برنامه ریزی راهبردی جهت حفاظت از محیط زیست خلیج فارس

۱ ـ ۳. ضرورت انجام تحقیق. ۵

۱ ـ ۴. فرضیات و سوالات پژوهش. ۸

۱ ـ ۵. اهداف اساسی از انجام تحقیق. ۸

۱ ـ ۵ ـ ۱. چارچوب مفهومی پژوهش (مدل پژوهش) ۸

۱ ـ ۵ ـ ۲. نتایج مورد انتظار پس از انجام این تحقیق. ۹

۱ ـ ۵ ـ ۳. سازمان های ذینفع از نتایج تحقیق. ۹

۱ ـ ۶. روش شناسی پژوهش. ۹

۱ ـ ۶ ـ ۱. روش تحقیق. ۹

۱ ـ ۶ ـ ۲. روش های گردآوری اطلاعات و داده ها ۹

۱ ـ ۶ ـ ۳. جامعه آماری ۱۰

۱ ـ ۶ ـ ۴. روش های مورد نظر برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیه ها ۱۰

۱ ـ ۷. قلمرو تحقیق. ۱۰

۱ ـ ۷ ـ ۱. قلمرو موضوعی. ۱۰

۱ ـ ۷ ـ ۲. قلمرو زمانی. ۱۱

۱ ـ ۷ ـ ۳. قلمرو مکانی. ۱۱

۱ ـ ۸. سازمانهایی که در انجام پژوهش همکاری می کنند. ۱۱

۱ ـ ۹. تعریف واژه ها و اصطلاحات تخصصی طرح. ۱۱

۱ ـ ۹ ـ ۱. برنامه ریزی راهبردی ۱۱

۱ ـ ۹ ـ ۲. آبسنگ مرجانی. ۱۱

۱ ـ ۹ ـ ۳. اکوسیستم. ۱۱

۱ ـ ۹ ـ ۴. محیط زیست ۱۲

۱ ـ ۹ ـ ۵. آلودگی. ۱۲

فصل دوم : ادبیات نظری تحقیق. ۱۳

۲ ـ ۱. مقدمه. ۱۴

۲ ـ ۲. ترسیم چشم انداز ۱۴

۲ ـ ۲ ـ ۱. مقایسه مدل های برنامه ریزی راهبردی ۱۴

۲ ـ ۲ ـ ۱ ـ ۱. برنامه ریزی سلولی عصرمدار ۱۸

۲ ـ ۲ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۱. نتایج کاربست برنامه ریزی سلولی عصرمدار. ۲۱

۲ ـ ۲ ـ ۱ ـ ۲. برنامه ریزی بر پایه سناریو. ۲۲

۲ ـ ۳. منطقه مورد بررسی. ۲۳

۲ ـ ۳ ـ ۱. جزیره کیش. ۲۳

۲ ـ ۳ ـ ۲. موقعیت مرجانهای جزیره کیش. ۲۴

۲ ـ ۳ ـ ۳. خطرات تهدید کننده مرجان ها ۲۴

۲ ـ ۳ ـ ۴. وضعیت سواحل مرجانی ایران. ۲۵

۲ ـ ۴. پیشینه پژوهش. ۲۶

۲ ـ ۶. نتیجه گیری ۳۱

فصل سوم : روش شناسی تحقیق. ۳۳

۳ ـ ۱. مقدمه. ۳۴

۳ ـ ۲.  مراحل انجام روش تحقیق کیفی. ۳۴

۳ ـ ۳. تحقیق کیفی. ۳۶

۳ ـ ۳ ـ ۱. رویکردهای تحلیل کیفی. ۳۶

۳ ـ ۴. روش های گردآوری اطلاعات ۳۷

۳ ـ ۴ ـ ۱. مصاحبه. ۳۷

۳ ـ ۴ ـ ۱ ـ ۱. انواع مصاحبه. ۳۷

۳ ـ ۴ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۱.  مصاحبه سازمان یافته. ۳۷

۳ ـ ۴ ـ ۱ ـ  ۱ ـ ۲. مصاحبه نیمه سازمان یافته. ۳۸

۳ ـ ۴ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۳. مصاحبه سازمان نیافته. ۳۸

۳ ـ ۴ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۴. مصاحبه عمیق ۳۸

۳ ـ ۵. روایی و پایایی ابزار گردآوری اطلاعات ۳۹

۳ ـ ۵ ـ ۱. روایی و پایایی پژوهش تحقیق کیفی. ۳۹

۳ ـ ۵ ـ ۱ ـ ۱. تعیین پایایی (قابلیت اعتماد) ۳۹

۳ ـ ۵ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۱. پایایی بازآزمایی ۴۰

۳ ـ ۵ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۲. پایایی بین کدگذاران. ۴۱

۳ ـ ۵ ـ ۱ ـ ۲. اعتبار (روایی) ۴۲

۳ ـ ۶. جامعه و نمونه آماری ۴۴

۳ ـ ۶ ـ ۱. جامعه خبرگان. ۴۴

۳ ـ ۶ ـ ۲. نمونه آماری و روش نمونه گیری ۴۵

۳ ـ ۶ ـ ۲ ـ ۱. حجم نمونه. ۴۵

۳ ـ ۶ ـ ۲ ـ ۲. روش  نمونه گیری ۴۶

۳ ـ ۷. تجزیه و تحلیل تم. ۴۶

۳ ـ ۷ ـ ۱. مراحل تجزیه و تحلیل داده ها با بهره گرفتن از روش تحلیل تِم. ۴۷

۳ ـ ۷ ـ ۲. ویژگی های بارز،گرایش شناختی، قوت ها و محدودیت ها و منابع اصلی تجزیه و تحلیل تم. ۴۹

۳ ـ ۸. نتیجه گیری ۵۱

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل. ۵۲

۴ ـ ۱. مقدمه. ۵۳

۴ ـ ۲. تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها و ارائه تم های استخراج شده ۵۳

۴ ـ ۲ ـ ۱ . تم ایجاد نگرش مثبت به گونه های زیستی. ۵۵

۴ ـ ۲ ـ ۲. تم تفکر تسلسلی. ۵۹

۴ ـ ۲ ـ ۳. تم فرهنگ تفکر زیست نگر. ۶۲

۴ ـ ۲ ـ ۴. تم خطرات بالفعل موجود در اکوسیستم مرجانی. ۶۳

۴ ـ ۲ ـ ۵. تم فراگرد حفظ گونه ها ۶۶

۴  ـ ۳. سناریو نگاری ۶۹

۴ ـ ۳ ـ ۱. عصر امروز (عصر حال/اقدام) ۷۰

۴ ـ ۳ ـ ۲. عصر آینده کوتاه مدت (عصر خوب/محتمل) ۷۳

۴ ـ ۳ ـ ۳. عصر آینده بلندمدت (عصر خوبتر/ مطلوب یا آرمانی) ۷۷

۴ ـ ۴ . نتیجه گیری ۸۱

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات ۸۳

۵ ـ ۱. مقدمه. ۸۴

۵ ـ ۲. نتیجه گیری و پاسخ به سوال اصلی تحقیق. ۸۴

۵ ـ ۳ . پیشنهادات کاربردی بر اساس یافته های تحقیق. ۸۸

۵ ـ ۴ . محدودیت های تحقیق. ۸۹

۵ ـ ۵ . پیشنهادات برای تحقیقات آتی. ۸۹

۵ ـ ۶ . نتیجه گیری ۹۰

فهرست منابع و مأخذ. ۹۱

 

