن باز می گردد که یکی از این عوامل و شاید مهمترین آنها معماری و فضاهای فعالیت مناسب برای کودکان باشد. بازی، مشارکت گروهی و تعاملات اجتماعی کودک، نه فقط در قالب برنامه های آموزشی، بلکه به وسیله طراحی اجزا  و عناصر معماری در سامانه های کالبدی و عملکردی متناسب با ویژگیها و نیازهای کودکان امکان پذیر است. اساس طراحی معماری و برنامه ریزی فضایی منطبق با شرایط کودکان به طور قطع بستگی به میزان شناخت ویژگیهای جسمی و روانی کودکان در مراحل مختلف رشد آنان دارد و باید دارای شرایط مناسب و مطلوب برای رشد حواس کودک در درک عوامل محیطی و همسو با شناسایی پدیده های قابل درک توسط حواس انسانی او باشد. اکنون می دانیم انگیزه های حسی که کودک از محیط پیرامونش دریافت می کند برای پیشرفت او اهمیت حیاتی دارند، روانشناسان به تاثیر فضای معماری بر رفتار کودکان پی برده اند و این به عهده معمارانی آشنا به علوم رفتاری کودک است که در فرایند طراحی، این دیدگاه ها را با نیازهای فضایی کودک تلفیق کنند. این توجه باید معطوف به زندگی کودکان و جهان کوچک آن ها، به خصوص رابطه نزدیکشان با طبیعت و فضای سبز باشد. در نتیجه توجه ویژه به مساله طراحی فضاهای آموزشی و تفریحی کودکان سبب برانگیختن حس کنجکاوی، خلاقیت، رشد هوش و زبان و تکامل اجتماعی آنان می شود و در نهایت به کودکان می آموزد که چگونه با دیگران همکاری کنند، مسئولیت هایی را به عهده گیرند و در یک اجتماع یا فرهنگ زندگی کنند.

متاسفانه با گذشت سالها از تاسیس فضاهای آموزشی، همچنان جامعه ما شاهد تحولات چشمگیری در معماری بناهای آموزشی نبوده است و در حال حاضر اکثر دبستان ها و مهد کودک ها در فضا های فاقد طراحی مناسب و یا در فضا هایی با کاربری غیر آموزشی (مثل خانه) تاسیسمی گردند. براساس مطالب بیان شده می توان مسئله را اینگونه بیان نمود کهساخت و سازهای معماری فضای زندگی کودکان جامعه امروز ایران بسیار کمرنگ می باشد و نیازمند توجه بیشتر است. در اصل محلهای نگهداری کودکان فضاهای کوچک، شلوغ، بی رنگ، یکنواخت،صرفا عملکرد گرا و تغییر کاربری یافته ای می باشند که فاقد طراحی مناسب ویژه کودکان هستند. واقعیت امر این است که فضاهای آموزشی کودکان ما بیشتر، باعث از بین رفتن خلاقیت آنها می شود. ، بی توجهی به تاثیر کیفیت فضای معماری در پرورش خلاقیت کودکان مانع ذوق وشوق کودک،برای ورود به آنها می شود.اهمیت آموزش و پرورشکودکان سبب می شود که کمبود چنین فضاهایی ملموس شده و توجه ویژه ای جهت طراحی مجموعه آموزشی مناسب، ویژه کودکان با عملکردی علمی، فرهنگی، تفریحی و پاسخگوی نیازهای آن ها مد نظر قرارگیرد و به پر شدن این خلاء کمک کند.

 

1-3 اهمیت موضوع

اهمیت این موضوع به معنای اهمیت کودکان در شکل دهی دنیای فردا می باشد. اعضای کوچک و جوان جامعه که قابلیت تاثیر گذاری بر شکل دهی محیطشان را با بیان نیازها و تمایلات خودشان دارند ولی در این مهم نیاز به کمک بزرگسالان دارند. این حقیقت انکار ناپذیر است که کودکان در سنین طفولیت تنها به مراقبت و تامین نیاز های جسمانی نیاز ندارند بلکه باید همه ابعاد وجودی آنها(جنبه های روانی، عاطفی، شخصیتی، هوش و شناختی و اخلاقی) مورد توجه قرار گیرد.

تمام ادیان الهی، بخصوص دین اسلام، همه انسانها را به تعلیم و تربیت دعوت نموده و آنها را ترغیب نموده اند که از دوران کودکی به این امر مهم اهتمام ورزند؛ زیرا که کودکان در این دوران دارای ویژگیهایی هستند که بزرگسالان از آن بی بهره اند و آن، آمادگی پذیرش بسیار زیاد برای یادگیری است که در قلب و ذهن آنان وجود دارد.در روایات نیز اهمیت توجه به مراحل رشد انسان قابل بررسی است. از امام صادق (ع) نقل شده است: فرزندت را تا هفت سالگى بگذار بازىکند و هفت سال او را ادب ‏آموز و در هفت سال سوم او را ملازم و همراه خود دار. یکى از اهداف تعلیم و تربیت فرزند در خانه و مدرسه، آماده سازى او براىزندگى در اجتماع و تعقیب اهداف جامعه الهى است. همچنین آمده است: اگر کودک می دانست که خداوند متعال چه استعدادی در وی نهاده است که براساس آن می تواند خود را به اوج قله معرفت برساند، شادمانه آواز رهایی سرمی داد و با تلاش تمام سعی می کرد خود را به نهایت این شناخت برساند (ژاله فر، 1384).

از آنجا که پرورش خلاقیت باید از کودکی انجام گیرد تا درآینده افراد خلاقی برای جامعه باشند، باید عواملی که در افزایش قدرت خلاقیت موثر است را بررسی کردو در جهت تحقق آن گام برداشت. خلاقیت یک نیروی ذاتی است که در همه افراد وجود دارد و راه های بیشماری برای پرورش آن وجود دارد آنچه مسلم است اینکه فضا در کیفیت آموزش و پرورش و بروز خلاقیت نقش بسیار مهمی ایفا می کند.

 

 

1-4 سوالات تحقیق

سوالاتی که برای این تحقیق در نظر گرفته شده است عبارتند از:

  • چه شناخت و ویژگی های از کودکان می تواند به افزایش پویایی، خلاقیت و رشد شخصیتی آنها کمک کند؟
  • چه کیفیت فضایی می توانند بر بهبود توانایی های مورد نظر در کودکان موثر باشد؟
  • چگونه می توان مواد آموزشی خاص کودکان را در تعاملی که آن ها با محیط دارند گنجاند؟
  • حضور چه عناصری در فضا آن ها را به هیجان می آورد و قدرت تخیلشان را به کار می گیرد؟

 

1-5 اهداف تحقیق و طراحی

همانگونه که در قسمت های قبل بیان شد با توجه به تحقیقات انجام شده در سال های اخیر، عوامل متعدد تاثیر گذاری در رشد خلاقیت کودک، شیوه های آموزشی، جنبه های عاطفی –شناختی کودکان ونیزمسایل تربیتی مورد بررسی قرارگرفته اند،امابه تاثیرکیفیت فضای معماری درپرورش خلاقیت کمتر توجه شده است. هدف این تحقیق طراحی”خانه کودک” می باشد که در آن فضاها متناسب با روحیات و شرایط جسمی کودکان، با تکیه بر اصول فنی، بهداشتی، اجتماعی و مکانی جهت رشد و پرورش خلاقیت در آنان می باشد. جهت دستیابی به این مقصود باید اصول و مفاهیم معماری کودکان با دقت بررسی شود تا مراحل طراحی به صورت علمی و با آگاهی کامل از نیاز کودکان صورت پذیرد.یکی از منابع مهم الهام برای معماری کودکان شناخت رفتار و واکنش های کودکان است.کودک برای رشد، قبل هر چیز به ارضاء عاطفی واحساس پیوند با محیط فیزیکی و اجتماعی خود نیازمند است.معمار به عنوان خالق فضا تاثیر زیادی بر فضای فیزیکی خواهد داشت و لازم به ذکر است که فضای فیزیکی می تواند ایده بر انگیز و متنوع باشد و در رشد خلاقیت بسیار اثر گذارد.

در طراحی “خانه کودک” تلاش می شود مشخصه های لازم برای طراحی محیطی مناسب و ایجاد محرک ها و انگیزه های مورد نیاز هر مرحله از رشد کودک مد نظر قرارگیرد. استفاده هوشمندانه از ابزارهای مشخصی همچون نور،رنگ، مصالح، فرم، بافت و …به پرورش تخیل و خلاقیت کودکان، راه های به نمایش گذاشتن این تصورات و تخیلات وشکوفایی ذهنی کودکان کمک نموده و آن ها را در مسیر هویت یابی فردی یاری می دهد .

اهداف این طرح عبارتند از:

  • استفاده از پژوهشهای جدید و درک روانشناسی کودکان جهت بهبود طراحی فضایی با رویکرد خلاقیت محور در گروهسنی کودک.

 

  • ایجاد فضاهای بازی با محوریت آموزشی برای کودکان در جهت رشد استعدادها و ارتقای تعاملات اجتماعی آن ها.

 

  • استفاده از محیط طبیعی و ارتباط فضای بیرون و درون که سبب تقویت ادراک حسی کودک و تعامل بهتر او با محیط پیرامونش می باشد.

 

1-6 ابزار و روش تحقیق

جهت جمع آوری اطلاعات مورد نیاز برای این تحقیق وطراحی، از تحقیقات و مطالعات  اسنادی و کتابخانه ای، میدانی،مصاحبه،مشاهده وشبکه های کامپیوتری استفاده خواهد شد. این تحقیقات پیرامون بهبود عملکرد فضایی معماری با توجه به اهداف بیان شده می باشد. در این پژوهش نمونه های طراحی و اجرا شده معماری از نظر عملکرد و جنبه های روانشناختی مورد نقد، بررسی و مقایسه قرارگرفته و با بهره گرفتن از نتایج بدست آمده، اصول جامعی جهت طراحی این فضای مهم بیان خواهد شد.

 

 

1        فصل دوم

مرور منابع و تحقیقات

 

در این فصل به بررسی مفاهیم بنیادین و شاخص در ارتباط با موضوع طراحی و همچنین ارتباط این مفاهیم با هم می پردازیم. در گام اول کودک به عنوان مخاطب اصلی مورد مطالعه قرار می گیرد. بررسی و شناخت ویژگیها ، توانایی ها و نیازهای کودکان ما را در طراحی فضای مناسب رشد و پروش و شکوفایی استعدادهایشان بسیار یاری می رساند. در گام بعد به بررسی مفهوم آموزش و پرورش، تاریخچه مهد کودک و آموزش کودکان در ایران و جهان و در نتیجه اهمیت و اهداف آموزش و پرورش کودکان می پردازیم. در گام سوم مفهوم خلاقیت ، اهمیت آن در رشد احساسی ، فیزیکی و عقلانی کودک و خلاقیت به عنوان نیاز کودک امروز بررسی می شود. راهبردهایی در جهت پرورش خلاقیت کودکان و ابزارهای آموزشی موثر در رشد و پروش خلاقیت کودکان مطرح می شود. در گام آخر به چگونگی معماری برای کودکان در جهت دستیابی به فضایی که در آن کودک فرصت بیان افکار تازه و پرورش و رشد استعداد هایش را داشته باشد، فضایی که زمینه ای مناسب برای خلاقیت کودکان فراهم آورد میپردازیم. در ابتدا لازم است با تعاریف واژگان مورد استفاده در این بخش آشنا شویم.

