اخلاق در تجارت- قسمت 2

نگرشی دینی به اخلاق كسب و كار
طرفداران اخلاق كسب و كار با مشكلی اساسی در زمینة ضمانت اجرایی آن در فضای خشك تجارت مواجه‌اند. در بسیاری از موارد، اهل كسب و كار می‌توانند با زیر پا گذاشتن اخلاق به سود بیشتری ـ لااقل در كوتاه‌مدت ـ دست یابند.54 این مشكل، به ویژه در صورت ارائه تفسیری كاركرد‌گرایانه از اخلاق تجارت رخ می‌دهد. این مشكل را می‌توان با اتخاذ رویكردی دینی به اخلاق تجارت و استفاده از راهبردهای دینی برای درونی‌سازی انگیزه‌های اخلاقی در فضای كسب و كار حل كرد؛ ولی آیا اساساً می‌توان به ارائه نوعی اخلاق دینی كسب و كار اقدام كرد؟ برخی به شدت امكان ارائه اخلاق حرفه‌ای كسب و كار با رویكرد دینی را منكر می‌شوند و برخی نیز بر امكان‌پذیر بودن آن استدلال می‌كنند. این اختلاف‌نظر به طور عمده حول محور این نكته گسترش یافته است كه آیا می‌توان میان اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی ارتباطی ایجاد كرد.
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
یكی از استدلال‌های ارائه‌شده در نفی رویكرد دینی به اخلاق كار آن است كه «اخلاق كسب و كار، اخلاق بازی است و با اخلاق دین متفاوت است».55 این ادعا بر پایة نظریة دوگانگی اخلاق فردی و اخلاق كاری كه به طور عمده توسط افرادی چون آلبرت كار، و پیتر فرنچ56 مطرح شده، و مورد تأیید اقتصاددانی چون میلتون فریدمن قرار گرفته است، استوار می‌باشد.
عکس مرتبط با اقتصاد
IACBMzL3flIgpFjwgUAMArIhxZ/GJd8gAAEICIG54sDutRgllzYsAYSHIgMBCJQRmBMeSiYEYhJAeCg6EIAAwhOzqtJWIwGEh6IDAQggPI2lkgNiEkB4KDoQgADCE7Oq0lYjAYSHogMBCCA8jaWSA2ISQHgoOhCAAMITs6qOrK1///23uHjx4slmlA8//LB4+/ZtLQWEh6IDAQiMRnjktT+//PLLyKRhce7KK3Hev3/feEGEh6IDAQgsTXjkLdfPnj0rRBDkf0M+t2/fbvVW7L/++qs4e/bsUoXn1q1bjaOBEAYpHvPq1avik08+CeobhIeiAwEILEV4/Cmajz76qPj777+Le/fuVd41i3icO3eutnhXiZi93rJGPCG2NwnKkydPkhUuhIdCAgEIdCWwlAdI7aikap0gpHjLC02/+OKLU+K1bOHpev2u5zeJWte/IzxdU47zIQCBpQiPFD8ZsdipGH90EiI8dQVURGlZI56uwvHmzZtj16SdP//8s6tORD9f+ubChQtMtVE7IACB1gQWIjy2GJeNcGT9x/93Of7KlSutp5uWKTxS6auuL2J79+7dSjGwYvzzzz8f7yCTacnU3p+H8LTONU6EAARmBBYiPCIudnRTNj0mBdctsl2FR663rBFPnfCIIIVsQ44+TInYIMJD7YAABLoSWIjwuDvUqhbO7c43qZGyjrC2tjY34vE3KYiQVYlLqsITsf4vrSnph6tXrwaNxNjV1jU9OR8CeRLoXXhCHzx0C5qI02effTYnPDJaKClkc/9mR1OuiC2qQru77GJO9bnTcy9evGg9/diWg797EOHJsxDgFQQWSaB34ZGC50611Y1UpMg9fvy4+O677yrXSWwBdTcn+JsUNM8LtS3I/nkiNna6MKbw2HabtqD79sio8eXLl6fc++GHH4Ie/rQnun7ZTQ+MeBaZolwLAvkRWIjwuNWv7q7d3c0mBa/qYVNXdMqO6Ut4/DciuNOG7rqU2F62iaBqtBDSrohI6G6ysqnKqilMu8PQnbas8sv2Y+jDvUy15Vcw8AgCMQhEFR5/FHLp0qXigw8+mLtG1U4t+2yPFRJ/lOQXsbo3IHR5ZU6ID1VTftY3t40bN24cv0mhaZqw7u/2odumnW7u81HXr18vvebXX3+ttsXvM4QnRurRBgTGS0AtPHI3/fz581NTOGVTX77wVImOFRl3x1vZZgIpziGv3Pntt9+Kd+/eVc6itfVBru2uNfn/344aXNtd4RH///jjj1NCFNpukxgLH7trzoqQK2hVoh56fQs0dLqOEc94CwueQ6COgFp4yu522zzw6QtV3fMtsdZh6qaK2vgQ266Q9kQ0/VGkKzghbSzqGISH4gMBCJQRUAmP3MmXvWPNH50s8xmapqKagw9NPqbyd4SHogMBCHQWntCHB6sW11MoiDn44HL0H74tY2xHc7/++munN0Jo+w/hoehAAAKdhceObOpe5eJvEtAWq76Pz8EHy8j6ImtpZVun7XGy5nX58uXjZ4AW+ZMNCA9FBwIQ6Cw8UshCFrhTfMeYK2g5+NC3QMdoH+Gh6EAAAlGExz4PUrbALYUm5fUdt5hWLdIPyYcY4tBnGwgPRQcCEIgmPH0WK9rOhwDCQ9GBAAQQnnxq+iA8QXgoOhCAAMIziHKdj5EID0UHAhBAePKp6YPwBOGh6EAAAgjPIMp1PkYiPBQdCEAA4cmnpg/CE4SHogMBCCA8gyjX+RiJ8FB0IAABhCefmj4ITxAeig4EIIDwDKJc52MkwkPRgQAEEJ58