تداوم و تغییر در تاریخ محلی بهبهان از ورود اسلام تا پایان …

فصل دوم: تداوم وتغییرات سیاسی ارجان از ورود اسلام تا شکل گیری بهبهان

1-2- فتح ارجان به دست مسلمین ( 23 هـ .ق)……………………………… 30

2-2- حکمرانی زیاد در فارس و ارجان (39  هـ .ق)…………………………….. 31

3-2- ارجان در دوره صفاریان……………………………………………………… 32

4-2- ظهور قرمطیان در نواحی ارجان……………………………………………… 33

5-2- آل بویه در ارجان……………………………………………………………. 34

1-5-2- حکمرانی ابن عمید در ارجان……………………………………………. 36

2-5-2- شکوفایی ارجان…………………………………………………………. 37

3-5-2- ارجان محل پیکار حاکمان آل‏بویه…………………………………………. 38

4-5-2- وفات بهاء الدوله در ارجان (403 هـ .ق)………………………………….. 39

6-2- ارجان در دوره سلجوقیان…………………………………………………… 42

7-2- اسماعیلیه در ارجان (494 تا 501 هـ .ق)…………………………………… 43

8-2- از ویرانی ارجان تا شكل گیری بهبهان……………………………………….. 46

فصل سوم:  تداوم وتغییرات سیاسی بهبهان از دوره صفویه تا پایان حاکمیت سادات طباطبایی

1-3- بهبهان در دوره صفویه……………………………………………………….. 54

2-3- به قدرت رسیدن حکومت محلی سادات طباطبایی به عنوان عامل تحول در تاریخ بهبهان….57

1-2-3- میر شاه منصور طباطبایی بهبهانی (ق 11)…………………………….. 61

2-2-3- میرزا حبیب الله طباطبایی بهبهانی (متوفی1151هـ .ق)………………. 62

3-2-3- حکومت میرزا قوام الدین اول در بهبهان و سیاست وی نسبت به شورش محمد خان بلوچ (1146 – 1137 هـ .ق)…65

4-2-3- میرزاعلیرضاخان طباطبایی حکمران بهبهان و رویارویی وی با کریم خان زند (1170هـ. ق)….67

5-2-3- حکومت خاندان علیرضا خان قنواتی در بهبهان (1200- 1172 هـ .ق)…….69

3-3- بهبهان در دورۀ قاجاریه………………………………………………………….. 71

1-3-3- سلطۀ خاندان کلانتران شیراز بر بهبهان (محمد حسین خان کلانتر 1215-  1213هـ .ق)…….71

2-3-3- حکومت میرزاسلطان محمدخان بهبهانی(اوّل) و رویارویی وی با صادق خان قاجار (1218-1200هـ .ق)…72

3-3-3- حکومت میرزا منصورخان در بهبهان و تقویت رابطه با فرمانفرمای فارس و اقدامات عمرانی وی (1255- 1237هـ.ق)…..74

4-3-3- سلطه مستقیم فرمانفرمایان فارس بر بهبهان و تشدید روند مهاجرت مردم از شهر(1264 -1257هـ .ق)…….76