 

2-1 کودک

مراحل رشد انسان از نظر فیزیولوژیک و روانشناسی به چند مرحله تقسیم میشود که تعریف کودکی برای افراد بر حسب فرهنگ حاکم بر جامعه ایشان متفاوت است. به بیان ساده کودکی را می توان گستره ی سنی یکپارچه ای دانست که به صورتی متمایز از سایر دوره ها ی زندگی از تولد تا نوجوانی ادامه دارد. طبق تعریف فرهنگ فارسی معین،کودک به معنای کوچک،صغیروفرزندی که به حد بلوغ نرسیده  )پسریادختر(  یاطفل آورده شده است .طبق تعاریف حقوقی جمهوری اسلامی ایران، کودک به فردی اطلاق می شود که به سن بلوغ نرسیده باشد. قانون مدنی درتبصره یک ماده1210مصوبه1360مجلس شورای اسلامی،سن بلوغ رابرای پسران پانزده سال وبرای دختران نه سال قمری ذکرکرده است.کنوانسیون حقوق کودک که مفاد آن درسال 1368به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحدرسیده ومجلس شورای اسلامی ایران نیز درسال1372آنرا پذیرفته است،درماده یک خود اشاره به آن دارد که کودک کسی است که دارای سنی کمتر از18سال باشد،مگرآنکه طبق قانون اجرا در مورد کودک، سن بلوغ کمترتشخیص داده شود. ازنظرمرکزآمار ایران کودک به کسی گفته می شودکه اجازه فعالیت شغلی نداشته باشدکه دراین تعریف سن کودک حداکثر15سال تمام شمسی است.

با دخالت عوامل گوناگونی کودکی به گامهای کوتاه تری تقسیم شده است. مطالعه نیازهای بهداشتی ، بررسی نیازمندی های آموزشی و پایش رشد شناختی و اجتماعی کودک از عوامل دخیل در دوره بندی کودکی بوده است. این دوره ها را می توان به صورتی که در ادامه بیان می شود تقسیم بندی نمود.

 

  • دوره نو نهالی ( 3 تا 6 سالگی )

با پشت سر گذاشتن دوره شیر خوارگی کودک به آزادی و بی نیازی گرایش دارد و در عین حال به راحتی های دوره شیر خوارگی نیز بی میل نیست ، کودک در این دوره ناتوان و درمانده نیست و به تدریج فضای حیاتی و فعالیت های اجتماعی اش را گسترش می دهد . در آغاز این دوره رشد کودکان به لحاظ بدنی، عقلی و اجتماعی سریع و قابل ملاحظه است . در میانه این دوران تشکیل گروه های بی نظم و ناپیوسته دوستی اتفاق می افتد . گنجینه لغات کودک در نقش ابزاری برای ایجاد ارتباط عمل می کند . علی رغم تلاش همیشگی در جهت سر در آوردن از محیط پیرامون پیروی از دیگران بخش قابل توجهی از رفتارهای ایشان را شکل می دهد و برای کسب حمایت بزرگتر ها برای بر آوردن نیاز هایشان آگاهانه تلاش می کنند.تسلط بر اندام های حرکتی ، مهارت کار با ابزارها و توان جست و خیز را فراهم می آورد . در بازی های گروهی شرکت فعال دارد و قادر است با تمرکز داستان های بلند را بشنود ، سوال های جدی تر  می پرسد و جواب های جدی می خواهد.

دانلود پایان نامه ارشد : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

  • دوره نوباوگی ( 6 تا 12 سالگی )

از اتفاقات عمده ی این دوره آغاز رسمی آموزش های آکادمیک است ، رشد فیزیکی در این دوره نسبت به دوران نونهالی و نیز نوجوانی کندتر می شود ، تصویر کودک از خودش در این دوره روشن تر شده، او موقعیت خود در تعامل با محیط اجتماعی را در می یابد . در مدرسه اولین قدم ها برای ارزش گذاری توانمندی های فردی کودک برداشته می شود ، او بنابر آنچه انجام می دهد در گروه پذیرفته می شود و از خلال باز خوردهای دریافتی خود را ارزیابی می کند روابطش را گسترش می دهد . در نیمه دوم این دوران کودکان جدی تر و فعال تر عمل می کنند ، ضمن انتقاد از بزرگترها به انجام کارهای مخصوص آن ها علاقه مند است . ویژگی عمده این دوران را می توان پیدایش روح همکاری گروهی و در عین حال رقابت کودکان با یکدیگر است . دوستی های این دوره می تواند به صمیمیت منجر شود.

دانلود پایان نامه ارشد: متن کامل در SABZFILE.COM

خارج نمودن مفهوم سازگاری به طور عام و سازگاری تحصیلی به طور خاص از دامنه حوادث تصادفی به سوی اقدامات آگاهانه وکنترل­پذیر، منوط به شناسایی ویژگی­های فردی و الزامات محیطی است.از این منظر اگرچه ورود به دانشگاه و تحصیلات عالی برای بسیاری از جوانان آرزوی بزرگ و ارزشمند است، با این حال چه بسا به دلیل انتخابی ناآگاهانه و نا صحیح، ممکن است پس از ورود به دانشگاه در برابر الزامات رشته تحصیلی انتخاب شده با سرخوردگی و شرایط ناسازگار مواجه شوند.این موضوع می­تواند منجر به ترک تحصیل، تمایل به تغییر رشته و ناسازگاری با موقعیت و عدم پیشرفت تحصیلی شود و علاوه براین با عوارض روحی وروانی همراه شود (وانگ[5] و چن،2006).

2-5-1- عوامل مؤثّر در سازگاری تحصیلی

یکی از عوامل مهمّی که به نظر می­رسد در سازگاری تحصیلی دانشجویان مؤثر بوده است، سبک­های تفکر است.استرنبرگ و زانگ[6]، سبک­های تفکر را با توجه به شیوه­های ترجیح داده شده افراد در تفکر و استفاده از       توانایی­های خود، تقسیم کرده­اند.آن­ها در نظریه حکومت ذهنی خویش معتقدند، انواع شیوه­های مختلف حکومتی که در جهان وجود دارد تصادفی نبوده است بلکه انعکاس بیرونی افکار ذهنی انسان­ها است(بالبی[7]،1998).بر این اساس و با بهره گرفتن از استعاره حکومت، استرنبرگ 13 سبک تفکر را مطرح می­کند که به نحوی با سازگاری تحصیلی در ارتباط بوده و در 5 بعد قابل تفکیک  هستند1-کارکردها:شامل­     سبک­های تفکر قانونی(خلاق بودن، فضایی، ارزیابی افراد دیگر، اجرای­انجام تکلیف ­با­توجّه­به­دستورات          ­داده ­شده)؛2-شکل­ها:شامل­سبک­های­تفکرسلسله­مراتبی (اولویت­بندی­ تکلیف فردی، سلطنتی،کار­روی­      یک ­تکلیف­ دریک ­زمان)، الیگارشی(اولویت بندی)،آنارشیست(کارروی تکلیفی بدون محدودیت درباره «چه»،«کجا»،«کی» و«چگونه» انجام دادن کارها)؛3-سطح­ها:شامل سطح­های تفکر­کلی (تمرکز بر تصویر کلی)،جزیی(تمرکز بر جزییات)،4-حوزه­ها:شامل سبک­های درونی(انجام تکالیف به تنهایی)،بیرونی(کار با دیگران)؛ 5-گرایش­ها:شامل سبک­های آزاداندیش(اتخاذ رویکرد بدیع نسبت به انجام تکلیف) و        محافظه­کاریعنی­ استفاده از  شیوه­های سنتی در انجام تکالیف(چوی[8]،2001).تحقیقات نشان می­دهد که­ بین سازگاری تحصیلی با سبک­های تفکر اجرایی، فضایی، سلسله مراتبی، آزاداندیش و بیرونی همبستگی معنادار وجود دارد.استرنبرگ و زانگ معتقدند که سبک­های نوع اول ارزش سازگارانه تری دارند(بالبی،1998).

ارتباط اطمینان بخش در خانواده نظم هیجانی را ایجاد می­کند، به طوری که فرزند می­تواند بر اضطراب، عصبانیت وافسردگی خود غلبه کند(لوپز[9]،2002).ارتباط اطمینان بخش می­تواند دانشجو را از عوامل محیطی و دلسردکننده حفظ کند(پیترسون[10]،1999).در چنین شرایطی کمتر احتمال می­رود که دانشجو به چالش­ها با ناامیدی و ناتوانی پاسخ دهد.بنابراین، این ارتباط قابلیّت­های مقابله شخص را نیز به طور غیر مستقیم تقویت می­کند.حمایت خانواده با کاهش فشارهای روانی و هیجانی در دوران تغییرات زندگی همراه بوده است، دانشجویانی که امیدوارند که والدینشان به آن­ها پاسخ دهند، بیشتر احتمال دارد که از کمک استادان و دوستانی که از آن­ها حمایت می­کنند استفاده کنند(فلوراین[11]،1995). تأثیر مستقیم ارتباطات خانوادگی نشان می­دهد که خانواده بخش مهّمی در زندگی دانشجو  را تشکیل  می­دهد. مداخلاتی که برای سازگاری دانشجو انجام می­گیرد باید اهمیّت متغیّر­های خانوادگی و کیفیت ارتباط در خانواده را در نظر بگیرد.ارتباطات در خانواده بر راهبردهای مقابله­ای که دانشجوبرای سازگار شدن با شرایط جدید استفاده می­کند تأثیر          می­گذارد.خانواده نیز عامل مهّمی در میزان سازگاری تحصیلی دانشجویان است.وقتی نیازهای روانی در خانواده برآورده شود، موجب کسب مهارت­ها و استعدادها و سازگاری می­شود.برعکس، وقتی نیاز­های روانی برآورده نشود، فرد به دنبال کسب مهارت­ها و پرورش استعدادش نمی­رود در نتیجه سازگاری صورت       نمی­گیرد.احساس داشتن قابلیت، این اطمینان را به دانشجو می­بخشد که موفقیّت­ها دست­یافتنی هستند و این عامل با سازگاری آموزشی مرتبط است. احساس داشتن استقلال، این اطمینان را به دانشجو می­بخشد که     می­تواند فعالیت­های خود را با تمایل و آزادی روانی دنبال کند و از انجام دادن آن­ها احساس خشنودی، رضایت و آرامش کند،که  این عامل به سازگاری فردی و هیجانی مربوط می­شود. احساس داشتن ارتباط، این اطمینان را به دانشجو می­دهد که وی می­تواند از فرصت­های ارتباطی سودمند بهره­مند شود و به سازگاری اجتماعی مربوط می­شود. محیط خانواده از طریق ایجاد فضایی هدفمند، حمایت از استقلال، علاقه­مندی به فعالیت­های فرزند و صرف وقت با او در سازگاری فرزند نقش مهمی را ایفا  می­کند (ویلار[12]،2006) .حمایت  پدر و مادر بر سازگاری آموزشی، اجتماعی و فردی دانشجو اثر می­گذارد و باعث می­شود دانشجو با محیط دانشگاه سریع­تر و به صورت بهتری سازگار شود.تحقیقات نلسون[13] و همکاران(1993)؛ نشان می­دهد که بدون توجه به شرایط خانواده، اختلاف بین پدر و مادر، اثرهای منفی بر سازگاری دانشجویان می­گذارد.