avogPEF4KDoQgEC2whP64svUX2CqVZPU/UF4KDoQgECWwtP0A27+L3HaX+jUFvlUjh+SPwgPRQcCEMhSeOxPA/gvJ3XfQO3+pHYqAqK1Y4j+IDwUHQhAYDTC0zQK0hb9ZR8/VH8QHooOBCCQpfCIKMgvnrojHvuTB3fv3l22ZkS5/lD9QXgoOhCAwGiER6q9nZrKRXyG6A/CQ9GBAARGJTwiPqnv+tIOh4bmD8JD0YEABEYnPFZ8Lly4UEyn0+A6b6e2mn7C+8WLF8Xbt2+D241xoIiP1p8Y123TBsJD0YEABEYpPFIwnzx5EiwQdpecLZpVU3Vy3L1794r3798H1WQRs5cvXwYd23SQxp+mtvr8O8JD0YEABLIQHin4V65cmRMS2VxQJRDaHWEiEM+fPz+uxzs7O0XVqEcz8pA219bWTomfrNu4myJu3759MjJz7XDFQetPn8LS1DbCQ9GBAASyEJ6yHV4iELbI3bhxozh79uzJ/5d/1zzH47Yl51YJjx0Z1U3H2TUZeWj1+vXrczaVFOXgv2v8aRKHPv+O8FB0IACBLITHrtucO3fuZAThTo/5wqPd1aZ5M4D7UGeVkNg3JfjtyvHPnj073gou/y3HyVScFU2xu6x9rT99CktT2wgPRQcCEMhGeLTrNk0Fsu7v7vRX2XF2BOYX2aG/mqcLM3suwkPRgQAEshEeGeFcvXpVtVOtTSEVUfnyyy+DNxC0uUbO5yA8FB0IQCAL4bHTan1POdmpMf8dcE1CUbchoenc3P6O8FB0IACBwQtP6PM1XQu43WCgXcS3onjp0qVoW6e7+rLM8xEeig4EIDBI4fGfq+lr7cS/jlZ0llngU702wkPRgQAEBik8qRZV7GomgPBQdCAAAYSnuVZyREQCCA9FBwIQQHgiFlWaaiaA8FB0IAABhKe5VnJERAIID0UHAhBAeCIWVZpqJoDwUHQgAAGEp7lWckREAggPRQcCEEB4IhZVmmomgPBQdCAAgTICR25xmEwmzdWEIyAQSADhoehAAAJlBA7c4iBP7POBQAwCchPjCY/c5PCBAAQgcOapWxzu3LkTo+bQBgSK3d1dX3jkJocPBCAAgTPXXOFZWVkpmG5DNboSmE6nxfr6ui88cpPDBwIQgMCZFcNgbp1nc3OzODo66lp7OH/EBGTkXLK+s06+QQACELAEbvpFYm1trZD1nsPDwxGXT1zXEJCblb29vWJjY6NMdH4k3SAAAQj4BPZK7lDLCgj/Zn6mGlYqBhPDS0bWfCAAAQjMEVg1/29uhxvFVVVcEaNyQT40ccQUG8UGAhCoJXDf/HWK6CA6EWJg27QhNzR8IAABCDQS+NgcITuQ9iMUH0YC45qak1GzCM5mY5RxAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQi0JnD58uWPzfebzc3NXfM9Mv+91roxTiwlYJiuCFthbP77jvmeBxUEIACB0RAwRW/VfK+ZIvij+U7Mt3C/5m83RwNjQY4apls+5xn7bekLxH5BHcFlIACBxREwhe1zU+geme/rkgI4Jzzm79uLs2wcVzJMnwZwl755Kn0lI6RxkMFLCEAgGwKmcK2b731TyPYCCp4vPJNsQCTiSKDg+/2wL31ovhuJuIEZEIAABP4jIHfIMkVmCtyO+R62EBt/um0dvnEIyDRa1/6YrQ/tyFqcTJXGsYxWIAABCHQkYAqSqU9BU2n+nfWp/y8L4B3N4fQZgdkNQSPzAHH6XabhAAsBCEAgOQKzHWqyg6pLsdtLzrGBGiRrZh37QnYa3h+o+5gNAQiMhYBMx5TtWFMUwCkL3HGipWM/TNjxFqcfaAUCEOiZgGwuUIhM6chIpu56NjP75g3D8xH6gem17CMFByGQAYEYaz2maD7MAMVSXZC1sq7CI325VCe4OAQgAIEmAvJAYoRiJ6MgCl4T7Ia/G4byNogua23H57LZo2NHcDoEINAfAVmXibGd2hZLtu6276tZX3Td5GFF65C1nvZ9wZkQgECPBIxgyNsJOt9hO8JzrUdzs256tr09Wl+YPnmaNTCcgwAEhkdg9qDiNKbwyFbg4ZFIw2JZI4vcF7LTcD0N77ACAhCAgCEQaz3BK5a8PqdldBmO+5GFR0ZPPF/Vsj84DQIQiEwg8rTO3IK4afvjyOZm39zsOSp39CnvzIsyGjVtb2UPEAchAIH0CcTYPj27O98Vb01x27BtsqNK3/8iDjOe8gDo8XM4skYTaQQkr87h7dX6buEMCEAgFgFThORH3GIsYssawtyPwM3a/jGWrWNpR9Z3zFfeLH0iEDF3HHIzMJZIwk8IJEhgNqXT+W3UM+F6VOYid9f6jq9i1udNgt5KzoAABCDQgkDE6Rt5ToTpmxZ9oD0l4rQoI1EtfI6HAAS6ETBCIe8Bi7VgzfM63boj+OzZ+lmMqdGC7dXB2DkQAhCIQSDi9mlejROjQxRtROy7A8VlORQCEIBAewLOrqnOd87cNbfvh7ZnxnzY17TFaLVtR3AeBCAQRmC2O+p1pJ1svJkgDHv0o2TnW6Q+ZH0ueu/QIAQgMEdAttJGKlintk+DenEEIm+vfrg4y7kSBCAwKgKzKZoobzyW50xGBS9BZ2WajJuIBDsGkyAAgf8IRNw+LU/Us306geAyfXoQSXyO3zrBBwIQgEA0ArIJIFKBkm24W9EMo6FOBCL360YnYzgZAhCAgEsg4tuO9yGbFgHTt9uRbirYGp9W12INBIZLgO3Tw+27EMsjb6/+JuSaHAMBCECgksBs99Mk0h0xv2KZaKxF3K3I9upE+xizIDAYArL7LJLoHMmd9WAcH5mh3GCMrMNxFwKpEog8BXMnVT+x6/8JRJxSlWe0zsMVAhCAgJpAzEVntk+r8S/lBNPn8mulnV+FJO+DW4oDXBQCEBgugcjbbLeGS2Jclkfu9+NfP+UDAQhAIIhAxN9t4c43iHg6B0V8UPg1I910+hVLIJA0AVMsbkaabmGuP+meLjdutrYX5ZdlZbfcABFgMgQgsEgCMV8eKXfOi7Sda8UjEHl7NbsZ43UNLUEgPwJGLB5FGu3I8xyr+REah0ezG5BYP3/BDcg4wgYvIaAnYIrNxxF/zpon2PVdkNQZJh4+j3QTIu/nW0/KOYyBAATSIBDxJ5F5Z1caXdrZiogxsdfZGBqAAATyImDuSE2NifL8htzdbuZFZ7zeyIOgEUfBW+MliecQgMApAmyfJiiqCETcXj1hezVxBgEIHBOIuIOJn7POMKZi7nRke3WGAYJLENASkJ1n5o421jMbD7XX5/hhEIj8bBfbq4fR7VgJgX4IRJxG4XX4/XRRMq1GnI7dTsYpDIEABBZLYPZermmMTQWmrWuLtZ6rLZqA6eONGLEibbC9etG9x/UgkAiBiFtlDxJxCTN6JmBiZieS+LDlvue+onkIJEfA3HFuRSog3L0m17v9GTR7jxuj5P4Q0zIE8iQw26X0eyThYb4+zzCp9MrEz8NIscO64MhiB3dHQKBqHp3t0yPo/B5djLm9Wt4NWGYqa0A9diBNQ6BPArMtsL+7bxKYTZUcxbhj5ZmMPnsv7bYjTtXOPfs128DwmthKu/+xDgJ1UyJrjsDsmmSWl4D+GEN0TBs8hT7y2DMxcBApliQ2JVZPNi5IrI4cL+5DYLgEvGcvoiwKz7bDbg2XCpbHIDDbjl9EEh83Nicx7KMNCEBgSQQiPiDqFhjeNLyk/kztshFH0G58sWEltY7GHghoCESciz8pDCz8anog72Njbq+2IydZm8ybGt5BIHMCsx1I0abYZASVOTLcUxKIuEvy+ObGtLeqNIHDIQCB1AiYZN6PNA8vz13wgsfUOnjJ9kR+Low3Giy5P7k8BKIQiPXAH1tco3RHlo1EnNJlRJ1lhODU6AjIczwRRjzybMXK6ODhcDABE2N7XePMxNjnwRfkQAhAIG0CpiB0emiUgpB2/6Zg3Wx7dZf1RHmYlJubFDoTGyAQg4ARnt0Od6NSEO7HsIM28iUgu9E63uDs50sHzyAwQgKRdh7J63eYChlh/NS5bGJCfqen81sMZC0StBCAQEYEZq/LifWU+Z5p73xGeHClBQH/NTcdRtR2G/VGCzM4BQIQSJmAvF+tQ3GQNaJdU2y+QXRS7uXF2iY3NLMpNnnP2mGX+Fqs5VwNAhBYCAFTFLaVhWFf1nZkKmUhBnKRwROQDQazaV3Z4abZaLA7eOdxAAIQOE1gdmdaN932Wt5MIOs47C4igmIQmG3lf9S0BiRiFeN6tAEBCCRGwCT3qjfikam3bfPv12S+PjFzMSczAhJ/EmuzF4vOTfvKlF1m7uIOBCBgCcxGNKzTEBJLJzBbH/pGhGjpxmAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAAAQhAAAIQgAAEIAABCEAAAhCAAAQgAAEIQAACEIAABCAwQgLrxuc75rtjvr+bb8EXBjUxMDF/2zPfh+a7OcJ8GbrL5Ds1TlPjo+f7eZNBB4gMItMxBuRmZWPo1XgE9pPvCI5GcKqO7ZTvMsKZdiw4MZygjXyS4ZGJp5URFPAhuki+55NnqdRMdb5LEKZiPHbk1RcyXcsnLQLke145llLNDM53GW6fGulsbm4WDx48KPb394vpdFrwgUAVgYODg+Lp06fFzZs3qxLgWlp1d9TWkO+kcicCsfJ9bk1ndXW12N7e7mQYJ4+XgATl+fPnfQE6NKV+bdTlPh3nyffxpmd0z9vmu+xAmisSOzs70Y2jwXERmEwmxcrKii8+D9OpvaO1hHwfVyouxNs2+X7fFZ6tra2FGMpF8icgU2/eTc3uaMt9Oo6T7/mn3lI81Oa7FIOTAiEn84FADAKvX78um25LpwSP0xLyPUZw08YpAtp8l7n3kwIhJ/OBQAwCsiGlZKfkOMt9Ol6T7zGCmzZOEdDm+1xxYPcaERWTAMKTjuLMLCHfYwY4bc0R0OT7XCDCEQIxCWgCMbkSnadB5HvMAKcthIcYSI8AwpOceiE86aVJNhZp8p1AzKbb03NEE4jJleg8DSLf00uTbCzS5DuBmE23p+eIJhDzrPPJeUW+p5cm2VikyXcCMZtuT88RTSAmV6LzNIh8Ty9NsrFIk+8EYjbdnp4jmkDMs84n5xX5nl6aZGORJt8JxGy6PT1HNIGYXInO0yDyPb00ycYiTb4TiNl0e3qOaAIxzzqfnFfke3ppko1FmnwnELPp9vQc0QRiciU6T4PI9/TSJBuLNPlOIGbT7ek5ognEPOt8cl6R7+mlSTYWafKdQMym29NzRBOIyZXoPA0i39NLk2ws0uQ7gZhNt6fniCYQ86zzyXlFvqeXJtlYpMl3AjGbbk/PEU0gJlei8zSIfE8vTbKxSJPvBGI23Z6eI5pAzLPOJ+cV+Z5emmRjkSbfCcRsuj09RzSBmFyJztMg8j29NMnGIk2+E4jZdHt6jmgCMc86n5xX5Ht6aZKNRZp8JxCz6fb0HNEEYpsSffny5VXz3WpzbsrniE/iWw82ku/ppUk2FmnynUDMptvTc0QTiNoiK4V5c3Pztfnfh9pzUz9efJr5Flt8yPf00iQbizT5TiBm0+3pOaIJRI0YWNExxbnIWHiKHsSHfE8vTbKxSJPvBGI23Z6eI5pADBUeV3RGIDyxxYd8Ty9NsrFIk++DD8SdnZ3il19+ad15r169Kj755JNiOp22bmORJ7r2dvW9b7s1gRgiPL7ojER