فهرست جداول

جدول ۲ ـ ۱. مقایسه مدل های برنامه ریزی راهبردی ۱۴

جدول ۲ ـ ۲. پژوهش های داخلی. ۲۶

جدول ۲ ـ ۳. پژوهش های خارجی. ۳۰

جدول ۳ ـ ۱. درصد پایایی باز آزمون. ۴۱

جدول ۳ ـ ۲. درصد پایایی بین کد گذاران. ۴۲

جدول ۳ ـ ۳. اطلاعات مربوط به جایگاه اداری مصاحبه شوندگان. ۴۵

جدول ۳ ـ ۵. ویژگی ها، نقاط قوت و ضعف تجزیه و تحلیل تم، برگفته از ۵۰

جدول ۴ ـ ۱. اطلاعات مرتبط با مصاحبه شوندگان. ۵۵

جدول ۴ ـ ۱. تم ایجاد نگرش مثبت به گونه های زیستی و دسته های مفهومی مستخرج شده از کد گذاری ۵۶

جدول ۴ ـ ۲. تم تفکر تسلسلی و دسته های مفهومی مستخرج شده از کد گذاری ۵۹

جدول ۴ ـ ۳. تم فرهنگ تفکر زیست نگر و دسته های مفهومی مستخرج شده از کد گذاری ۶۲

جدول ۴ ـ ۴. تم خطرات بالفعل موجود در اکوسیستم مرجانی و دسته های مفهومی مستخرج شده از  کد گذاری ۶۴

جدول ۴ ـ ۵. تم فراگرد حفظ گونه ها در جهت کاهش تهدیدها و دسته های مفهومی استخراج شده از کد گذاری ۶۶

جدول ۴ ـ ۶. کاربرگ سناریو ۱. ۷۰

جدول ۴ ـ ۷. کاربرگ سناریو ۲. ۷۱

جدول ۴ ـ ۸. کاربرگ سناریو ۳. ۷۲

جدول ۴ ـ ۹. کاربرگ سناریو ۴. ۷۲

جدول ۴ ـ ۱۰. کاربرگ سناریو ۱. ۷۴

جدول ۴ ـ ۱۱. کاربرگ سناریو ۲. ۷۵

جدول ۴ ـ ۱۲. کاربرگ سناریو ۳. ۷۶

جدول ۴ ـ ۱۳. کاربرگ سناریو ۴. ۷۷

جدول ۴ ـ ۱۴. کاربرگ سناریو ۱. ۷۸

جدول ۴ ـ ۱۵. کاربرگ سناریو ۲. ۷۹

جدول ۴ ـ ۱۶. کاربرگ سناریو ۳. ۸۰

جدول ۴ ـ ۱۷. کاربرگ سناریو ۴. ۸۱

جدول ۴ ـ ۱۸. تم های اصلی شناسایی شده ۸۱

جدول ۴ ـ ۱۹. سناریوهای شناسایی شده ۸۲

 

فهرست اشکال

شکل ۱ ـ ۱. فراگرد اجرای پژوهش. ۹

شکل ۲ ـ ۱. یک صفحه از سیستم برنامه ریزی سلولی عصرمدار ۱۸

شکل ۲ ـ ۲. بسته های برنامه ای افقی. ۱۹

شکل ۲ ـ ۳. بسته های برنامه ای عمودی ۲۰

شکل ۲ ـ ۴. شبکه سیستم برنامه ریزی سلولی عصرمدار از عصر A تا Z. 20

شکل ۲ ـ ۵. یک صفحه داشبورد. ۲۱

شکل ۲ ـ ۶. برنامه ریزی سناریو. ۲۳

شکل ۳ ـ ۱. چارچوب پژوهش کیفی. ۳۵

شکل ۴ ـ ۱. مراحل انجام تجزیه و تحلیل تم و کد گذاری ۵۴

شکل ۵ ـ ۱. مدل تفصیلی پژوهش. ۸۵

شکل ۵ ـ ۲. عوامل موثر بر آینده محیط زیست ۸۶

شکل ۵ ـ ۳. مدل برنامه ریزی راهبردی عصرمدار برای حفاظت از محیط زیست ۸۷

 

 

 