یکی دیگر از عوامل مرتبط با سازگاری تحصیلی دانشجویان، میزان تحصیلات والدین است.نتایج تحقیقات پیک[14] (2005)؛ مبنی بر این است دانشجویانی که والدینشان تحصیلات پایین دارند در سازگاری اجتماعی با محیط دانشگاه با مشکل روبه رو می­شوند. این دانشجویان در فعالیت­های فوق ­برنامه دانشگاه کمتر شرکت می­کنند و این فعالیت­ها را تا زمانی که در برنامه­های آموزشی خود موفّق شوند، به تعویق                          می­اندازند.پیک، تأثیر مثبت این فعالیت­ها را در سازگاری اجتماعی دانشجویان نشان داده است.معمولاً فرهنگ دانشجویانی که والدینشان تحصیلات پایین دارند با فرهنگ دانشگاه فرق دارد. اگر خانواده احساس کند دیگر نمی­تواند با فرزندش بعد از ورود به دانشگاه ارتباط برقرار کند، ممکن است دانشجو احساس تنهایی و سردرگمی کند و نتواند از تجربه تحصیل در دانشگاه بهره کامل ببرد.برخی از تحقیقات روی شغل پدر در سازگاری دانشجو با محیط دانشگاه تمرکز کرده­اند.خلیلی و نیز هورن[15] و نایز[16] (2002)؛ به این نتیجه رسیدند که شغل پدر بر سازگاری دانشجو با محیط دانشگاه اثر می­گذارد.آموزش در دانشگاه کلید موفقیّت و ارتقای آموزشی، اجتماعی و اقتصادی به شمار می­رود.فرزندان والدینی که از وضعیت مطلوب اجتماعی بهره­مند نیستند، از آمادگی کمتری برای کسب آموزش، داشتن آروزهای محدودتر، حمایت و تشویق کمتر و دانش کمتر در خصوص چگونگی ورود به دانشگاه رنج می­برند. این عوامل شناخت ذهنی نسبت به دانشگاه و تنوع انتخاب را کاهش می­دهد که گذراندن موفقیّت­آمیز این دوره را با مشکل روبه­رو می­کند.

یکی دیگر از عواملی که بر سازگاری دانشجو با محیط دانشگاه به طور خاص و سازگاری تحصیلی به طور عام تأثیر  می­گذارد پذیرش مسئولیّت­های فردی است.نتایج تحقیقات چوی(2001)؛ نشان می­دهد که پذیرش مسئولیّت­های فردی برسازگاری اثر دارد.دانشجویان که به تجربه­ی تحصیل دردانشگاه به عنوان ادامه      تجربه­های آموزشی، اجتماعی و فردی خود می­نگرند،بهتر خود را با محیط سازگار می­کنند، درحالی که دوره دانشگاه برای دانشجویان دیگر از نظر آموزشی، اجتماعی و فردی پیچیده­تر است.کیفیت سازگاری با دانشگاه در موفقیت این دانشجویان تأثیر می­گذارد.

هوش از عوامل دیگری است که بر سازگاری دانشجویان تأثیر می­گذارد.دانشجویانی که باهوش­ترند می­توانند نیازهای محیط را ارزیابی کنند و از راهبردهای مقابله­ای مؤثّر برای سازگاری استفاده کنند.آنان استعداد کافی برای رسیدن به هدف را دارندومی­توانند پیشرفت خود را برای رسیدن به هدف کنترل کنند(هولاهان[17]،1994).

علاقه به رشته تحصیلی بر سازگاری دانشجو با محیط دانشگاه اثر دارد.علاقه­مندی به رشته تحصیلی بریادگیری مطالب درسی، سرمایه­گذاری زمان و انرژی وحفظ کوشش مناسب برای تکمیل موفقیّت­آمیز درس اثر دارد.همچنین علاقه به رشته تحصیلی باعث خود تنظیمی و موفقیّت دانشجو می­شود. دانشجویانی که به رشته تحصیلی خود علاقه­ای ندارند و تنها به اجبار خانواده یا هر دلیل دیگر وارد این رشته تحصیلی شده­اند کمتر می­توانند خود را با دانشگاه سازگار کنند.بررسی­های آلن و روبیز[18] (2008)؛ نشان داده است که تناسب رشته تحصیلی با علایق و همچنین عملکرد آموزشی در سال اول تحصیل،پیش­بینی مهمی برای ادامه رشته تحصیلی است.

نظریه شناخت اجتماعی بندورا نیز بیانگر این مطلب است که باورهای خودکارآمدی نشانگر قضاوت­های فرد در مورد توانایی انجام تکلیف محوله به اوست.در واقع خودکارآمدی در گزینش رفتار و فعالیّت، میزان تلاش،کیفیت عملکرد و میزان ایستادگی در برابر موانع به یاری فرد می­آید (باندورا[19]،1977). بنابراین باور­های خودکارآمدی به عنوان مهم­ترین عامل پیش­بینی­کننده رفتارها و از جمله سازگاری تحصیلی مطرح می­شوند (لینت، براون و گویر[20]،1997). به نظر زیچووسکی[21] (2007)، خودکارآمدی به طور معنی­داری با سازگاری تحصیلی در ارتباط بوده و مهم­ترین پیش­بینی کننده سازگاری تحصیلی محسوب می­شود.بدین ترتیب دانشجویانی که اطمینان بیشتر نسبت به توانایی تحصیلی خود دارند، نمرات بالاتری کسب می­کنند، میزان کمتری اضطراب را تجربه می­کنند و از این رو سازگاری تحصیلی بالاتری دارند.در واقع خودکارآمدی علاوه بر اینکه خود بر سازگاری تحصیلی تأثیر مستقیم دارد به عنوان یک متغیّر واسطه­ای بین مهارت­های ارتباطی و سازگاری تحصیلی نیز ایفای نقش می­کند.شاید بتوان، سازگاری تحصیلی را انجام رفتارهایی دانست که در افراد با خودکارآمدی بالا قابل انتظار است.این مطلب با توجه به مؤلفّه­های معرفی شده توسط باکر وسیریک(1984)، روشن می­شود.بنابراین می­توان گفت که بین سازگاری تحصیلی و خودکارآمدی وجوه اشتراک قابل توجّهی وجود دارد.به عبارت دیگر می­توان گفت که ارتباط مؤثّر باعث ایجاد و افزایش خودکارآمدی می­شود و با افزایش خودکارآمدی این اطمینان در دانشجو شکل می­گیرد که قادر به انجام تکلیف و وظایف محوله در محیط آموزشی است.بنابراین تلاش وپشتکار بیشتری از خود نشان داده و کمتر دچار ناامیدی می­شود و به نوبه خود دارای نگرش مثبت­تری نسبت به محیط دانشگاه خواهد شد و به گونه­ای سازگارانه عمل خواهد کرد.

یکی دیگر از عواملی که  باعث افزایش سازگاری در بین دانشجویان، بخصوص دانشجویان جدید­الورد   می­شود و با سازگاری رابطه مستقیم دارد، تاب­آوری است.تاب­آوری توانایی افراد در سازگاری مؤثّر با محیط است، علی رغم قرار داشتن در معرض عوامل خطرآفرین.عوامل خطرآفرین آن دسته شرایط و موقعیّت­های منفی هستندکه با پیامد­های منفی و مشکلات رفتاری مرتبط می­شوند­(گومز و مک لارن[22]،2006).تاب­آوری به عنوان میزان توانایی فرد در تطابق با شرایط ناگوار و جدید تعریف شده است که شامل شایستگی فردی،اعتماد به نیروهای درونی،پذیرش تغییرات به عنوان مثبت و تأثیرات معنوی­ می­شود(بیت سیکا و همکاران[23]،2010). تاب­آوری، سازگاری(تحصیلی، اجتماعی، هیجانی، دلبستگی به دانشگاه) را در دانشجویان جدید­الورد افزایش می­دهد.از آن­جا که با افزایش سازگاری دانشجویان بخش بزرگی از مشکلات آن­ها حل می­شود و باعث پیشرفت دانشجویان در کارهای علمی می­شود، می­توان با رشد و آموزش  تاب­آوری به عنوان یک راهبرد کاربردی، سازگاری دانشجویان جدیدالورد را افزایش داد.

2-5-2- انتقال به دانشگاه

ابعاد گوناگون و اهمیت فرایند انتقال به دانشگاه ارتباط تنگاتنگی با تحولات اجتماعی و تاریخی در زمینه رشد فرایند پذیرش دانشجویان و ورود آن­ها به دانشگاه دارد.این امرموجب می­شود که صاحب نظران هرچه بیشتر به مطالعه، فرایند انتقال به دانشگاه، محتوای این انتقال، عوامل مرتبط با آن و اثرات گوناگون آن بپردازد.عوامل متنوّع فردی و اجتماعی منابع ارزشمندی برای سازگاری دانشجویان در طی انتقال به دانشگاه هستند.کیفیت انطباق و سازگاری دانشجویان با زندگی دانشگاهی وگسترده آن باعث تجربه دانشگاهی افراد شده و فرصت­های برای رشد فردی و اجتماعی آن­ها فراهم می­کند.اندیشمندان با گرایش­های پژوهشی متعدّد و متنوّعی به تبیین جنبه­های روانی­- اجتماعی فرایند انتقال به دانشگاه پرداخته­اند.روابط متقابل با والدین در پیش بینی سازگاری با دانشگاه عامل مهمی محسوب می­شود.همچنین انتظارات قبل از ورود به دانشگاه منبع بالقوه سازگاری با این محیط است. سازگاری با دانشگاه، نتیجه روابط متقابل بین ویژگی­های محیط دانشگاه و مشخصات ورودی­های دانشگاه(ظرفیت­های هوشمندانه، نگرش افراد به نظام آموزشی عالی، احساس افراد به رشد مهارت­ها و میزان یادگیری از طریق تجربه دانشگاهی) می­باشد(کوته و لوین[24]،2000به نقل از زکی1381).دوره انتقال به دانشگاه، موجب رشد و بلوغ اجتماعی و آموزشی افراد می­شود و نقش مکملی درفرایند  شکل گیری هویت ایفا می­کند(برزونوسکی[25] و کاک[26]،2000).

انتقال از آموزش متوسطه به دانشگاه مرحله­ای انتقالی در رشد جوانانی است که در آغاز ورود به دنیای بزرگسالی هستند.دوره ی جدید، با آزادی­های بیشتر، چالش­های تحصیلی، مسئولیّت­ها و انتظارات متفاوت از دوره­های پیشین متمایز می­شود.سال اول دانشگاه، تنش­زا ترین زمان در طی تحصیل دانشگاهی به حساب     می­آید.طی این دوره دانشجویان چالش­های اجتماعی مانند(جدا شدن از خانواده) وهوشی(مانند،ضرورت انجام موفقیّت آمیزتکالیف تحصیل)، متعددی را تجربه می­کنند که ممکن است با آشفتگی­های هیجانی مانند احساس تنهایی، غم غربت، حالت سوگ و افزایش احتمال مصرف مواد همراه باشد(لوبکر و اتزل[27]،2007).نتایج مطالعات نشان داده است، بیشترین میزان مشروطی و ترک تحصیل به دانشجویان سال اول مربوط می­شود که به علت ناسازگاری با دانشگاه، رشته تحصیلی, محیط خانواده،محیط خوابگاه و …. است(بولتر[28]،2002).

عوامل خانوادگی نقش مهمی در سازگاری با دانشگاه دارد و محیط خانواده مکمل کیفیت تجربه دانشگاهی است.تجربه دانشگاهی افراد تداوم بخش جنبه­های رشد فردی و اجتماعی دانشجویان تلقی ­ می­شود(آدامز[29]  و همکاران،2000).حمایت اجتماعی موجبات افزایش سازگاری با دانشگاه را فراهم می­کند­ (تاوا[30] و همکاران،2000).انتقال از مدرسه به دانشگاه برای بسیاری از افراد دارای موقعیّت­های استرس­زا است.دانشجویان در محیط جدید دانشگاه با تقاضاهای متعدّد اجتماعی،آموزشی و روابط اجتماعی بین فردی جدیدی روبه­رو می­شوند که هرکدام از آن­ها می­تواند برای اغلب افراد وضعیت­های استرس­زایی ایجاد نماید.آن­ها می­بایست اشکال جدید روابط اجتماعی را فرا گیرند، روابط متقابل مناسبی برحسب شرایط جدید دانشگاه با خانواده ودوستان برقرار کنند، مهارت و شیوه­های یادگیری و مطالعه متناسب با محیط­های یادگیری واقعی دانشگاهی را فراگیرند و در مجموع به مثابه فردی مستقل و خودمختار بتوانند وظایفشان را ( برای نمونه: تنظیم چگونگی صرف پول و زمان ) به خوبی ایفا نمایند(زکی،1388).