4YorP4PO9S8wuIl/kGh999NFg6kkXnv65mnwfdCD+9ddfxdmzZ1sJz9bW1rHvX3zxRfH+/fuY/OfasjY+e/as9hq3bt0q3r59W3mMb28b36WNJjtigtAEYpPwlImOCI/57st0W05f8Wnmm/hnv7Ke1XXNJ6l8f/DgwXE8SrEOjcvbt2+3Kupt8iU0F/7999/i4sWLx2zv3r0beprquKb60NSY3LB+8MEHwZyb2iv7uybfkwpErbO2w0NHPBLgFo57jnTKy5cvtZevPN4Gub3Whx9+WCsqcvy5c+dOHVNn7//+97/jYA/13drUt9C6UDSBWCc8NaLjFuYx/HdX8Ukm391iLXEio4S///67uHfvXuWNYFWeuDFXJWLaWhFSDGx++vkde2QV4neZvVZsQutQiM91x2jyPZlAbON0l2Byi3qsYix3cBa+ps0QP3x7//nnH5XwtOHb9RxNIFYJD6JzMuKJMfJJOt/tzVHVjVpIAZZRfVnuheSYNt7fvHlzcoqdkehj1KOx3Rd0TR3S+j/aqTZxXDo89K7fLd6x52FDkqKqY6sCq8leje9dg6rN+V2FB9E5JTpdxSdp4ZEYqxrly9+65Ji2VjTFu1/g+5piEzs0wiOjnC+//LLX5YMqNpp8Tz4QmwIgtPjaYWeISGnmnK19tv22Aej7EWJvqO9u8DZN+zXx1vxdE4j+iAfRqRSdLuKTVL7bgloWkzJ74P+7HH/lypXaaeu6+NTkS1OcS41YZC6F2r6MKXXLSpPvSQViU2eX/V0CNERMmobxbtt2ykwrIm3PK7sbC7E31Hdpv+00YJs+aROIrvAgOo2i01Z8ksr3ppj0d4h1FR5NvoTEvdwcrq2ttRbCkGvYY0KFx44MZdPVIqfZ5LoIT02PSvCFTLOFjDjKLhO6i80/tyqw6uzVJJK7G+jJkycLSRZNIFrhQXSCRaeN+CQlPCExaXe+Sb6UFXp/yktirupGVJMvoaLQNP3n2tdlhKQRHneGQ3vzHOp32XGafE8qEEOc9rcVuoEZcr69+w/Zvtn2GR8JxgsXLqi2fdYFVpWPob5rkjOUYchxmkAU4UF01KKjFZ9k8t2PyaqiLMddvXr1OJfkhumzzz6bu2lyF/VL4m3ukYnQfAmJbfeYupFPlX1aQdAKjxXqui3UXbdo+5w0+Z5MIIZ0tg1Wt9ParMdIO2XbNt1dKtaetndJ2lFFXWBV2avx3Z3WqLsrDOmH0GM0gSjCU/H8yhi2Scfwcb9uS/rsb0nle2hMSpw/fvy4+O677xo3E7mbE2z82RGQJl9CY9wdXYTMpJTZFzIlVlcffvjhh8rNBFb4/FFgWS3V+Dy6EY97ByTOlwVT01ywnON3toxSrl+/fqoDy4Snqf2Q4be/SCoBUnUXVGZvW9/lvDZ3T22CUis8ZsSzbsTnqOThyRiFOec2joTd0ITHjakXL15UTv+6+VT3ELRb1MtmNPoSHmlXYvbTTz+t3XBQJjplN4Fl9aWqPtSNtuyMzbfffnt8w1EmPnY02Sa/sxvx+B106dKl46duy56RKXtYy39w6vvvvz9+w4FbCP3A9B/6tMeWTQGEtF93F1O2A871+caNG432WuHxgynEtpA7s0UHorPGg/j897aCELEMFR1BvJQRT1M+i11VMemvmfqjJN+nuin0tg92htgveVhVQ3wbm/JPWx++/vrrsoX9kzcplE21l9XSrjmvudFcSiDa+cfnz5+f8rXsrsAVHl8Ifvvtt+Ldu3en2nELsC88dSMLF17dYmCb9l0j/VGRGxy+8FTZ28b3pqDvGnzu+ZpAdO/WGfkEr/VoRKdX4ZF8aJPPdaJjRca9iasqoiFrtlX50qUe+SOJKvu0eRdaH6zfZYLcxK3LZofBTrWVvXOpaYpKUxT9KTnNuSHHxmhfuw4UYpedc445hA69bpehtz9NhPg0io9WdHoVnlj57N94ahfh28ZqLPvbXr/svL7qQ0wb295oLmXEU7VY7t8thDyfUwWx7yd4u7YfQ7iW5Xto4LYd8TDt1ovo9CY8i8jn0Jhrc9yi7C/bvFRlb5/1oQ2jkHM0+b4U4QndbuwuqLmvjZBhZd0aSp9vopUO6Np+HztKbGB0tS0kwEKP0QRi1cI4I59TItRmpGPx9pLvbfI5NIYWcdwi7LdTYV999dXxenXd1FtIfbAjw59++ul4PThkqtGy1NRSDX9NvvcSiE3GWsfr4PuLijI/a4pQ8fPPPx8/hV8lPHbtJWSLYpOdZX/v2r49XzvnG2JrV9tCrqE5RhOIdTuyEJ8T8ekiOr2OeORN6Zp81sRR38e2qUdtbZpMJrXvUdPUB80IyrU3tJZqfdTk+1KERxxq2p1St+joA/Gn6GIX9a7thz4sp+1oOb6rbW2uGXqOJhDrhEf+ViM+k9nzP/IbNrl8xSd/R1tX0elNeGLnc2h8xTwuZj2qsss+U1P2Djr7ez6SM6GL/k2PdcTkE9KWJt+XJjziiL/11zW8y/pOCCSO6Z+AJhCbhKdKfOQH4ELOHdIx4pMnPDFEp1fhySGfh1iP6h4e7T/D56+gyfelCs+iwXC9xRLQBGKoMPgjnxEITyzR6V14FhtdXC01App8R3hS672M7NEEYqjw+COfzIUnpuggPBnlVoquaPId4UmxBzOxSROIGuFxxSdj4YktOghPJnmVqhuafEd4Uu3FDOzSBKJWeKz4GOG50+bclM8RnwLfvaZ1g3zPIK9SdUGT7wRiqr2YgV2aQNRWUI5vRYB8zyCvUnVBk+8EYqq9mIFdmkBsVUY5SUuAfM8gr1J1QZPvBGKqvZiBXZpA1FZQjm9FgHzPIK9SdUGT7wRiqr2YgV2aQGxVRjlJS4B8zyCvUnVBk+8EYqq9mIFdmkDUVlCOb0WAfM8gr1J1QZPvBGKqvZiBXZpAbFVGOUlLgHzPIK9SdUGT7wRiqr2YgV2aQNRWUI5vRYB8zyCvUnVBk+8EYqq9mIFdmkBsVUY5SUuAfM8gr1J1QZPvBGKqvZiBXZpA1FZQjm9FgHzPIK9SdUGT7wRiqr2YgV2aQGxVRjlJS4B8zyCvUnVBk+8EYqq9mIFdmkDUVlCOb0WAfM8gr1J1QZPvBGKqvZiBXZpAbFVGOUlLgHzPIK9SdUGT7wRiqr2YgV2aQNRWUI5vRYB8zyCvUnVBk+8EYqq9mIFdmkBsVUY5SUuAfM8gr1J1QZPvBGKqvZiBXZpA1FZQjm9FgHzPIK9SdUGT7wRiqr2YgV2aQGxVRjlJS4B8zyCvUnVBk+9H7sGTySRVn7BrgAQ0gaitoBzfigD5PsA8GorJmnw/cA/e2dkZio/YmTgBuYnxAlGKHp