5-3-3- شورش و حکومت میرزا قوما بر بهبهان (1266  – 1265هـ .ق)………. 79

6-3-3- جانشینان میرزا قوما…………………………………………………… 83

7-3-3- میرزا سلطان محمد خان طباطبایی (دوم) (متوفی1287هـ .ق)…….. 83

8-3-3- میرزا محّمد رضا خان (قوامی) (زنده در 1306هـ .ق)…………………. 85

9-3-3- میرزا علیرضا خان «بهادردیوان » بهبهانی(متوفی 1344هـ .ق)……… 86

10-3-3- میرزا سلطان محمد « سردار امجد» بهبهانی (متوفی1370هـ .ق)…….88

فصل چهارم: تداوم و تغییر در تاریخ اقتصادی بهبهان

1-4- کشاورزی در ارجان…………………………………………………………… 92

2-4- کشاورزی و دامداری بهبهان………………………………………………. 93

3-4- تجارت و بازرگانی ارجان……………………………………………………….. 95

4-4- تجارت بهبهان…………………………………………………………………… 97

پایان نامه

5-4- مالیات ارجان…………………………………………………………….. 98

6-4- مالیات بهبهان………………………………………………………………. 99

7-4- ضرب سکه……………………………………………………………………… 101

8 -4- صنایع دستی بهبهان……………………………………………………….. 103

فصل پنجم: تداوم وتغییردرتاریخ فرهنگی وتمدنی بهبهان

1-5- حیات فرهنگی بهبهان در دوره اسلامی……………………………… 108

1-1-5- مشاهیر ارجان…………………………………………………………… 108

2-1-5- ابواسحاق ابراهیم بن ماهان بن بهمن ارجانی (متوفی 188هـ .ق)…..108

3-1-5- بندار بن الحسین بن محمد بن مهلب الارکانی(متوفی 353 هـ .ق)……109

4-1-5- ابوسهل ارجانی طبیب (متوفی 416هـ .ق)……………………….. 110

5-1-5- علی بن عباس مجوسی اهوازی ارجانی( متوفی 384 یا385 هـ .ق)…..110

6-1-5- قاضی ارجانی( متوفی 544 هـ .ق)………………………………… 111

7-1-5- فرامرز ارجانی ( زنده در 585 هـ .ق)…………………………………112

2-5- شعر و ادب…………………………………………………………………. 113

1-2-5- مجیبی بهبهانی…………………………………………………………… 113

2-2-5- آصف بهبهانی………………………………………………………………. 113

3-2-5- حامد بهبهانی……………………………………………………………. 113

4-2-5- ملا فاخر بهبهانی……………………………………………………….. 114

5-2-5- ساکت بهبهانی…………………………………………………………….. 114

6-2-5- میرزا شوقی بهبهانی……………………………………………………. 114

3-5- علماء………………………………………………………………………… 115

1-3-5- سید عمادالدین فقیه طباطبایی…………………………………………. 115

2-3-5- سراج الدین عمربن الرحمن بهبهانی( متوفی 745هـ .ق)………………116

3-3-5- سید عبداله بلادی بحرینی( متوفی 1165 هـ .ق)…………………….. 116

4-3-5- وحید بهبهانی( متوفی1205هـ .ق)……………………………………. 117

5-3-5- سید حسین بهبهانی موسوی (متوفی 1300هـ .ق)………………… 118

6-3-5- سید عبدالله بهبهانی (متوفی 1328 هـ .ق)…………………………..119

6-5 – آثار و بناهای تاریخی بهبهان…………………………………………….. 119

1-6-5- تنگ سروک(سولک)……………………………………………………… 120

2-6-5- مجموعه بکان……………………………………………………………… 120

1-2-6-5- پل بکان………………………………………………………………… 121

2-2-6-5- مسجد جامع بکان……………………………………………………. 121

3-6-5- پل کسری……………………………………………………………………. 121

4-6-5- پلهای خیرآباد………………………………………………………………. 122

5-6-5- قلعه مدرسه………………………………………………………………. 122

6-6-5- کتیبه‏های تنگ تکاب………………………………………………………. 123

7-6-5- راسته بازار………………………………………………………………….. 124

8-6-5- سایر آثار تاریخی بهبهان………………………………………………… 124

یک مطلب دیگر :