برخی ازپژوهشگران معتقدند سازگاری با دانشگاه مستلزم فرایندهای اجتماعی و اجتماعی­زدایی است.اجتماعی­زدایی تغییر یا کنارگذاشتن ارزش­ها، صفات و باور­های است که فرد با خود به دانشگاه آورده و در موقعیت­های دیگرکارایی چندانی ندارد.از دید پژوهشگران ورود به دانشگاه، نوعی شوک فرهنگی به شمارمی­رود که نیازمند بازآموزی اجتماعی و روان­شناختی برای مواجهه مؤثربا محیط، قوانین و دوستان جدید است (پاسکارل[31]،1995).دانشجویانی با دانشگاه سازگارند که وقتی تحصیلات دانشگاهی را به پایان            می­برند،تجربه حضور و تحصیل در دانشگاه را تجربه­ای رشد­ دهنده تلقی نمایند، بتوانند از توانایی­های خود به نحو مطلوب بهره جویند(گروس[32]،1994).

الگوی فرایند سیستم خود، در ارتباط با نقش حمایتی والدین در سازگاری فرزندان دانشجو با دانشگاه دو بعد اصلی در رفتار والدین را که با موفقیّت و سازگاری دانشجو ارتباط دارد،مشخص می­کند:

1)حمایت از استقلال دانشجو(قبول دیدگاه­های دانشجو و تشویق تفکر مستقل) با خود تنظیمی، قابلیت و موفقیّت فرزندان ارتباط دارد.

2) صرف وقت با دانشجو و علاقه نشان دادن به فعالیت­های وی،با یادگیری و موفقیّت و دید مثبت او به علم ارتباط دارد(ساسی[33]،2000).

2-5-3- تغییرات اساسی در زندگی دانشجویان جدیدالورود

زندگی دانشجویی می­تواند تغییرات زیادی درزندگی افراد ایجاد کند. این تغییر برای دانشجویانی که در شهری غیر از محل زندگی خود پذیرفته شده­اند، شدیدتر است.زیرا آنان مجبورند جدایی از خانواده و استقلال فردی را تجربه کنند که دارای ویژگی­های خاصی است و از یک سو با آزادی­ها و تجارب جدید و از سوی دیگر با سختی­ها ومشکلات فراوانی همراه است.درهرحال آن چه مشخص است این است که زندگی دانشجویی با برخی تغییرات اساسی در زندگی فرد آغاز می­شود:

1.محیط دانشگاه در مقایسه با دبیرستان،فضای وسیع­تری دارد و آشنای با همه مکان­ها و افراد در کوتاه­مدت           امکان­پذیرنیست.

2.ممکن است محیط دانشگاه همان چیزی باشد که از قبل دانشجو انتظار آن را داشته است و ممکن است   این­طور نباشد، یعنی استانداردها و انتظارات فرد را تأمین نکرده باشد.عده­ای با شور و شوق فراوان به دنبال کارهای مربوط به ثبت­نام و انتخاب واحد می­روند و عده­ای دیگر ممکن است با نارضایتی.در هرحال سازگاری با محیط دانشگاه به زمان و وقت احتیاج دارد.به خصوص در روزهای اول و هفته­های اول ممکن است حتی گیج کننده هم باشد. ساختمان­های متعدّد و پراکنده، واحدهای مختلف،کارمندان متعدّد و متفاوت، برنامه­ها و فعالیّت­های مختلف آموزشی، صفّ­های متعدّد برای انتخاب واحد،گرفتن فرم، وارد کردن به کامپیوتر، صفّ غذا و صفّ­های دیگر باعث به وجود آمدن اضطراب در دانشجو شده و ممکن است سازگاری او با محیط را به تأخیر بیندازد.همچنین مشاهده تعداد زیادی از افراد هم سن و سال که با لهجه و زبان دیگری صحبت  می­کنند و گاهی حتی ممکن است به سبک دیگری لباس بپوشند می­تواند به احساس تنهایی، جدایی و غربت کمک کند.

  1. محیط اجتماعی دانشگاه بسیار متفاوت از دبیرستان است در دبیرستان افراد زیادی از نظر آداب و رسوم،فرهنگ و سطح اجتماعی و اقتصادی و مواردی از این قبیل به هم شباهت دارند در حالی که درمحیط دانشگاه چنین نیست.دانشجویان از شهرها، روستاها و مناطق مختلف جغرافیایی و از اقوام مختلف و حتی نژادهای دیگر با یکدیگر زندگی کرده و تحصیل می­کنند،چنین فضایی اگرچه زمینه ­ی مساعدی را برای برقرای ارتباطات اجتماعی و شناخت فرهنگ­ها و آداب و رسوم مختلف ایجاد می­کند، ولی در پاره­ای از موارد سازگاری را سخت­ تر و پیچیده­ تر می­کند.

4.فعالیت­ها و تکالیف دانشگاهی در مقایسه با دبیرستان متنوّع­ ترو متعدّد است.انجام پروژهای علمی و تحقیقاتی، ارتباط با مراکز مختلف، تحقیقات کاربردی ،ارتباط با افرادی در رشته­ها و حرفه­های مختلف قسمتی از این وظایف است. علاوه براین مصاحبه،مشاهده،کارورزی و هچنین ایراد سخنرانی نمونه دیگری از فعالیت­های متنوّع آموزشی است که در دانشگاه از دانشجو انتظار می­رود آن­ها را انجام دهد.بنابراین دانشجویانی که از سازگاری بالاتری برخوردارند برای سازگار شدن با روند جدید یادگیری سعی              می­کنند،گروه­های مطالعه تشکیل دهند، ساعات مشخصی برای مطالعه انفرادی خود اختصاص دهند، از    کتاب­های کمک درسی در کتابخانه­ها استفاده کنند.با استادان و مدرسین خود در ارتباط باشند، در مباحث کلاس شرکت فعالانه داشته باشند،که همه­ی این موارد باعث سازگاری با روند جدید یادگیری و به نوبه خود باعث سازگاری تحصیلی می­شود.

5.حجم مطالب درسی در دانشگاه در مقایسه با دبیرستان بیشتر سنگین است به همین دلیل ضروری است برای مطالعه و تسلّط بر چنین حجمی از مطالب، از روش­های مطالعه دیگری دردانشگاه استفاده شود.بنابراین چون بیشتر دانشجویان تازه ورود از روش­های دبیرستان برای مطالعه استفاده می­کنند در نتیجه درسازگاری با شرایط جدید با مشکل مواجه می­شوند.

6.معمولاً در دبیرستان دانش آموزان فقط به درس و تحصیل می­پردازند و ازاو کار یا فعالیّت دیگری انتظار نمی­رود.در حالی که عده­ای از دانشجویان همزمان با تحصیل،کار می­کنند و یا با ارتباط­­های اجتماعی وسیع، شرکت در برنامه­های مختلف اجتماعی و تفریحی به فعالیت­های دیگری نیزمی­پردازند (نوری زاده،1386).

[1] Tinto

[2] person-environments fit

[3] Neuville and etal

[4] Hurtado and etal

[5] Wangs and chen

[6] Sternberg and Zhang

[7] Bowlby

[8] Choy

[9] Lopez

[10] Peterson

[11] Floran

[12] Villares

[13] Nelson

[14] Pike

[15] Horn

[16] Nunez

[17] Holahan

[18] Robbins

[19] Bandura

[20] Lent,Bron&groe

[21] Ychowski

[22] Gomes,Mcklaren

[23] Bitsika et all

[24] Cote and Levine

[25] Berzonsky

[26] kuk

[27] Lubker & Etzel

[28] Bolter

[29] Adams

[30] Tava

[31] Pascarella

مقاله (پایان نامه) : عف -متن کامل

الگوی جامع آموزش

1) سنجش: این مرحله شامل دو رویکرد سنجش نیازهای آموزشی و تعیین هدف های آموزشی است.

الف) سنجش نیازهای آموزشی: این مرحله از فرایند آموزش، اطلاعات (درونداد) ضروری برای طرح ریزی برنامه را فراهم می آورد. سنجش نیازهای آموزشی مستلزم تحلیل سازمان، تحلیل الزامات شغل (وظیف) و تحلیل افراد – که به بررسی نقاط قوت و ضعف فرد (شاغل) می پردازد- است.

ب) تعیین هدف های آموزشی: نیازهای تعیین شده مبنای تعیین اهداف عینی آموزش قرار می گیرند. این اهداف درونداد و ملاک اصلی طرح ریزی برنامه آموزشی و ملاک ارزشیابی است. برای ایفای این نقش، اهداف عینی باید حاوی رفتار مورد انتار یادگیرندگان پس از اتمام آموزش باشد.

2) آموزش و بهسازی: در این مرحله بر اساس اطلاعات حاصله از مرحله اول، برنامه مناسب برای تحقق اهداف تدوین و اجرا می شود. این مرحله نیز شامل دو فعالیت زیر است:

الف: طراحی: در این فعالیت بر اساس اهداف تدوین شده و با توجه به شرایط و امکانات موجود و اصول یادگیری، شیوه ها، رویه ها، محتوا، مواد و وسایل آموزشی برگزیده و در طراحی منسجم به گونه ای با یکدیگر تلفیق می شوند که اهداف آموزشی برآورده شود و به ویژگی های کمی و کیفی فراگیران نیز توجه گردد.

ب: اجرا: در این فعالیت، طرح آموزشی تدوین شده جامه عمل به خود می پوشد. عوامل اصلی در این مرحله یادگیرندگان و مدرسان هستند، خدمات پشتیبانی نیز نقش مهمی در تسهیل و بهبود فرایند و موقعیت اجرای برنامه دارد. تحقیقات نشان داده است که در اجرای دوره های آموزشی توجه به نحوه انجام فرایند آموزش و اجرای آن از اهمیت خاصی برخوردار است.

3) ارزشیابی:  ارزشیابی را فرایند جمع آوری و تفسیر نظام دار شواهدی که در نهایت به قضاوت ارزشی می انجامد تعریف می کنند. در این مرحله میزان کفایت برنامه آموزشی در تحقق اهداف تعیین شده سنجیده می شود. فرایند ارزشیابی حول سه محور عمده تمرکز می یابد:

الف) ایجاد معیارهای ارزشیابی مبتنی بر اهداف آموزشی؛

ب) سنجش و ارزشیابی نتایج با بهره گرفتن از طرح ها و روش های ارزشیابی؛

ج) ارائه بازخورد درونی (پورکریمی و همکاران، 1389).

متن کامل در سایت زیر :

 پایان نامه ارشد : رابطه آموزش و اثربخشی سازمانی

پایان نامه طراحی الگوی بازاریابی آموزش­ عالی

عبارت “کالا” همان طور که در متون مدیریت مورد استفاده قرار می گیرد، ایده ی به دقت تعریف شده ی اقتصاد وان را نمی پذیرد اما به صورت آزادانه تری برای دلالت بر یک محصول بسته بندی شده­ی قابل مصرف، مورد استفاده قرار می گیرد که قادر است به عنوان یک جزء مکانیسم بازار در نظر گرفته شود، از آنجا که جایگاه خود را در صنعت دانش پیدا می کند به بخشی از مباحثه دانشگاهی تبدیل شده است جایی که دانشگاه مولد درآمد است و سرمایه عقلانی آن یک منبع و یک دارایی محسوب می­شود که قرار است متوازن باشد. خود دانش تبدیل به کالایی می شود که قرار است تولید و در بازار مبادله شود جایی که فعالیت دانشگاهی و دانشجویان محتوا محسوب می شوند. اما این استفاده در زمینه­ی تحصیلی(آموزشی) به خاطر اینکه کارشناس های آموزشی را اغوا می کند تا پیشنهادات دارای گرایش بازاریابی به جای آموزش ارائه کنند خطرناک تر از همیشه می باشد. در این راستا، تبدیل آموزش به کسب و کار و منشأهای ایجاد آن تأیید می شوند.