/lEiDfE8+boZqnzfenbnG4c+fOUP3G7sQI7O7u+sIjRY/PcgmQ74nlSS7maPP9mis8KysrBdNtuYTC8vyYTqfF+vq6LzxS9PgslwD5vry0yPbKbfJ9xeTB3Lzv5uZmcXR0lC0kHOufgIycS+Z715dbc7m6IUC+9x/+o7tC23y/6ReJtbW1QtZ7Dg8PRwcRh9sRkJuVvb29YmNjo0x0fqTsJ0OAfG8X4pzlEIiV73sld6hlBYR/O3MGBjoGk9mddjKVF0POkO+6GCbnw3mp8n3VJOPcjheECIGJEAOHpg2m2NJTOvI9vJAiOuGsWuf7fZMj0wgFh84K76xcWW2bOJICxyddAuQ7eRqr/nTO949NnsgOpH0EiFGPMgZk1CwBuJlurcUyjwD5jvi0FR9Vvv8f7L95HD735sMAAAAASUVORK5CYII=” alt=”http://marefateeqtesadi.nashriyat.ir/sites/marefateeqtesadi.nashriyat.ir/images/image003%20(2).png” />
شكل 2: مولفة‌های اصلی در رویكرد اسلامی به فلسفة اخلاق تجارت
آسیب شناسی اخلاقی تجارت
فضای كسب و كار و تجار ت به دلیل ماهیت خاص خود، همواره در معرض آسیب‌های اجتماعی و اخلاقی قرار دارد. افراد برای موفقیت در بازار، گاه به شگردهای غیراخلاقی چون كم‌فروشی، ارائة اطلاعات نادرست و تبانی، برای حذف رقیب رو می‌آورند. این مشكل به طور عمده ناشی از این مسئله است كه فضای كسب و كار محیطی خشك و متأثر از عادت‌ها و رویكردهای محاسبه‌گرایانه است. بازار، مكان معامله برای كسب سود است؛ سودی كه غالباً بدون حسابگری و دقت عمل به دست نمی‌آید. افراط و زیاده‌روی در حساب‌گری می‌تواند افراد را به ورطة ناهنجاری‌های اخلاقی فرو برد.
امیر‌المؤمنین(ع) در نامة معروف خود به مالك اشتر، با ظرافت خاصی به این آسیب اشاره می‌كند. بر اساس مردم‌شناسی امام علی(ع)، تاجران دارای دو گونه خصلت مثبت و منفی هستند؛ حضرت كلام را با بیان خصلت‌های مثبت آغاز می‌كند:
بازرگانان مایة رونق اقتصادی‌اند؛ آنان برای تأمین وسایل آسایش مردم به نقاط دوردست سفر می‌كنند، از بیابان‌ها و دریاها و دشت‌ها و كوهستان‌ها، و نقاط صعب‌العبور كه افراد معمولا جرئت ورود به آن را ندارند، گذر می‌كنند. بازرگانان مردمی آرامند و از ستیزه‌جویی آنان هراسی نیست. مردمی آشتی‌طلبند كه فتنه‌انگیزی ندارند. با دلجویی از آنها به وضعیت آنان، چه بازرگانانی كه در شهر تو زندگی می‌كنند و چه آنان كه در دوردست ساكن‌اند، رسیدگی كن.66
فراز دوم سخنان حضرت به آسیب‌شناسی تجارت اختصاص دارد:
این را هم بدان كه بسیاری از بازرگانان در دادو ستد بسیار سخت‌گیری می‌كنند؛ گرفتار بخل و تنگ‌نظری ناپسندی هستند؛ دست به احتكار می‌زنند و در خرید و فروش خود‌رأی‌اند. این‌گونه رفتار از طرفی به زیان جامعه و از طرفی دیگر، عیبی برای حكومت است. تلاش كن بسان سیرة رسول‌الله(ص) از احتكار جلوگیری كنی. خرید و فروش می‌باید همراه با ساده‌گیری باشد؛ به شكلی عادلانه و با قیمت مناسب كه با آن به هیچ یک از فروشنده و خریدار اجحافی نشود. اگر كسی بعد از منع تو اقدام به احتكار كرد، او را با رعایت اعتدال مجازات كن.67
این فراز از سخنان امیرالمؤمنین(ع) را نباید به منزلة مذمت تاجران و یا تجارت قلمداد كرد؛ بلكه حضرت سعی دارد به آسیب‌شناسی اخلاقی تجارت و بازرگانی بپردازد. بر این اساس، فضای تجارت می‌تواند موجب شكل‌گیری یا گسترش برخی از رذیلت‌های اخلاقی همانند بخل‌، تنگ نظری، سخت‌گیری در معامله و احتكار گردد. این تحلیل حكیمانة امیرالمؤمنین(ع)‌ به‌گونه‌ای در ادبیات كنونی اخلاق و اقتصاد نیز منعكس شده است؛ بر
ای نمونه، مطالعات جدید اقتصادی نشان می‌دهد كه ساختار بازاری می‌تواند باعث كم‌رنگ شدن نقش انگیزه‌های اخلاقی در ‌تصمیم‌های اجتماعی افراد شود.68و69 توجه به آسیب‌شناسی اخلاقی تجارت، ضرورت تدوین و گسترش اخلاق كسب و كار بر مبنای رویكردی یكپارچه و اصیل به اخلاق حرفه‌ای را بیش از پیش نمایان می‌سازد.