7-5- امامزادگان…………………………………………………………………… 125

1-7-5- امامزاده میرعالی حسین معروف به امام زاده بزرگ…………………….. 125

2-7-5- امام زاده حیدر……………………………………………………………. 126

3-7-5- امامزاده فضل معروف به شاه فضل………………………………………… 127

4-7-5- امام زاده ابراهیم…………………………………………………………….. 128

8-5- مسجد جامع…………………………………………………………………… 128

فصل ششم: تداوم و تغییر در تاریخ اجتماعی، فرهنگی و تمدنی بهبهان

1-6- بومیان بهبهان به عنوان عناصر تداوم در جمعیت…………………………. 131

2-6- مهاجران عناصر تغییر و تحول در تاریخ اجتماعی بهبهان…………………. 131

1-2-6- سادات………………………………………………………………….. 132

2-2-6- لرها…………………………………………………………………….. 133

3-2-6- اعراب………………………………………………………………………. 134

4-2-6- ترکان……………………………………………………………………… 135

1-4-2-6- جِغتائی­ها…………………………………………………………… 136

2-4-2-6- شیرالی­ها……………………………………………………………… 136

3-6- گروه‏بندی  و کشمکش‏های محله‏ای ( بهبهان و قنوات)………………….. 137

4-6- فرهنگ بهبهان………………………………………………………………. 138

1-4-6- گویش بهبهانی………………………………………………………. 138

2-4-6- ضرب المثلهای بهبهانی………………………………………………….. 142

3-4-6- آداب ورسوم……………………………………………………………… 148

4-4-6- آداب و رسوم مراسم عروسی در بهبهان……………………………… 149

5-4-6- بازی‏ها…………………………………………………………………….. 150

6-4-6- غذاهای معروف محلی بهبهان………………………………………… 152

5-6- بافت شهر بهبهان…………………………………………………………… 154

6-6- ادیان و مذاهب………………………………………………………………. 156

نتیجه گیری…………………………………………………………………………. 161

پیوست­ها………………………………………………………………………….. 165

منابع و مآخذ……………………………………………………………………….. 223

چکیده:

تاریخ بهبهان همواره با تاریخ ارجان همراه بوده است. پیدایش شهر ارجان را به قباد اول ساسانی نسبت می‏دهند ولی کشف تابوت برنزی در سال  1361هـ .ش قدمت آن را به دوره ایلام می‏رساند. با ورود اعراب مسلمان به ایران، درسال 23هـ .ق ارجان  به صلح فتح شد. با روی کارآمدن حکومت‏‏های اسلامی از جمله (صفاریان،آل بویه، سلجوقیان) این شهر مورد توجه ویژه ای قرار گرفت؛ در دوره‏ی فرمانروایی حاکمان آل بویه ارجان به اوج شکوفایی خود رسید. از آن پس، این شهر به دلیل وجود قلعه‏های مستحکمی همچون ناظر و طنبور، شاهد ظهور داعیان اسماعیلی در خود بود. سرانجام، تمام آن قلاع و استحکامات به تصرف سلجوقیان درآمد. اما زلزله‏های مکرری که در ارجان رخ ­داد، این شهر را به ویرانی کشاند و در پی این ویرانی‏ها، در چند کیلومتری ارجان شهرکنونی بهبهان  شکل گرفت و از آن پس حاکمیت شهر در دست سادات طباطبایی قرار گرفت. این خاندان، در طی حوادثی که در قلمرو ایران و شهر بهبهان در دوره‏های بعدی رخ ‏داد  از  جمله؛ حمله محمود افغان به بهبهان و شورش محمد خان بلوچ در دوره افشاریه و شورش میرزا علیرضاخان طباطبایی در دوره زندیه نقش آفرین بودند. در دوره قاجاریه نیز، میرزا قوما در سال 1266هـ .ق ضد حکومت مرکزی شورش کرد که  در نهایت وی دستگیر شد و از آن پس، حاکمیت بهبهان  اگر چه از تحت سلطه این خاندان خارج گشت ولی این خاندان تا پایان حکومت قاجار همچنان دارای قدرت بودند. هدف این پژوهش، روشن ساختن سیر تکوین، تداوم و تغییر شهر بهبهان از ورود اسلام تا پایان حاکمیت سادات طباطبایی است.