متن کامل پایان نامه طراحی الگوی بازاریابی آموزش­ عالی در ایران

تلاش برای تبدیل آموزش به یک کالا و سازمان دهی آن در شرایط بازار و ترغیب مدخل نگرانی های تجاری می توانند به عنوان سیاست نئولیبرال در یک کشور ویژه نگریسته شوند. با این وجود، نیاز داریم ماهیت نیروهایی را درک کنیم که دولت ها را به سمت اقتباس چنین سیاست هایی سوق داده اند و اینجاست که می توانیم فرآیند جهانی شدن را به صورت مستقیم در کار مشاهده کنیم. این ممکن است به عنوان حمله­ی اساسی به ایده ی منفعت عمومی و ایده های لیبرال تر آموزش نگریسته شود. یادگیری به صورت روز افزونی به عنوان کالا یا به عنوان سرمایه گذاری نگریسته شده است تا به عنوان روش بررسی آن چیزی که ممکن است به شکوفایی زندگی کمک کند. دوتی[1](2004) کالج ها و دانشگاه های ایالات متحده را با بهره گرفتن از معیار هزینه  به عنوان تمیزدهنده محصول شان توصیف کرده و ادعا می کند که قیمت تمیز­دهنده­ی بازار آموزشی از بازار کالا است. وی عنوان می کند که این توانایی از بین می رود و توجه به آن باعث می­شود آموزش­عالی بیشتر شبیه یک کالا شود. بررسی تجربی وی، روش متوازن کردن حق الزحمه ها و تخفیف ها را برای جذب دانشجویان پیشنهاد می کند که بطور متناوبی در حال کاهش است. بنابراین دانشگاه های منتخب لبه­ی بزرگتر ارزش های متمایز را در شرایط مالی در مقایسه با اکثریت حفظ می کنند که نمی توانند خواستار چنین سیاستی باشند. وقتی کاهش کارکرد را طی زمان مشاهده می کنند حق الزحمه ها را کاهش و تخفیف ها را افزایش می­دهند. این بحث مالی را نشان می دهد که نیروهای بازار در مقابل کالایی شدن مقاومت می کنند (مرینج و گیبس، 2009).

دانشگاه ها نه تنها ارزش های علمی و عقلانی را مستقیماً از طریق مأموریت آموزش و تحقیق بیان می کنند، بلکه در روش شان ارزش های سازنده­ی توانمند سازمانی و ارزش های فرهنگی و اجتماعی گسترده تر نیز تنیده می شود. همان طور که بریج[2] (2006) نتیجه­گیری می کند، این روش ها تغییر کرده اند و در حال حاضر به صورت بنیادی و با سرعت در اغلب محل های آموزش­عالی در حال تغییر می باشند. سال ها دانشگاه در تلاش است توجه خود را از نقشش در جامعه­ی پست مدرن دور کند. درست مانند بازار که همواره دچار تحول بوده­ است، دانشگاه یا حداقل دانشگاه مرسوم اروپایی از شفاف سازی در مأموریت خود اجتناب کرده­اند. اساساً از طریق نعمت سرمایه دولتی مدیریت شده است که در مقابل اقدامات صورت گرفته برای برطرف کردن تناقض فلسفی احتمالی اینکه آیا دانشگاه باید تولید علم کند یا فایده، مقاومت کرده است. با این وجود به نظر می رسد که دانشگاه ها نسبت به تشخیص ارزش اساسی این ساختارها بیش از همیشه بی میل می باشند. اسکات و همکارانش(2004) عنوان می کنند که ارزش های علمی در ازای ارزش های گسترده تر فکری مورد تأکید قرار می گیرند، ارزش های سودمندی که از طریق آنها دانشگاه ها می توانند منفعتشان را نشان دهند در واقع پیش صحن ارزش های اساسی تر محسوب می شوند. به علاوه حالا به نظر می رسد که دانشگاه ها قصد دارند به عنوان سازمان های “خدماتی فنی ” طراحی شده در نظر گرفته شوند که هر ارزشی را  که سهامداران اصلی شان (اساساً دولت و صنعت) تلاش می کنند تحمیل نمایند می پذیرند(اسکات و همکاران، 2004).

اکثر مؤسسات آموزش­عالی، در حال حاضر درک می­کنند که باید خود را در محیطی رقابتی، که برای دانشگاه غالباً یک محیط جهانی است  و ادبیات قابل ملاحظه­ای در انتقال  اقدامات و مفاهیم بازاریابی از دیگر بخش­های بازار به آموزش­عالی طراحی شده است قرار دهند(گیبس، 2002 ). به عنوان مثال، نگوین و لبلانس[3](2001) بر روی تصویر و حسن شهرت مؤسسه تمرکز کرده و با اشاره به نقش حیاتی ایفا شده­ی این عوامل در توسعه موقعیت بازار، مفاهیم و نظریه ها قابل قبول در بخش بازاریابی کسب و کار آنها را برای مطالعه­شان به خود جلب کرده است.

از سوی دیگر، بینساردی و اکولوگو[4](2003)، معتقدند که “یک اصل اساسی مهم بازاریابی اینست که تمام فعالیت های بازاریابی”، با تکیه بر ادبیات مورد استفاده در بخش بازاریابی کسب و کار، و اعمال کردن آن در زمینه­ی آموزش­عالی باید به سمت مشتری متمرکز شود.

کاتلر و فاکس(1985) در تعریفی که از بازاریابی آموزش در اوایل 1985، اشاره می­کنند که بازاریابی در زمینه آموزش “تجزیه و تحلیل، برنامه­ریزی، اجرا و کنترل برنامه­های به دقت فرمول­بندی شده برای تبادل ارزش­ها با مشخصات بازار هدف برای دستیابی به اهداف سازمانی طراحی شده” است.

برخی از تعاریف در اوایل بر روی “بازاریابی محصول”، متمرکز بوده­اند. به عنوان مثال، تعاریف کاتلر و فاکس(1985) بیان می­کند که دانشجویان “محصول” و کارفرمایان مشتری بودند، لویت[5](1974) نیز ارائه­ی خدمات دانشگاه را به عنوان محصولات تلقی می­کند(بینساردی و اکولوگو، 2003). بعدها در دهه­ی 1990 بازاریابی آموزش­عالی در تعریف بازاریابی خدمات قرار گرفت، برای مثال، مازارل(1998) بر ویژگی­های کلیدی که ارائه­ی خدمات بازاریابی بر اساس ماهیت خدمات با بهره گرفتن از یک نظریه به خوبی توسعه یافته در مدیریت کسب و کار که توسط محققان تثبیت شده تأکید می­کند(زیثمال و همکاران، 1985؛ پاراسورامان و همکاران[6]، 2004). به رسمیت شناختن اینکه آموزش­عالی خدمت صنعتی است بیشتر نشان می­دهد که برخی از نویسندگان در زمینه آموزش­عالی برای اطمینان یافتن که آن به عنوان یک کسب و کار به رسمیت شناخته شود دچار اضطراب بوده­اند.

در مقابل، اگبوهی و راجرز[7](1990) اشاره کرده­اندکه دانشگاه­های آمریکا به علّت کاهش شدید در تعداد فارغ التحصیلان دبیرستان­های آمریکایی به توجه بیشتر به بهره برداری از تکنیک­های بازاریابی در فرآیند جلب و جذب آنها مجبور شده­اند. این منطق به طور فزاینده­ای در آسیا آشکار است. در گذشته، با توجه به نرخ مشارکت نسبتاً کم در زمینه­ی آموزش دانشگاه و ارائه تا حد زیادی از چنین آموزش­های عمومی، دانشگاه آسیایی تمایل به اسیر کردن مخاطبان که  نیاز بسیار کمی به بازاریابی دارد، داشتند. با این حال، در سال­های اخیر، نرخ مشارکت به شدت گسترش یافته و بسیاری از مؤسسات خصوصی پدید آمده­اند. این به این معنی است که مؤسسات آموزش­عالی آسیایی نیاز به توجه بیشتر به استفاده از تکنیک­های بازاریابی و بهبود جذب دانشجو دارند.

2ـ7ـ4ـ دانشجویان بعنوان مشتری

بحث پیرامون استفاده از برچسب مشتری برای دانشجویان در آموزش­عالی شامل عکس­العمل­های متضاد می شود. کلمه مشتری برای توصیف فردی مورد استفاده قرار می گیرد که از عرضه کننده کالا یا خدمات خریداری می کند. دانشجویان آموزش­عالی با چنین روشی آموزش را  از دانشگاه خریداری نمی کنند. اگرچه دانشجویان می توانند برای تحصیل شان در دانشگاه پول پرداخت کنند، آنها از حقوق و امتیازات مشابهی مانند مشتریان تجاری در فرآیند معمول خرید برخوردار نیستند. آنها نمی توانند کالاهای معیوب را برگردانند حتی اگر از محصولات یا کالاهای ارائه شده توسط دانشگاه راضی نباشند. اگرچه فارغ التحصیلان گواهی مدرک شان (محصول) را دریافت می کنند، محصول اساسی تر رابطه ی نامحسوس ­شان با دانشگاه است که در ذهن شان باقی می ماند و بعضی اوقات به شکل مهارت هایی  که تلاش می­کنند در زمینه­های کاملاً شخصی بکار ببرند می­باشد.

با این وجود با فراتر رفتن از این خط بحث می توان ادعا کرد که دانشجویان احتمالاً خیلی بیشتر از مشتریان معمولی در رابطه مستقیم و خرید با دانشگاه می باشند. لیتن[8](1991) و مینتزبرگ[9](1996) عنوان کرده اند که دانشجویان دانشگاه به عنوان مثال چهار کلاه مجزا می پوشند. هر کدام مشخص کننده ی رابطه ی برجسته ای می باشند که آنها با مؤسسه طی دوره تحصیلی دارند. وقتی درباره ی ثبت نام پرس­وجو می کنند، بدنبال مشورت و راهنمایی درباره ی دوره و گزینه های انتخابی می باشند یا وقتی راهنمایی های آموزشی را از اساتید دریافت می کنند احتمالاً لباس ارباب رجوع ها را می پوشند. به عنوان ارباب رجوع غالباً آنها در سمت دریافت کننده می باشند. با این وجود، وقتی منتقد آموزش غیرمتعهدانه، امکانات نامناسب یا خدمات اجرایی ضعیف و غیرکارآمد می باشند و به صورت خلاصه وقتی نیازهای یادگیری شان به صورت کارآمد مورد خطاب قرار می گیرند، آنها لباس مشتری را می پوشند و بهگونه­ای عمل می کنند که بتوانند به عنوان مشتری رضایت بیشتری حاصل کنند. به عنوان شهروندان کالج ها آنها لباس شهروندی می پوشند. دانشجویان از حقوق و مسئولیت برخوردار هستند و به طرقی خود را هدایت می کنند که تلاش کنند بین لذت بردن از آزادی هایشان و تضمین لذت بردن دیگران از آزادی­هایشان، توازن ایجاد کنند.

دانشجویان آموزش­عالی خودشان را به عنوان شرایط زندگی در سن بزرگسالی درنظر می گیرند و محیط های دانشگاه به گونه­ای طراحی می شوند تا به شکوفایی این روند کمک کنند. کلاه نهایی که یک دانشجو می پوشد به عنوان فرد دارای تعهدات معین می باشد. دانشجو به عنوان یک فرد اگر بار اول به موفقیت دست پیدا نکند جریمه های متعددی را مثل جریمه های تأخیر کتابخانه، بازنویسی کار نامرتب و شرکت مجدد در امتحان تجربه می کند. مفسرین دیگر معتقدند که این فهرست به هیچ وجه جامع نمی باشد.