مطلب دیگر :

 

 

فصل اول : کلیات تحقیق

 

۱ ـ ۱. مقدمه

در دنیای امروز، مدیریت یک علم تلقی می گردد که متناسب با پیشرفت دانش بشری نیازمند به فناوری های نوین در این رشته است. قرن حاضر قرنی است که بشر در جهت دست یافتن به
ناشناخته های کره زمین و سماوات هر چه بیشتر تلاش می نماید. بدیهی است که در صورتی که استفاده از این منابع آگاهانه صورت نپذیرد، نتیجه ای جز اضمحلال این منابع به دنبال نخواهد داشت (عباسپور، ۱۳۸۵) و از آنجائیکه آنچه امروزه از تعامل انسان با طبیعت بر جای مانده همچون کاهش تنوع زیستی، آلودگی محیط زیست، دخالت های انسانی در محیط طبیعت و بهره برداری مداوم از منابع محیط زیست که به تدریج توان جذب و ترمیم محیط زیست را اشباع کرده است، ریشه در استفاده نادرست انسان از سرزمین و مدیریت غلط یا روش بهره برداری نادرست دارد و در مجموع، بیانگر استفاده غیرمنطقی انسان از سرزمین است. از این رو تعامل بین علم و مدیریت و استفاده موثر از پژوهش ها جهت پیاده سازی مدیریت بهینه و خط مشی گذاری به ویژه در مناطق ساحلی، موضوع گمانه زنی ها و تجزیه و تحلیل های فراوانی است (بوش[۱]، ۱۹۹۶: ۱۰۳-۱۱۴) و همسوسازی به موقع عناصر سیاسی، سازمانی، علمی، اقتصادی و انسانی که بتواند در مدیریت بهینه به منظور پیشگیری از تغییرات ناگهانی موثر باشد بسیار دشوار می باشد (بیگز[۲]، ۲۰۰۹: ۸۲۶-۸۳۱).

تداوم بحران های محیط زیست، انسان را به ضرورت بازنگری در شیوه برخوردش با محیط زیست در جریان توسعه یافتگی واقف ساخت. بدین ترتیب با تغییر پارادایم از کلاسیک به امروزین، توسعه پایدار و از جمله مقوله های زیست محیطی به ارکان اصلی توسعه بدل شده اند و دستیابی به توسعه پایدار در گرو شناخت کامل از محیط زیست و منابع طبیعی و برنامه ریزی دقیق و راهبردی در این خصوص است و از آنجائیکه برنامه راهبردی مناسب می تواند همه اهداف خرد، میان مدت و کلان یک مجموعه را در قالب تصمیم های لحظه به لحظه دنبال کند، به دلیل انعطاف پذیری، همسویی با آرمانها و اهداف موردنظر و توجه همه جانبه به تمامی ابعاد و بخشهای موضوع از اهمیت ویژه برخوردار است، لذا برنامه ریزی راهبردی به منزله نقطه قوت تصمیم سازی های مدیریتی از مهمترین ملزومات دستیابی به توسعه پایدار و همه جانبه است، چرا که به موازات تصمیم گیری های درست توسعه شکل می گیرد.

 

۱ ـ ۲. بیان مسأله

از زمانی که کشورهای جهان، توسعه و پیشرفت را هدف اساسی خود قرار دادند، برنامه ریزی به منزله یک فن برای نیل به اهداف جلوه گر شد تا بتواند کوشش ها و فعالیت های توسعه را هماهنگ با محیط زیست جهت دهی نماید؛ به نحوی که استفاده بهینه و مطلوب از محیط زیست در جهت توسعه اقتصادی برنامه اجتماعی و فرهنگی و در نتیجه تداوم حیات در پهنه سرزمین کشور که همان توسعه پایدار و حفظ محیط زیست است، حاصل گردد (آزادبخت، ۱۳۸۴ : ۳۳).