یكپارچكی اخلاقی
رویكرد یكپارچة اسلام به اخلاق فردی و اجتماعی را می‌توان از دستورهای اخلاقی وارد شده دربارة تجارت استنباط كرد. سفارش به ساده‌گرفتن در معامله،70نگرفتن سود از مشتریان به هنگام تأمین مخارج روزمره،71 استحباب پذیرش تقاضای فسخ معامله،72 كراهت قسم خوردن به هنگام معامله73 و ده‌ها دستور اخلاقی دیگر74 نشانگر آن است كه اسلام از نوعی اخلاق متعالی در فضای كسب و كار حمایت می‌كند كه گسترش فضیلت‌های اخلاقی هماهنگ را در زندگی فردی و اجتماعی دنبال می‌كند.
اخلاق متعالی كسب و كار به شكلی اساسی از شیوة سودگرایانه رایج در فضای تجارت فاصله می‌گیرد. اسلام سعی كرده است با ترویج قواعدی اخلاقی، تجارت را از شكل نوعی بازی برد ـ باخت به یک بازی برد ـ برد تبدیل كند. در این بازی، گاه باختن متعارف نیز به دلیل رعایت حال افراد ضعیف، نوعی برد قلمداد می‌شود و بازی باخت ـ برد نیز به منزله بازی برد ـ برد تلقی می‌شود.
این منطق تصمیم‌گیری با گسترش دید مؤمنان به تجارت توجیه، و از آنها خواسته شده است به تجارت با خدا بپردازند؛ تجارتی كه بسیار سودآورتر از تجارت‌های دنیایی است.75 آنان می‌توانند با تجارت عمل صالح، به ثواب دست یابند.76 بر اساس این نگرش، مؤمنان با فروش متاع خود، به بهشت برین به منزلة پاداشی ارزشمند دست می‌یابند.77 چنین تحلیلی می‌تواند افزون بر جلوگیری از تنش‌های اقتصادی و اجتماعی در بازار، زمینه‌ساز بروز و ظهور بسیاری از فضایل اخلاقی در فضای كسب و كار شود.
نفی اخلاق بازی در تجارت را می‌توان در سیرة عملی معصومان(ع) مشاهده كرد. برای نمونه، واكنش امام صادق(ع) به فرصت‌طلبی پیشكارش، مصادف، قابل توجه است. نقل شده است كه امام مبلغ هزار دینار به مصادف داد تا به مصر رود و تجارت كند؛ او پس از خرید كالایی تجاری، همراه گروهی از بازرگانان به طرف مصر حركت كرد. آنها در نزدیكی‌های مصر متوجه شدند كه كالایشان در مصر كمیاب شده است. مصادف و بازرگانان با یكدیگر هم‌پیمان شدند كه كالای خود را به دو برابر قیمت بفروشند. آنان پس از فروش كالایشان سود زیادی به دست آوردند و راهی مدینه شدند. مصادف خدمت امام صادق(ع) رسید و دو كیسه هزار درهمی به حضرت تقدیم كرد و گفت: یک كیسه سرمایه شما و كیسه دوم سود آن است. امام فرمود این سود زیاد است چگونه آن را به دست آوردی؟ مصادف ماجرا را تعریف كرد. امام فرمود: خداوند منزه است! آیا شما قسم خورید كه اموال را به دو برابر قیمت به مسلمانان بفروشید! سپس حضرت یكی از دو كیسه را گرفت و فرمود: من سرمایه‌ام را برداشتم، ولی نیازی به آن سود ندارم.‌ای مصادف! جنگ با شمشیر، از كسب روزی حلال آسانتر است.78
فراكاركردگرایی
در نگرش اصیل اسلام، افزون بر اجتناب از دوگانه‌گرایی در اخلاق كسب و كار، نگاه كارگردگرایانة صرف نیز مردود شمرده شده است. بر اساس آموزه‌های اسلامی، تبلور اخلاق در حوزة كسب و كار می‌تواند به سودآوری بیشتر منجر شود؛ ولی هدف‌گذاری صورت‌گرفته فراتر از محاسبات سودگرایانه است. در بیان قرآن مجید و روایات معصومان(ع) نتیجه رعایت اخلاق در تجارت، گشایش در روزی79 و بركت در كسب و كار80 عنوان شده است. رزق و بركت مفاهیمی هستند كه دارای جنبه‌های مادی، معنوی و اخروی می‌باشند.81 بر اساس آموزه‌های اسلامی، سودی كه از راه حلال كسب نشده باشد، چه‌بسا از نظر مقدار زیاد باشد، ولی بركت ندارد. گذشته از عواقب اخروی، چنین سود‌گرایی می‌تواند موجب بروز انواع مشكلات روحی و روانی شود و افراد را دچار زندگی فلاكت‌باری كند.82
آنچه از آن به فراكاركردگرایی در فلسفة اخلاق تجارت یاد شد، به جای آنكه اخلاق را در خدمت افزایش سود قلمداد كند، كسب و كار را در راستای هدف تعالی و رشد انسان و در نهایت رسیدن به مقام جانشینی خداوند83 قرار می‌دهد. در این رویكرد، اخلاق كسب و كار به منزلة فیلتری معنوی ظاه
ر می‌شود كه نه تنها فعالیت تجاری را در خدمت جامعه قرار می‌دهد، بلكه به ارتقای رتبه و مقام تاجر اخلاق‌گرا می‌انجامد. شاید بتوان گفت سفارش‌های وارد شده دربارة استحباب معامله با افراد خوشنام و خیر، از جهت‌گیری‌ اسلام برای گسترش فضیلت‌های اخلاقی در فضای كسب و كار حكایت دارد.84
نكته پایانی آنكه اسلام به عنوان دینی جامع و كامل، از قابلیت‌های لازم برای بسط، گسترش و نهادینه كردن اخلاق اصیل كسب و كار برخوردار است. كلید این موفقیت را می‌توان در جهان‌بینی توحیدی و نگرش انسان به خود و جهان اطراف جست‌وجو كرد. از آنجا كه انسان در نگرش توحیدی مخلوق خدا و امانت‌دار نعمت‌های الهی است، تمامی فعالیت‌های او از جمله فعالیت‌های تجارتی رنگ و بوی الهی می‌گیرد. انسان دین‌مدار در سایة توجه به گسترة وسیع زندگی،85 جاودانگی زندگی پس از مرگ، امانت بودن نعمت‌های الهی،86 و همچنین نظام عادلانة پاداش و عقوبت اخروی، به نوعی نیروی انگیزشی و كنترلی درونی مجهز می‌شود كه با جلوگیری از بروز لغزش‌های فردی و اجتماعی، نه تنها او را كه عمل به وظایف‌اش نسبت به خود، سایر انسان‌ها و حتی طبیعت پیرامونش فرا می‌خواند؛87 بلكه او را به سوی انجام كارهای خیر سوق می‌دهد.88
كاركرد فلسفة اخلاق اسلامی تجارت
بحث از فلسفة اخلاق تجارت از دیدگاه اسلام، گذشته از آنكه بحثی نظری و پایه‌ای در اخلاق دینی تجارت است، می‌تواند نقشی كاربردی در سیاست‌گذاری اخلاق حرفه‌ای و مهندسی فرهنگی فضای كسب و كار ایفا كند. نگاه یكپارچه و فراكاركردگرایانه به اخلاق كسب و كار به طور خاص، می‌تواند جهت‌گیری‌های رسانه‌ای و سازمانی اخلاق حرفه‌ای را به منظور سوق دادن فعالان بازار به سمت اهداف نظام اخلاقی اسلام متاثر سازد.