بزرگترین ترس برای دانشگاهیان درمورد استفاده از برچسب مشتری برای دانشجویان در آموزش­عالی عقیده ی بنیادین تجاری می باشد که همواره حق با مشتری است. این عقیده به مبنایی برای شرکت موفق  “مشتری محور” در دنیای تجاری مبدل شده و به ایده هایی منجر شده است که محوریت مشتری را در تصمیمات به ویژه درباره ی کیفیت مورد تأکید قرار می دهند. جرسون[10](1993) عنوان کرده است که در بین دیدگاه های متفاوتی که ممکن است مردم در مورد کیفیت محصول یا خدمات  داشته باشند، مهم ترین دیدگاه متعلق به مشتری می باشد. اما منتقدین پیشنهاد می کنند که دانشجویان مصرف کنندگان منفعل درک و دانش آموزشی نمی باشند. در واقع آنها تولیدکنندگان فعّال این کالاها محسوب می شوند و از ذهن شان برای تفسیر و تجزیه وتحلیل موضوعات استفاده می کنند بنابراین علامت، شخصیت، و تفکر خودشان را روی ساخت و بازسازی ایده ها و برداشت­های تازه، قرار می دهند. با ادامه این بحث، برخلاف مراکز خرید، در دانشگاه ها چارچوب­های استانداردی وجود دارند که معین می کنند چه کسی صلاحیت شرکت در آموزش­عالی را دارد و نهایتاً چه کسی شایسته ی دریافت مدرک می باشد. یک فرد چون آرزوی خواندن پزشکی را دارد به سادگی نمی تواند این کار را انجام دهد، امّا همان فرد می تواند آخرین مدل هر چیزی را از فروشگاه خریداری کند اگر پول انجام این کار را داشته باشد. بنابراین دانشگاه ها و درکل مجموعه­ی آموزشی جایگاهی اصولی تر از آن چیزی دارد که بتواند توسط برچسب های تجاری مشتریان فراهم کننده­ی خدمات پیشنهاد شود. آنها روابط با دانشجویان را که از قرارداد معمول خرید تجاری فراتر می روند تنظیم و کنترل می کنند.

از آنجا که دانشجویان ضرورت دارد که در ازای تحصیل شان هزینه پرداخت کنند، تشبیه خرید به صورت عمیق تری در بخش آموزش­عالی هر جایی که شهریه های دانشجویی آموزش عالی معرفی شده اند گنجانیده می شود. به عنوان مثال در استرالیا، کانادا، ایالات متحده یا نیوزیلند افزایش قابل ملاحظه­ای در پرونده های قضائی رخ داده است طوریکه دانشگاه ها توسط دانشجویان ناکام به دادگاه کشیده می شوند. آنها معمولاً پرونده هایشان را مبتنی بر آموزش ضعیفی عنوان می کنند که پایین تر از حد انتظارات شان دریافت کرده­اند.

دانشگاه ها صرفاً در مسئول فراهم کردن خدمات نیستند. آموزش اساسی تر از برآورده کردن نیازها و خواسته های مشتری می باشد. آموزش تلاش می کند تا تمایلات و انتظارات مشتری و عرضه کننده را به طرقی به یکدیگر نزدیک تر کند که رشته/موضوع مطالعه را ارتقاء بخشد درحالی که دانشجویان را قادر به گرفتن جایگاه های مؤثر و شایسته در جامعه می کند.

اساساً دیدگاه مشتری در محیط آموزشی دیدگاهی است که در آن منافع و نیازهای دانشجویان اساس سازمان می باشند(گری[11]، 1991) . آموزش­عالی از جهت کلی مفهوم پیچیده ی محصول را به وجود می آورد(دراموند[12]، 2004). با ترکیب آموزش و تجارب توسعه برای دانشجویان با مقدمات آموزشی معین برای جامعه­ی بزرگتر این کار را انجام می دهد. از جهت ویژه­ی تولیدکننده، مبهم است. دانشجویان همزمان مصرف کنندگان تجربه آموزش، به عنوان فراگیران زمینه ای و ارادی  و همچنین منبعی برای توسعه­ی دیگران و سازندگان یادگیری خودشان می باشند. برای درک مصرف به عنوان یک ویژگی ، فرد به درک ایده ی جمعی خود نه صرفاً به عنوان موانع فیزیکی فرد نیاز دارد. این تغییر کاربرد مهمی برای ترغیب فراگیرانی دارد که توسط تجربه و طلب روحیه آموزش و بازاریابی آن تحت تأثیر قرار نمی گیرند. بویژه، بازاریابی اعطای مدرک با میراث تجارب آموزشی و هدف نسبت داده شده به آن برای دست آوردن شغل است. اگر این دو جدا شوند، ممکن است هر دو به نحو بهتری خارج از دانشگاه فراهم شوند. به علاوه، فرض تصمیم گیری آگاهانه غلط است. مگویر و همکارانش[13](1999) مشکلی را مطرح می کنند که این امر در کاربرد بازاریابی تهاجمی ایجاد می­شود. انتخاب مؤسسات آموزشی بیشترتوسط تأثیرهای الکی فراتر از کنترل شان سوق داده می شود که تأثیر ابتکارهای بازاریابی شان را تضعیف می­کنند(مرینج و گیبس، 2009).

2ـ7ـ5ـ رفتار مصرف­کننده در بازار آموزشی

رفتار مصرف­کننده در زمینه­ی آموزشی به رفتارهای دانشجویان بعنوان مشتری اولیه و سایر ذینفعان در آموزش­عالی اشاره می­کند و یکی از جنبه­های مورد مطالعه در ایجاد ارزش خدمات ارائه شده در آموزش­عالی می­باشد. از جنبه­های رفتار مصرف­کننده در آموزش­عالی می­توان انتظارات و انتخاب دانشجویان را نامبرد. انتظارات دانشجویان بعنوان یک منبع ارزشمند اطلاعاتی محسوب می­شود و رضایت دانشجویان بستگی به رابطه بین انتظارات دانشجویان و ادراک آنها از عملکرد واقعی­شان دارد(ساندر[14] و همکاران، 2000).

بطور مشابهی شناخت دلایل ورود متقاضیان به آموزش­عالی و انتخاب رشته­های تحصیلی در توسعه­ی موقعیت سازمانی دانشگاه­ها مهم و ارزشمند می­باشد(مرینج، 2006). متقاضیان آموزش­عالی دیگر مصرف­کنندگان منفعل نیستند بلکه آنها به مصرف­کنندگانی تبدیل شده­اند که برای ورود به دوره­های آموزش­عالی انتخاب منطقی دارند(بالدوین و جیمز[15]، 2000).

پژوهش در انتخاب آموزش­عالی با بررسی روند تصمیم­گیری و جستجوی دانشجویان بالقوه برای اطلاعات و شرح استفاده از این مفاهیم در بازاریابی آموزش­عالی آغاز می­شود(همسلیـبراون و اوپلاتکا، 2006). با این حال رفتار مصرف­کننده در آموزش­عالی، مخالف رفتار مصرف­کنندگان در بخش کسب و کار است بطوریکه اکثر دانشجویان و فارغ التحصیلان در یک زمانی (یک­مرتبه) مصرف­کننده خدمات آموزش­عالی هستند امّا مصرف­کنندگان در بخش کسب و کار رفتار خرید خود را تکرار می­کنند. بنابراین می­توان گفت استراتژی­های بازاریابی که در بخش آموزش عالی در خصوص رفتار مصرف­کنندگان اعمال می­شود متفاوت از استراتژی­ها در بخش کسب و کار خواهد بود (تمپل و شاتوک، 2007).

2ـ8ـ ضرورت بازاریابی استراتژیک در بخش دانشگاهی

مجموعه­ای عظیمی از مقالات در دسترس، تمایل به تأکید رویکردهای بازاریابی سنتی به مؤسسات آموزش­عالی دارند. بر این اساس برنامه­های آموزشی محصول، و دانشجویان تنها مشتریان می­شوند( ویور[16]، 1976،رابینسن و لانگ[17]، 1988؛ دوندر[18] ،1997؛ دویل[19]، 1998؛ پالیهوادانا و هالمس[20]،1999) آنها سعی می­کنند درک و بینش روشنی از نیازهای آموزشی دانشجویان(مرستاین[21]، 1977) از طریق فرآیندهای ارزیابی گذشته­ی دانشجویان بدست آورند و تمام تلاش خود را در یکپارچه سازی بازاریابی در مدیریت امروزی مؤسسات آموزش­عالی تشدید می­کنند. نقطه حیاتی شروع­شان” بازاریابی­گرایی” است(بری وگرج[22]، 1975؛ فرام، 1974؛ کاتلر و فاکس، 1985 ؛ هولینگ شید و گریفیث[23]، 1990).

بسیاری از نویسندگان به سادگی دانشجویان را به عنوان تنها مشتری دانشگاه در نظر گرفته­اند(مور[24]،1989؛ کانوی[25] و همکاران، 1994؛ نیکولز و همکاران[26]، 1995؛ نادا و آیوی[27]، 1999؛ گولا[28]، 1999؛ الیوت و هیلی[29]، 2001).

این واقعیت مشمول مشتریان محصول خدمات است. دانشگاه­ها به دانشجو محورتر بودن و انطباق با یک فلسفه­ی مصرف­کننده­گرا توصیه می­شوند. مصرف­کنندگان شناخت نیاز را تعیین می­کنند، مفهوم یک محصول یا خدمات به عنوان “مفهوم بازاریابی” دلالت دارد. با توجه به این ایده، بقای مؤسسه­ی آموزشی تنها بر تداوم رضایت مشتریان آن بستگی دارد. سازمان­ها برای حفظ مشتریان فعلی، به جای جذب مشتریان جدید تلاش می­کنند.

گایر و آرنولد[30](2001) در نگاه به دانشجو به عنوان یک مشتری، استدلال می­کنند که از طریق تاکتیک­های بازاریابی رابطه­ای دانشجویان را می­توان راضی ساخت. بنابراین، لازم است به منظور توسعه­ی سیستمی که در آن، یک فرآیند مداوم که نیاز به درک عمیق از انتظارات تحصیلی دانشجویان و نیاز به تجارب و عواملی که آنها را تأثیرقرار می­دهد وجود دارد(نقل ازکاتز و پلسیز [31]، 2003). برخی توجه دارند که رضایت درونی، زندگی کل دانشجویان شکل می­دهد. به علاوه دانشجویان زندگی خود را با تعدادی از عوامل مرتبط با خود، مانند محیط­های تحصیلی، اجتماعی، جسمی و روحی دانشجو متناسب می­سازند. دانشجویی ممکن است از برنامه دانشگاهی خود رضایت داشته باشد امّا شخص دیگری ممکن است با دیگر امکانات دانشگاه یا فعالیت­های پشتیبانی و فوق برنامه رضایت یابد. به عنوان شواهدی از رضایت، تمایل یک دانشجو جهت پیشنهاد مؤسسه­ی آموزشی سابقش به دوستان تا حد زیادی به رضایت وی با تجربه آموزشی­اش در مؤسسه بستگی دارد. به همین دلیل، تجربه­ی آموزشی را می­توان به عنوان یک پیش تعیین­کننده رضایت دانشجویان در نظر گرفت. از آنجا که یک محیط رقابتی در بخش آموزش­عالی وجود دارد، یک دانشگاه باید آنچه برای دانشجویان مهم است را شناسایی کند، از آن دریافت کنند، مطلع شود و سپس آنچه را متعهد شده­اند ارائه دهند. به منظور اندازه­گیری سطح رضایت دانشجویان مؤسسات آموزش­عالی  تعداد زیادی از ابزارهای کمّی و کیفی بکار می­گیرند این ابزار شامل نظرسنجی از مشتری، صندوق پیشنهادات، روش شکایات، گروه­های کانون، مشارکت مشاوران، و بسیاری از ابزارهای دیگر است. به طور مشابه، بحث های قابل­ملاحظه­ای در مورد نحوه اندازه­گیری رضایت مشتری، به خصوص رضایت دانشجویان روی هدف از کیفیت آموزش­عالی وجود داشته است. علاوه بر این، نهادهای آموزشی ابزار مختلفی را برای اندازه­گیری رضایت دانشجویان استفاده کرده­اند. با این حال، ابزار استاندارد برای بررسی وجود دارد و پیوسته رشد می­کنند(الیوت و هیلی، 2001).