توسعه کشورها براساس برنامه ریزی کوتاه مدت و بلندمدت صورت می گیرد. برنامه ریزی ها بر اساس آرمانها، توانایی ها، امکانات و شرایط محیطی حاکم بر کشور صورت می پذیرد. چشم انداز توسعه، نگرش بلندمدت و راهبردی مورد نظر کشور را برای توسعه نشان می دهد و برنامه های
میان مدت توسعه که عمدتا پنج ساله هستند، اهداف مرحله ای را برای رسیدن به چشم انداز توسعه تدوین می نمایند (مکنون، ۱۳۸۳).

این برنامه ها نیز به اقتضای شرایط سیاسی هر کشور، شکل و مفهوم خاصی به خود گرفتند و در پرتو آنها، کشورها به موفقیت هایی نایل گشتند. اوج توجه به مفهوم و نقش برنامه ریزی به قرن بیستم باز می گردد، چنانچه بیش از هر زمان دیگر شاهد تأکید و اتفاق نظر در کاربرد برنامه ریزی در تصمیمات کلان ملی و بین المللی در همه سطوح هستیم. به تعبیری دیگر، بشریت امروزه توانسته است از طریق برنامه ریزی، شریان اداره اموال، زندگی و آینده خود را در دست گیرد.

از آنجائیکه یک برنامه متعلق به یک دوره زمانی و مکان خاص است، لذا توجه به شرایط و
ویژگی های محیطی و بالاخص محیط زیست ضروری به نظر می رسد. به نحوی که هرگونه تغییر در شرایط زیست محیطی می تواند تأثیر مستقیمی بر زندگی انسانها داشته باشد، به همین دلیل نیز هر روز نقش محیط زیست بر برنامه های توسعه پررنگ تر می گردد (بهرام پور، ۱۳۸۳)

بدون تردید لحاظ نمودن محیط زیست همانند سیاست های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نیازمند شناخت جامع، علمی و کاربردی کردن آن از طریق تدوین برنامه ها، مقررات و خصوصا برانگیختن احساسات عمومی مردم در دفاع از آن است. از این رو، ضروری است که در برنامه های توسعه کشورها زمینه حفاظت از محیط زیست و همچنین ایجاد محیط های مناسب زندگی برای انسانها به صورت پایدار پیش بینی گردد (دبیری، ۱۳۸۳).

امروزه تخریب اکوسیستم های ساحلی و دریایی یک مسئله جهانی است و موضوع اصلی در پژوهش ها و تجزیه و تحلیل ها و فعالیت های مدیریتی است (می[۳]، ۲۰۱۲: ۱-۸).از آنجائیکه سیستم مدیریت اغلب به عنوان بهترین و کاربردی ترین سیستم در دنیا که مدعی پیشرو بودن در مدیریت بر اکوسیستم ها است در نظر گرفته شده است. لذا استفاده صحیح و موثر از برنامه ریزی و مدیریت راهبردی به عنوان مهمترین ارکان سیستم های مدیریت و همچنین به لحاظ نقش پیش گیرنده آن و اثربخشی مثبتی که بر کنترل تمامی سطوح و در نهایت بر نتایج نهایی پژوهش ها خواهند داشت غیرقابل اجتناب خواهد بود.

اکوسیستم های مرجانی به منزله یکی از ارکان مهم محیط زیست بایستی در سیستم
برنامه ریزی در جایگاه مناسب خود قرار گیرند و از وزن لازم در برنامه ریزی های ملی، بخشی،
منطقه ای و بین المللی برخوردار شوند.

آبسنگ های مرجانی اغلب جنگلهای بارانی دریا نامیده می شوند و یکی از زیبا ترین آثار حیات در زمین به شمار می روند اگرچه ممکن است اطلاق واژه آبسنگ های مرجانی خشکی به جنگلهای بارانی مناسبتر باشد. مانند جنگلهای بارانی اهمیت آبسنگ های مرجانی نه فقط در تنوع خود مرجانها بلکه در میلیون ها گونه ای که از ابتدا منحصرا با آنها در ارتباط اند نهفته است. شاید از نظر زیبایی هیچ محیط طبیعی دیگر در جهان قابل مقایسه با این مناطق نباشد. آبسنگهای مرجانی دومین بیوم غنی جهان هستند.