بر اساس آموزه‌های اسلامی، ترویج اخلاق اسلامی در فضای كسب و كار نیازمند استفاده از ابزارهای تربیت دینی است. یكی از عمده‌ترین رهیافت‌های عرضه‌شده در متون اسلامی، تلاش برای ایجاد هویت دینی در صاحبان كسب و كار است. این رهیافت نكته ظریفی است كه در سال‌های اخیر در مطالعات اخلاق كاربردی نیز مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس این بررسی‌ها باورهای اخلاقی عمدتا زمانی در رفتار مردم ظهور و بروز می‌كنند كه به صورتی عمیق وارد هویت افراد شده باشند89 نشانه‌هایی رویكرد اسلام در ایجاد هویت اخلاقی در تجار و صاحبان حرفه‌ها را می‌توان تعبیر از كاسب در مقام دوست خدا (الكاسب حبیب الله) یافت. وقتی كاسب دوست خدا تلقی شد، وی می‌كوشد با تبعیت از موازین الهی در تجارت؛ هویت خود را حفظ كند. در این رویكرد، تخلق تاجر به اخلاق اسلامی نه به منزلة ابزاری برای كسب درآمد بیشتر (مشتری‌مداری ابزاری)، بلكه به رویه‌ای برای حفظ هویتش به عنوان دوست خدا (مشتری‌مداری اصیل) بدل می‌شود. استفاده از این رویكرد در مهندسی اخلاقی بازار اسلامی نیازمند ارزیابی چگونگی تعامل دولت مردان با صاحبان كسب و كار در فضای اجرای سیاست‌های اقتصادی و به خصوص تبلیغات مورد استفاده در توجیه پذیری آن هاست. این نكته به طور خاص می‌تواند مطالعات كاربردی برای مهندسی فرهنگی بازار اسلامی را متاثر كند. دولت مردان و دست اندركاران فضای كسب و كار می‌توانند با بهره گرفتن از نمادهای اسلامی هویت ساز در معماری بازار اسلامی و همچنین تاكید بر محوریت مسجد در ساخت و گسترش بازارها معماری بازارهای اسلامی بر محور مسجد گامی اساسی جهت نهادینه كردن اخلاق كسب و كار اسلامی بردارند.
همچنین رویكرد اخلاقی اصیل اسلام می‌تواند در منشورهای اخلاقی كسب و كار منعكس‌ شده و به فعالیت نهادهای دولتی و مردمی فعال در حوزه اخلاق حرفه‌ای جهت دهد. تدوین منشور اخلاقی كسب و كار به طور عام و منشور اخلاقی حرفه‌های مختلف به طور خاص، بر اساس آموزه‌های اسلامی، یكی از ضرورت‌های مهندسی فرهنگی بازار اسلامی است كه كمتر بدان توجه شده است. گذشته از آنكه ایجاد و گسترش نهادهای مردمی فعال در حوزة اخلاق حرفه‌ای اسلامی بسیار ضروری است.
نتیجه‌گیری
فلسفة اخلاق تجارت، به عنوان یكی از ریشه‌ای‌ترین مباحث اساسی اخلاق حرفه‌ای كسب و كار همواره مورد بحث و گفتگو بوده است. از یک سو، برخی اقتصاددانان سخن از اخلاق در فضای تجارت را نادرست قلمداد كرده و به كاركرد دست نامریی بازار و همچنین قانون در جلوگیری از ناهنجاری‌های اخلاقی استناد كرده‌اند. در مقابل، گروهی دیگر از پژوهشگران حوزه اخلاق تجارت، معتقدند كه فشارهای قانونی و بازاری نمی‌تواند از بروز مشكلات اجتماعی و اخلاقی در فضای كسب و كار جلوگیری كند. علاوه بر این، تحقق اهداف اجتماعی تجارت بدون اخلاق كسب و كار میسر نیست.
رویكرد اخیر به اخلاق تجارت را می‌توان در قالب دو گرایش كاركردگرایانه و متعالی در فلسفة اخلاق كسب و كار بررسی نمود. بر اساس گرایش كاركرد گرایانه، فلسفه وجود اخلاق كسب و كار را می‌باید در چارچوب كاركرد آن در فضای تجارت و داد و ستد تحلیل كرد. بر این اساس، رعایت اخلاق از
آن رو برای تجارت مفید است كه می‌تواند موجب افزایش سود تجّار شود. این نگاه كاركردگرایانه، موجب شكنندگی اخلاق كسب و كار می‌شود و به گسترش نگاه ابزارگرایانه در تجارت می‌انجامد. اگر زیربنای اخلاق تجاری منفعت فردی باشد، هر فرد می‌تواند با زیر پا گذاشتن اخلاق و امید به اینكه دیگران اخلاق را رعایت می‌كنند، منفعت خود را بیشینه نماید؛ فرایندی كه سرانجام به عدم رعایت اخلاق توسط اكثریت افراد جامعه می‌انجامد.