[1]. Doti

[2]. Bridges

[3]. Nguyen & LeBlanc

[4]. Binsardi & Ekwulugo

[5]. Levitt

[6]. Parasuraman

[7]. Ogbuehi & Rogers

[8]. Litten

[9]. Mintzberg

[10]. Gerson

[11]. Gray

[12]. Drummond

[13]. Maguire

[14]. Sander

[15]. Baldwin & James

[16]. Weaver

[17]. Robinson & Long

[18]. Dondere

[19]. Doyle

[20]. Palihawadana & Holmes

[21]. Morstain

[22]. Berry & George

[23]. Hollingshead & Griffith

[24]. Moore

[25]. Convey

[26]. Nicholls

[27]. Naudé&  Ivy

[28]. Guolla

[29]. Elliot & Healy

سهم بازار، سود یا حجم فروش. این کاملاً برخلاف توسعه ی فرد تحصیل کرده می باشد و در اینجا فرد تحصیل کرده را از فرد به رسمیّت شناخته شده آکادمیکی متمایز می کنیم. هدف اعطای مدرک در واقع بیشتر به هدف بازاریابی شباهت دارد و این ایده ی تحصیل به سرعت جایگزین ایده ی توده تحصیلکرده با آن ایده ی اعطای گواهینامه می شود. شاو[1](2005) ادعا می کند که تجارت در آموزش عالی بوسیله رشد سریع کالج ها و دانشگاه های جدیداً تأسیس شده در خاورمیانه، منطقه آفریقای شمالی و جنوب شرق آسیا به صورت دولتی یا خصوصی تشدید شده است. بسیاری از این­ مؤسسات بشدت به سمت فراهم کردن دوره های ویژه به صورت چشمگیری در حوزه های مرتبط با شغل مثل زبان انگلیسی، مدیریت، خدمات پیراپزشکی، فناوری اطلاعات و ارتباطات برنامه­ریزی می شوند. بنابراین تجارت در دانش، تجارت بزرگی است: یک کسب و کار سازمان دهی شده­ی تجاری و بخشی از بازار جهانی سرمایه دار که شایسته ی تحقیق به تفصیل داخلی می باشد. آموزش عالی یک ایده و کالای بین المللی ارزشمند است که یک محصول تجاری محسوب می شود که باید مهیا شود و مثل موز یا هواپیما نفوذ کرده و به یک بازار جهانی برسد. سازمان تجارت جهانی[2](WTO) مجموعه ای از پیشنهادات را برای صادرات و واردات آموزش­عالی به پروتکل های پیچیده WTO مورد بررسی قرار می دهد و آموزش بین المللی را از اغلب محدودیت های کنونی رها می کند. بسیاری از آنها برای تضمین کیفیت طراحی می شوند و کنترل ملّی را بر آموزش­عالی حفظ می­کنند. توافق نامه­ی WTO به عنوان یک موضوع عملی، بعضی فراهم کنندگان را از ارائه­ی خدمات آموزش عالی کنار می گذارد و کاربرد تا حدی قراردادی مجموعه­ی پیوسته در حال تکامل استانداردهای منطقه ای را دربرمی گیرد.

متن کامل پایان نامه طراحی الگوی بازاریابی آموزش­ عالی در ایران

در مقابل این زمینه تغییرات و توسعه که فرد باید گاتس[3] و کاربردهای آن را برای دنیای آموزش­عالی مورد بررسی قرار دهد. گاتس در 1995 تحت WTO اقتباس می شد که صراحتاً آموزش را به عنوان سرویسی معرفی می­کند که باید توسط قوانین تجاری سازمان دهی و تنظیم شود. درحالی که موافق آن، گاتس را به عنوان یک موقعیت می نگرند برخی دیگر آن را به عنوان یک تهدید در نظر می گیرند. برای بعضی ها ایده ی آموزش­عالی به عنوان یک کالای قابل دادوستد برای ارزش های مرسوم آموزش­عالی ، به ویژه ایده ی آموزش­عالی به عنوان یک منفعت عمومی و یک مسئولیت عمومی یک چالش محسوب می شود(مرینج و گیبس، 2009).

بعضی دانشگا ه ها و شرکت های انتفاعی جدید برنامه های آکادمیک و حرفه ای را به عنوان کالا به انواع قشر های دانشجویی صادر می کنند. برخی تفاوت های قابل توجهی در بین سیاست های ملّی این حوزه وجود دارد. استرالیا، انگلیس و کانادا به سمت بازار بین المللی بیشتر سوق دارند(ریان[4]، 2002). بسیاری از دانشگاه هایشان تلاش می کنند تا آموزش­عالی را به عنوان کالا به کشورهای جهان سوم صادر کنند. دانشگاه های آمریکا بیشتر دارای سوگیری داخلی هستند. در کل، کالج­ها بطور واحد، فناوری های دیجیتال را ترجیح می دهند. بازاریابی معاصر را می توان به عنوان “… یک فرآیند اجتماعی و مدیریتی: که توسط آن گروه­ها و افراد آنچه که نیاز دارند و می­خواهند را با ایجاد و تبادل محصولات، خدمات، ایده­ها و یا حقوق با گروه­های دیگر و یا افراد بدست می­آورد ” تعریف کرد.(کاتلر و دوبوا[5] ، 2000).

توجه به مشتری و راهنمایی ارائه شده توسط وی به خدمات سازمان به جهت گیری بازاریابی در مؤسسات آموزش عالی شکل می­دهند. عناصر ضروری بازاریابی­گرایی توسط کاتلر و آرمسترانگ(1998) مطرح شده اند:

ـ با بخش بندی مشتریان، مؤسسه قادر به برآوردن نیازهای مشتریانش در شرایطی خیلی بهتر از رقبا است.

ـ هماهنگی بازاریابی با نیازهای متنوع، پیچیده و پویا مصرف­کنندگان که اشاره به رفتارسیستماتیک فعالیت مؤسسه از نیازهای بازار و نیاز به آگاهی از این موضوع که رضایت مشتری تنها توسط هر کارمند مربوطه بدست می­آید شروع می­شود.

ـ سودآوری  برای مؤسسات آموزش­عالی از طریق بازارهای خدمات آموزش پایدار بیان شده است.

بازاریابی دانشگاه دارای برخی از ویژگی­های خاص تعیین شده توسط این واقعیت است که خدمات آموزشی با ملموس نبودن، سفارشی سازی نبودن، انتزاعی بودن، پرهزینه بودن و تأثیر چشم­گیر روی مصرف­کننده مشخص می­شود. عوامل مؤثر بر فعالیت­های دانشگاه­ها متعدد هستند(مارزو[6]، پدراجا[7]، ریورا[8]،2007):

برخی را می­توان توسط(کیفیت آموزش، برنامه­های درسی دانشگاه، مدیریت دانشگاه)، بخش دیگر از عوامل خارجی (تغییر در ساختار سن، روند بازار کار، جهانی شدن بازار آموزشی، ظهور بیشتر جایگزین جذاب آموزش، فقدان انگیزه برای یادگیری در میان جوانان و غیره) کنترل کرد.

فرآیند ایجاد و ارائه­ی خدمات آموزشی مبتنی­­بر عناصر ملموس(ساختمان­ها، تجهیزات، کارکنان) که مصرف کنندگان تا حدی می­توانند به طور مستقیم قبل از مصرف در تماس باشند و عناصر نامحسوس نیز  که می­تواند تنها در پایان از مصرف(شدت و اثربخشی همکاری دانشجو با استاد، کیفیت ارتباطات و عوامل داخلی دیگر) ارزیابی شوند.

عناصر اصلی یک مؤسسه­ی آموزش­عالی را می­توان متشکل از کسانی دانست که مشغول به تدریس، آموزش و در کل در حال شکل دادن به شخصیت دانشجویان از طریق تدریس و بکارگیری روش­های آموزشی بعضاً مدرن در ارتباط با دانشجویان هستند. در واقع در حال افزودن به تحقیقات علمی در زمینه­های مختلف از جمله تولید، تفسیر و کاربرد دانش جدید به فناوری­های در حال پیشرفت مشغول می­باشند. از منظر فرآیند بولونیا، دانشگاه تبدیل خواهد شد به مرکز خلاقیت نوآورانه و تفکّرسازنده قادر به تعیین توسعه­ی اجتماعی شخصیت انسانی در زمینه­ی اجتماعی و فرهنگی اروپا، برای ایجاد پیش شرط لازم برای ادغام در بازار کار و درج حرفه­ای متخصصان آموزش دیده تبدیل خواهد شد(بل و راولی[9]، 2003).

استفاده از بازاریابی در مؤسسات آموزش­عالی اخذ گروه­ خاصی از منافع را تسهیل می­کند، به این ترتیب که ظرفیت منابع بهتر برای تحقق مأموریت مؤسسه به عنوان یک نتیجه­ی استفاده از ابزارهای بازاریابی، افزایش رضایت مشتری با تأثیر­گذاری بر جذب مشتریان و جذب منابع مالی است. استراتژی بازاریابی دانشگاه که در رابطه با استراتژی مؤسسه آموزش­عالی به عنوان کارگردانی که تلاش­ها و منابع را برای به انجام رساندن مأموریت و اهداف استراتژیک، تصمیم­گیری بر روی اجزای آمیخته بازاریابی آن، تسهیل می­کند. این یک استراتژی موفق است که شناسایی گروه­های هدف و نیازهایش را با بهره گرفتن از تحقیقات بازاریابی و به دنبال آن طراحی و اجرای آمیخته بازاریابی متعادل رادر نظر می­گیرد. استراتژی­هایی تجزیه و تحلیل شده­ای مزیت رقابتی بدست می­دهند که  متغیرهای: کیفیت، حمایت مادی و افراد استفاده­کننده آموزش و پژوهش، سطح قیمت و امکانات در سیاست قیمت­گذاری را محاسبه کنند. به دست آوردن یک واکنش جذاب از بازار هدف مشروط به ایجاده چشم انداز در بازار آموزش از منظر دانشگاه با بهره گرفتن از آمیخته بازاریابی، یعنی پنج پی(محصول، قیمت، مکان، تبلیغات، افراد) است، ابزار تاکتیکی بازاریابی مؤسسه آموزش­عالی می­تواند آنها را ترکیب و کنترل کند. برای ایجاد یک آمیخته بازاریابی نزدیک­تر به نیازهای شناخته شده­ی مشتری  با در نظر گرفتن آمیخته­ی بازاریابی از نظر خواسته­ها و نیازهای مشتری و  هزینه­های متحمل شده به مصرف­کننده(دانشجو)، راحتی، سهولت خرید و فعالیت­های ارتباطی مفید است(کاتلر، 2003). محصول یا خدمات آموزشی، انتقال دانش، نگرش و رفتار از فردی به فرد دیگر است و فرآیندی است که در آن به یک فرد برای به دست آوردن ظرفیت­های جدید کمک می­شود(آلوز[10]، 1995). بیشتر خدمات آموزشی ترکیبی از اجزای محسوس و نامحسوس است، در نتیجه، تأیید ناپذیری خدمات خالص در نظر گرفته می شود. محصول جهانی ارائه شده توسط یک مؤسسه آموزش­عالی شامل خدمات پایه­ی آموزشی به علاوه خدمات جانبی در جهت تحقیقات علمی، فعالیت­های آموزشی عملی حرفه­ای و خدمات اجتماعی، فرهنگی برای تأمین نیازهای اسکان و اوقات فراغت است. خدمات آموزشی باید در سه سطح مورد توجه قرار گیرند: خدمات مرکزی (مأموریت دانشگاه، دلیل اصلی یک دانشجو برای دل بستن به یک دانشگاه)، خدمات جانبی(خدماتی که حول خدمات مرکزی و بهبود خدمات مرکزی و یا اساسی تمرکز می­کنند) و خدمات اضافی و یا مکمل های تعریف شده با ارائه­ی مزایای اضافی به بازار هدف(کاتلر و فاکس[11]، 1995).