به غیر از گونه های مرجانی و جوامع زیستی وابسته به صخره های مرجانی، این اکوسیستم ها تعداد بسیاری از آبزیان آبهای آزاد را نیز حمایت می کنند. آبسنگهای مرجانی به دلیل داشتن
گونه های زیاد یک اکوسیستم حساس به شمار می روند و از آنجائیکه که بسیاری از موجودات وابسته به آبسنگهای مرجانی در دوره های مختلفی از حیات خود منبع غذایی اصلی ماهیها، میگوها و دیگر گونه های حائز اهمیت اقتصادی محسوب می شوند. مصون ماندن این موجودات مستلزم حفاظت از اکوسیستم حساس و شکننده مرجانهاست.

متاسفانه تمدن جدید بشری و آبسنگ های مرجانی همکاری ضعیف و محدودی دارند چنانکه بیشتر فعالیتهای انسانی به عنوان مثال ماهیگیری، جنگل زدایی، غنی سازی مواد مغذی، احتراق سوخت های فسیلی و استفاده از مواد شیمیایی به وسیله برهمکنش های اصلاحی ناسازگار با رقبا، صیادان، عوامل بیماریزا و همزیست ها موجب تخریب مستقیم و یا آسیب دیدگی غیر مستقیم آنها می شود. از آنجائیکه ایران از جمله کشورهای ثروتمند به لحاظ دارا بودن انواع گونه های آبسنگ های مرجانی به عنوان با ارزش ترین زیستگاه های حساس محیط زیست دریایی خلیج فارس است، ادامه روند آلوده کردن خلیج فارس، نابودی سطح گسترده تری از این منابع غنی را به دنبال می آورد و مستلزم توجه و مراقبت ویژه ای هستند.

در اکوسیستم دریایی خلیج فارس جزایر مرجانی دارای جایگاه خاصی هستند زیرا امکان
ویژه ای برای زاد و ولد جانوران به شمار می رود. خلیج فارس با ۷۰ گونه مرجان سخت و چند گونه مرجان نرم، در مقایسه با اقیانوس هند دارای محیطی فقیر از لحاظ تنوع مرجانی می باشد (شپرد[۴]، ۱۹۹۲: ۲۳۷-۳۱۱) که امروزه به دلایل مختلف بسیاری از این آبسنگها تخریب شده اند. لکن به واسطه تنوع بسیار بالا و ارزش زیستی، اجتماعی و اقتصادی، آبسنگ های مرجانی جزو مناطق حساس ساحلی محسوب شده و باید تحت مدیریت قرار داشته باشند.

مسأله اصلی پژوهش حاضر به صورت زیر بیان می‌شود : جهت تدوین طرح جامع مدیریت محیط زیست جزیره کیش (مورد مطالعه آبسنگ های مرجانی) بایستی بر چه نکاتی تأکید شود؟ در واقع چگونه می توان با مطالعه اکوسیستم مرجانی منطقه نسبت به ارزیابی و انتخاب بهترین مدل از میان مدلهای برنامه ریزی راهبردی در جهت تهیه و تدوین طرح جامع مدیریت محیط زیست جزیره کیش در جهت رسیدن به اهداف تعیین شده با توجه به میزان حساسیت و شرایط محیط زیست منطقه اقدام نمود به نحوی که بتوان در مراحل اجرای برنامه های جاری و آینده تجدید نظر کرد و حتی پیامدهای نامطلوب و ناخواسته برنامه های قبلی را نیز مدیریت نمود تا روند تخریب و از بین رفتن آبسنگ های مرجانی متوقف گردد یا حداقل از سرعت آن کاسته شود.

 

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*