مقدمه:

پژوهش حاضر از مقوله‏ی تاریخ محلی است. تحقیق کردن در زمینه­ تاریخ محلی نیاز به بررسی ابعاد گوناگون حوادث و اتفاقاتی دارد که در یک شهر از زمان شکل‏گیری آن تا مقطعی خاص را شامل می‏شود، می‏توان با مطالعۀ سرگذشت شهرها و تحولات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی آن‏ها جایگاه و نقش هر یک را در تاریخ، فرهنگ و تمدن جامعه مورد ارزیابی قرار داد. شهرستان بهبهان، در جنوب شرقی استان خوزستان قرار دارد،  از آنجا که این شهر در مرز خوزستان و فارس قرار داشته، از گذرگاه‏هایی است که خوزستان را به فارس متصل می‏ساخت. این شهر بنا به موقعیت ارتباطی و تجاری و نیز وضع مناسب طبیعی، آب فراوان و زمین‏های حاصلخیز، توانست در زمان‏های صلح و آرامش به دوران شکوفایی خود برسد. علاوه براین، کشف تابوت برنزی به سال1361هـ .ش در این شهر نشان از قدمت دیرینه و تمدنی کهن دارد. بهبهان با مردمانی اهل دانش و مذهبی و طبیعتی زیبا (دشت بهبهان در فصل بهار پوشیده از گل نرگس و رز و بنفشه می‏شود)، تاریخ پرفراز و نشیبی را سپری کرده ­است و احوال دانشمندان، پزشکان و علمایش شهره عالم بوده است. همچنین مهاجرت­های انسانی به بهبهان و تشکیل حکومت های محلی همچون سادات طباطبایی باعث تغییر و تحولات خاصی در شهر شدند، به گونه­ی که زمینه شکوفایی بیشتر این شهر را مهیا کردند. با این تفکر و علاقه خاصی که به بهبهان داشتم و با راهنمایی‏ها و ارشاد استاد راهنمایم دکتر علی بحرانی پور، موضوع تداوم و تغییر در تاریخ محلی بهبهان از ورود اسلام تا پایان حاکمیت سادات طباطبایی را برای عنوان پایان نامه خود انتخاب نموده‏ام. این رساله از شش فصل تشکیل شده است؛ فصل اول؛ به اوضاع جغرافیایی شهرستان بهبهان پرداخته شده است. در فصل دوم؛ به تداوم و تغییرات سیاسی ارجان از ورود اسلام تا شکل‏گیری بهبهان پرداختیم و فصل سوم؛ تداوم و تغییرات سیاسی بهبهان از دوره صفویه تا پایان حاکمیت سادات طباطبایی اختصاص یافته است و در فصل چهار، پنج و ششِ رساله؛ به عوامل تداوم و تغییر در تاریخ اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی بهبهان نیز پرداخته می‏شود.

سوال پژوهش: عناصر تداوم و تغییر در تاریخ محلی بهبهان  چه بوده‏ اند؟

فرضیه پژوهش

عناصر تداوم در تاریخ محلی بهبهان، موقعیت راهداری ( قرار گرفتن بین فارس و خوزستان) و نظامی و فعالیت‏های تولیدی و اقتصادی این شهر بوده است و عناصر تحولش، موقعیت جغرافیایی، مهاجرت‏های انسانی و تشکیل حکومت‏های محلی از جمله سادات طباطبایی را می‏توان بیان نمود.

اهداف تحقیق

شهر بهبهان در طول تاریخ خود از زمان شکل‏گیری تا پایان حاکمیت سادات طباطبایی اُفت و خیزهای زیادی داشته­ است. هدف این تحقیق روشن ساختن سیر تکوین، تداوم و تحول شهر و ولایتِ بهبهان و رویدادها و حوادثی است که از ورود اسلام تا پایان حاکمیت سادات طباطبایی رخ نمود.

روش تحقیق

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*