قیمت خدمات آموزشی شامل مالیات پرداخت شده توسط دانشجویان برای آموزشی که می­بینند و بورس تحصیلی دریافت شده از دولت است. از آنجا که مقدار دریافت شده توسط مؤسسات آموزش­عالی از بودجه­ی دولت، بخش نسبتاً کوچکی از هزینه­های عملیاتی را پوشش می­دهد، به منظور اطمینان از تداوم سازمانی، به طور فزاینده بیشتر و بیشتر به هزینه­های مؤسسه بستگی دارد و در نتیجه، قیمت یک مسئله­ی بسیار مهم است. قیمت باید هزینه­ها، تقاضا و رقابت را درنظر بگیرد. پیشنهاد می­شود که دانشگاه برای انتخاب کردن استراتژی قیمت­گذاری متغیر باید تقاضا، دامنه­ی آموزش دانشگاه را درنظر بگیرد (لیتل،اٌتوله و وتزل[12] ، 1997). این استراتژی مورد قبول واقع نشده است چرا که هیچ تجربه­ای در این زمینه وجود ندارد. واقعیتی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که علاوه بر مؤلفه­های پولی دانشجویان را از لحاظ غیر­پولی، روانی و هزینه­ی تلاش(نزدیکی یا دور از محل اقامت خود، تعداد سال تحصیل) نیز پشتیبانی کرد. در مرحله­ی انتخاب دانشگاه ارزیابی قیمت واقعی برای پرداخت مزایای آموزشی دشوار خواهد بود از آنجایی که قیمت تنها پس از مصرف خدمات آموزشی و زمانی که فارغ التحصیل می­شوند و به دنبال یک کار یا پیشرفت در کار خود هستند تعیین می­شود(کاتلر و فاکس، 1995). ثابت شده است که افزایش قیمت تقاضا برای یک دانشگاه را کاهش می­دهد(هلر[13]، 1997).

قیمت یک ابزار برای اندازه­گیری کیفیت خدماتی که دانشجویان دریافت خواهند نمود است و تنها مورد واضح کسب اطلاعات است که قبل از مصرف نگه­داری می­شود. خدمات غیرمادی نیاز به یک ارتباط خوب تبلیغاتی را با بهره گرفتن از  ابزار بازاریابی سنتی علاوه بر بازاریابی مستقیم نشان می­دهند(ایجلیر و لنگرد[14]، 1991). کاتلر و فاکس(1995) به عنوان اشکال اصلی ارتباطات استفاده شده توسط: نهادها، روابط­عمومی بازاریابی را پیشنهاد می­کنند، ارتباطات و تبلیغات است که تصویر سازمانی را تقویت می­کند، به ایجاد حس اعتماد در دانشجویان برای آینده، وفاداری دانشجویان سابق در ارائه­ی اطلاعات در مورد دانشگاه، تکمیل اطلاعات در مورد مؤسسه و ابتکار دانشجویان آینده­نگر را برای اعمال برنامه­های مطالعه­ای  تشویق می­کند. یکی از جنبه­های بسیار مهم مربوط به مدارس ارتباطات مستقیم تبلیغاتی با پدر و مادر در حلقه­ای از دوستان، دانش آموزان و معلّمان است که باید مهم­ترین کانال  ارتباطی در رابطه با دانشگاه درنظر گرفته شود. جایگذاری و یا توزیع در زمینه­ی آموزش جنبه­های مهمی است که موفقیت دانشگاه، به آن بستگی دارد. به گفته کاتلر و فاکس(1995) اندازه سیستم توزیع خدمات آموزشی ممکن است شامل:

ـ محل، محیط فیزیکی از جمله در دسترسی، محیط و امکانات

ـ برنامه­ی مطالعه و توانایی آنها در جذب دانشجویان

ـ فن­آوری و برنامه­ریزی باشد.

محیط فیزیکی، فضایی است که توسط کارشناسان به عنوان داشته­ی استراتژیک مهم درنظر گرفته می­شود زیرا  نه تنها تعامل بهتر مؤسسه با مشتریان خارجی را تسهیل می­کند، بلکه با کارکنان خود، می­تواند به عنوان یک عنصر بین شایستگی و موقعیت در میان مصرف­کنندگان فعلی و کسانی که بالقوه­اند تمایز ایجاد کند. کارکنان مؤسسه آموزشی یکی دیگر از عناصر استراتژیک در نظر گرفته می­شوند زیرا در ارتباط مستقیم با مشتریان خارجی وارد می­شوند، و معرّف یک مؤسسه، یک موقعیت و عنصر تمایز برای بقا در رقابت هستند. این یکی از مؤلفه­ها­ی ضروری حرفه­ای در تجسم کیفیت خدمات آموزشی که حسن نیت و همدلی ارائه می­دهند با نقش مهمی که در دستیابی به اهداف سازمان، در افزایش مشارکت مؤسسه برای اجرای درست در کل جامعه است. فرآیند آموزشی باید به عنوان تمام فعل و انفعالات مورد نیاز برای ارائه­ی خدمات درک شود، به ترتیبی که برنامه­ریزی فعالیت­های متداخل در هر برنامه از مطالعه، خود را به درستی ساختاردهی کند، مدیریت کارآمد از خدمات با شناسایی روش­های عملیاتی برای اعمال و سفارشی­سازی خدمات باشد(مرینج و گیبس، 2009).

آموزش­عالی در سراسر جهان از طریق یک فرآیند است که با تغییرات قابل توجهی هم در تقاضا و هم در ارائه آموزش پیش می­رود و همچنین مؤسسات آموزش­عالی را در موقعیتی برای پیدا کردن راه­حلی برای مشکلات ناشی از ویژگی­های مشتریان داخلی و خارجی قرار داده است. تغییرات در آموزش­عالی از بخش دولتی و خصوصی که در آن توسط نویسندگان مانند کریپ[15](2009)، مرینج وگیبس(2009)، لوی[16](2008)، کینسر[17] و لوی(2007) ارائه شده است.

بازاریابی در گذشته بازاریابی از اصطلاحات مخصوص دنیای کسب و کار بوده و با مؤسسات آموزش­عالی بیگانه بوده است. نقش آموزش عالی خدمت به جامعه ، شرکت در فعالیت­های پژوهشی ، آموزش دانشجویان و تجهیز آنها به دانش و مهارت­هایی که در محیط کارشان مفید است می­باشد. در مفهومی گسترده­تر مؤسسات آموزش­عالی بعنوان منبعی برای ایجاد دانش در جامعه در نظر گرفته می­شد.  این وضعیت تا زمانی ادامه داشت که مؤسسات آموزش­عالی بودجه­ی کافی در اختیار داشتند و شغل برای دانشجویان وجود داشت اما افزایش رقابت میان دانشگاه­ها و کالج­هایی که برنامه­های مشابهی را ارائه می­کنند و نیاز به ارائه برنامه­ها در حوزه­های فرصت در حال ظهور مؤسسات آموزش­عالی را وادار ساخت که استراتژی­هایی برای متعادل ساختن اقتصاد سازمانی و فرصت­های رشد تدوین نمایند(راماچاندران[18]، 2010).

نیاز به دانشگاه­ها در بخش­های دولتی و خصوصی برای رسیدگی به این بازار از آموزش­عالی از لحاظ بازاریابی  به دلیل گسترش بخش خصوصی و ظهور عملکرد دانشگاه بوده، که منجر به افزایش رقابت در بازار آموزشی شده است. مرینج و گیبس(2009) نشان داده اند که در آموزش­عالی برای دانش خاص اروپا  مبتنی بر جامعه به کالا تبدیل شده است و در نتیجه برای استفاده از آن باید به ابزار بازاریابی مراجعه نمود. لوی(2006) معتقد است که ویژگی­های رقابتی منطقه به منطقه و از کشوری به کشور دیگر متفاوت است چون ابزار اجرای بازاریابی در مقایسه با تجربه به دست آمده از بازار متفاوت است اجرای بازاریابی در زمینه خدمات آموزشی به عنوان بازاریابی آموزش، بخشی از بازاریابی اجتماعی شناخته شده است. دانش، از مهارت­ها و توانایی خود برای تکمیل کردن یک شغل تشکیل می­شود. امروزه، این مفهوم تغییر، یک مفهوم گسترده­تر است که مؤسسات آموزشی به منظور توسعه مفهوم رابطه آغاز کرده­اند(کمبل، هرمان و نوبل[19]، 2002). با توجه به اهمیتی که به بازار آموزشی داده می­شود، آن را ملزم به پذیرش مفهوم بازار استراتژی محور که توسط پایرسی[20] (2002) به عنوان تلاش سازمان در پیگیری بیشتر نیاز مشتری برای شناسایی عواملی که تعیین کننده­ی غفلت از مشتری برای انطباق با ساختار تابعی تعریف کرده است. به طوری که کارکنان به خوبی نیازهای مشتریان را می­شناسند و سعی برای برآوردن آنها در بالاترین سطح بهتر از رقبا  که ایجاد یک مزیت رقابتی است می کنند. رقابت، ایجاد یک مزیت رقابتی است. بازارگرایی یکی از جالب ترین زمینه های تحقیقاتی در 20 سال اخیر می باشد. کل ادبیات تخصصی از دو اثر عمده در مجله بازاریابی که توسط نارور و اسلاتر، کوهلی و جاورسکی منتشر شده نشأت گرفته است. به تازگی، برخی از نویسندگان(پاندلیکا[21]، 2011) بر این باورند که بازاریابی محوری باید به عنوان یک مدل کسب و کار توسعه یابد. تئوری­ها و مفاهیم بازاریابی که در دنیای کسب و کار مؤثر بوده­اند در حال حاضر توسط بسیاری از دانشگاه­ها جهت بدست آوردن مزیت رقابتی اعمال می­شوند(همسلی  و همکاران ، 2006؛ تمپل و شاتوک، 2007). با این وجود دو ویژگی اصلی در آموزش­عالی وجود دارد که بر کاربرد ایده­های بازاریابی تأثیر می­گذارند: اول اینکه آموزش­عالی در بیشتر کشورها، جزء بخش غیرانتفاعی است، بنابراین نمی­توان همانند بخش کسب و کار که دارای اهداف انتفاعی هستند مفاهیم بازاریابی را به کار برد. دوم اینکه آموزش­عالی جزء خدمات محسوب می­شود، بنابراین ویژگی­های قابل اجرا در بازاریابی خدمات می­توانند در آموزش عالی کاربرد داشته باشند.

[1]. Shaw

[2]. World Trade Organization

[3]. General Agreement on Trade in Services(GAT)

[4]. Ryan

[5]. dubois

[6]. Marzo

[7]. Pedraja

[8]. Rivera

[9]. Bell & Rowley

[10]. Alves

[11]. Katler & Fox

[12]. Little, Otoole & Wetzel

[13]. Heller

[14]. Eiglier & Langeard

[15]. Krip

[16]. Levy

[17]. Kinser

[18]. Ramachandran

[19]. Campbell, Herman & Noble

[20]. Piercy