توجه به این نكته در ادبیات اخلاق حرفه‌ای موجب شكل گیری انتقاداتی نسبت به رویكرد ابزاری به اخلاق كسب و كار شده است. بر این اساس، استدلال شده است كه مشتری مداری ابزارانگارنه، نمی‌تواند هدف سودآوری در كسب و كار را به دنبال داشته باشد. در مقابل، مشتری مداری اصیل، كه مبتنی بر احترام اصیل به مشتریان است، به صورت غیرمستقیم به رونق تجارت و افزایش سود می‌انجامد. در این راستا، نكته مهم آن است كه چگونه می‌توان از یک تاجر خواست كه با انگیزه درونی و بدون هیچ چشم داشتی در مسیر تحقق مشتری مداری اصیل گام بردارد؟
این مشكل را می‌توان با اتخاذ رویكردی اسلامی به اخلاق تجارت، به عنوان نوعی نگرش دینی حل نمود. اسلام تلاش دارد تا با گسترش نگاه انسان‌ها نسبت به بُعد زندگی (توجه به دنیای پس از مرگ)، امانت دار پنداشتن آنان نسبت به نعمت‌های الهی، و همچنین تعریف هویت دینی برای صاحبان كسب و كار به كسب و كار رنگ و بوی الهی و عبادی بخشد. این چارچوب فكری می‌تواند زمینه شكل‌گیری مشتری مداری اصیل و اخلاق متعالی كسب و كار، مبتنی بر رویكردی اصیل و فراكاركردگرایانه به اخلاق كسب و كار، را فراهم آورد. این جهت گیری در جای جای متون اسلامی و سیره معصومان(ع) به چشم می‌خورد. تلاش برای نهادینه كردن ارزش‌هایی از جمله انصاف و ایثار در بازار، بینگر رویكرد متعالی اسلام به اخلاق كسب و كار دارد.
توجه به رویكرد یكپارچه و فراكاركردگرایانه فلسفة اسلامی اخلاق تجارت، می‌تواند جهت گیری مطلوب در سیاست گذاری اخلاق كسب و كار را متأثر سازد. بر این اساس، گسترش ارزش‌های اخلاق كسب و كار اسلامی در جامعه می‌باید با درونی سازی غیر ابزاری ارزش‌های اخلاق كسب و كار و با بهره گیری از ابزارهای تربیت دینی صورت گیرد. این رویكرد می‌تواند بر چگونگی نگارش نظام نامه‌های اخلاقی كسب و كار، سازمان دهی دوره‌های آموزشی اخلاق حرفه‌ای، سیاست گذاری تبلیغات تجاری و جهت گیری نهادهای فعّال در حوزه اخلاق حرفه‌ای مؤثر باشد. به طور خاص، مسئولیت‌های متقابل میان صاحبان حرفه‌ها و مشتریان می‌تواند با توجه به مفهوم امانت بودن نعمت‌های الهی و توجه به مسئولیت‌های انسان نسبت به خالق هستی تبیین شود.
شاید بتوان چالش اساسی در این زمینه را یافتن راهكارهایی كارآمد برای نهادینه كردن اخلاق اسلامی كسب و كار و مهندسی فرهنگی بازار اسلامی دانست. نیل به این هدف، نیازمند بررسی نظری و كاربردی در مورد زمینه‌های شكل‌گیری تخلفات اخلاقی در بازار و همچنین طرح و آزمون راه كارهای مناسب برای مقابله با آنها است. این هدف تنها با گسترش مباحث اخلاق تجاری با رویكرد كاربردی و با اتخاذ نگرشی واقع گرایانه به مشكلات اخلاقی موجود در فضای كسب و كار جوامع اسلامی امكان‌پذیر است. مطالعات بعدی می‌توانند به تبین روشن‌تر رویكرد اخلاقی خاص اسلام در ارزیابی اخلاق تجارت در مقابل رویكردهایی چون نتیجه‌گرایی و وظیفه‌گرایی بینجامند. بررسی و پیشنهاد راه كارهای عملیاتی برای نهادینه كردن اخلاق اسلامی تجارت با بهره گرفتن از نهادهایی چون نظام آموزش و پرورش و همچنین رسانه‌های غیر رسمی همانند صدا و سیما و مطبوعات نیز می‌تواند به كاربردی‌تركردن اخلاق اسلامی تجارت كمك نماید.
منابع
الحر العاملی، محمد ابن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت، موسسه آل البیت لاحیا التراث، 1412ق.
اسلامی، محمدتقی و دیگران، اخلاق كاربردی؛ چالش‌ها و كاوش‌های نوین در اخلاق عملی، قم، پژوهشكاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1386.
ایروانی، جواد، اخلاق اقتصادی از دیدگاه قران و حدیث، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، سال 1384.
حیدری نراقی، علی‌محمد، آئین تجارت از دیدگاه اسلام: موضوع آداب كسب و تجارت، قم، مهدی نراقی، چ پنجم، 1382
شریفی، احمدحسین، آیین زندگی، اخلاق كاربردی، قم، دفتر نشر معارف، 1384.
فرامرز قراملكی و رستم نوچه فلاح، احد، موانع رشد اخلاق حرفه‌ای در سازمان، تهران، موسسه فرهنگی دین پژوهی بشرا، 1386.
فرامرز قراملكی، احد، اخلاق حرفه‌ای، تهران، احد فرامرز قراملكی1382.
كامنیش، پاول، «اخلاق كسب و كار؛ دست یابی به اصل موضوع»، ترجمه امید فرمان آرا، در كتاب درامدی بر اخلاق كسب و كار در محیط جهانی، تدوین محمد نهاوندیان، تهران، مركز ملی مطالعات جهانی شدن، 1385، ص 64-45.
معصومی‌نیا، غلام‌علی، «اخلاق اقتصادی، مبانی بینشی، آموزه‌ها و آثار»، اقتصاد اسلامی، ش 26، 1386، ص 149-119.
نهاوندیان، محمد، كتابشناسی اخلاق كسب و كار، تهران، شركت چاپ و نشر بازرگانی، 1385.

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*