دکترای جامعه شناسی بررسی جامعه شناختی توسعه تکنولوژی و صنعت نفت ایران

۱-۲-۱) شرکت نفت ایران – انگلیس ۸۷
۲-۲-۱) نظام آموزشی ۹۱
۳-۲-۱) ساختار صنعت نفت ۹۳
۴-۲-۱) دولت ۹۵
۵-۲-۱) سیاستمداران ۹۸
۳-۱) معنا و تصویرتکنولوژی صنعت نفت ۱۰۰
۴-۱) شبکه کنشگران صنعت نفت ۱۰۲
۵-۱)اجتماع حاملان وعاملان توسعه تکنولوژی و صنعت نفت ۱۰۳
۶-۱)جمع بندی ۱۰۹
۲) دوره کنسرسیوم: از مشارکت تا کسب هویت در شبکه ای قطبی ۱۱۱
۱-۲) وضعیت تکنولوژی صنعت نفت ۱۱۱
۲-۲) کنشگران عمده ۱۱۶
۱-۲-۲) کنسرسیوم ۱۱۶
۲-۲-۲) شاه ۱۱۸
۳-۲-۲) دولت ۱۲۱
۴-۲-۲)ساختار صنعت ۱۲۵
۵-۲-۲) نظام آموزشی/پژوهشی ۱۲۹
۳-۲) معنا و تصویر تکنولوژی صنعت نفت ۱۳۲
۴-۲) شبکه کنشگران صنعت نفت دوره کنسرسیوم ۱۳۳
۵-۲)اجتماع حاملان وعاملان توسعه تکنولوژی و صنعت نفت ۱۳۵
۶-۲)جمع بندی ۱۳۹
۴) دوره فروش وخرید( قرارداد سن موریتز): استقلال نسبی در شبکه ای رانتیه ۱۴۱
۱-۳) وضعیت تکنولوژی صنعت نفت ۱۴۱
۱-۲-۳) نفت ۱۴۵
۲-۲-۳) شاه ۱۴۸
۳-۲-۳) دولت ۱۵۰
۴-۲-۳) نظام آموزشی / پژوهشی ۱۵۲
۵-۲-۳) ساختار صنعت ۱۵۴
۳-۳) تصویر تکنولوژی صنعت نفت ۱۵۶

۴-۳) شبکه کنشگران صنعت نفت در دوره قرارداد سن موریتز ۱۵۷
۵-۳)اجتماع حاملان وعاملان توسعه تکنولوژی و صنعت نفت ۱۵۹
۶-۳)جمع بندی ۱۶۲
فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهادات ۱۶۵
قراردادهای نفتی،نگاشت وترجمه هایی برای انتقال تکنولوژی ۱۶۵
الزامات قانونی،علمی و نهادی افزایش قابلیت های تکنولوژیک ۱۷۱
گفتمان های تکنولوژیک حاکم در صنعت نفت ۱۷۵
تغییرات ساختار قدرت در شرکت ملی نفت ۱۷۷
کنشگران ،روابط اجتماعی وقابلیت های تکنولوژیک ۱۸۰
نتیجه گیری ۱۸۳
پژوهش،ایجاد هماهنگی و هم افزایی:کلید توسعه صنعت نفت ۱۹۲
پیشنهادات ۱۹۷
ضمایم ۲۰۱
ضمیمه۱: نگاهی به تکنولوژی و صنعت نفت نروژ ۲۰۱
سازمان نهادی نفت نروژ ۲۰۳
سیاست نفتی نروژ ۲۰۴
برنامه استراتژیک توسعه صنعت نفت وگاز نروژ (OG21) 205
چارچوب راهبرد توسعه تکنولوژی نفت نروژ ۲۰۶
جایگاه تکنولوژی در صنعت نفت نروژ ۲۰۶
ضمیمه ۲: قراردادهای نفتی وانواع آنها ۲۰۸
قراردادهای امتیازی ۲۰۸
قراردادهای مشارکتی ۲۰۸
قراردادهای خدماتی ۲۰۹
قراردادهای بیع متقابل ۲۱۰
منابع ۲۱۳
فارسی ۲۱۳
انگلیسی ۲۱۵
 
*

مطلب دیگر :

**
مقدمه

نفت در دنیای امروز خود را از ظاهر سیاه و روغن مقدس سالیان دور به ماده طلایی جهان تبدیل کرده است و به پر مصرف ترین و بزرگترین حامل انرژی دنیای مدرن و صنعتی  مبدل شده است . حدود ۱۵۰سال (سال ۱۸۵۹ سال کشف و استخراج نفت در آمریکاست) از کشف این ماده حیاتی در  شهر پنسیلوانیای آمریکا  می گذرد( سعادت،۱۳۴۶: ۴) و در طول این مدت ، این ماده سیاه به یکی از ذخائر گرانبهای جهانی تبدیل شده است. پس از پشت سرگذاشتن سوخت های چوبی و زغال سنگ و با توجه به مواد مشتق از نفت و نقشی که به طور مستقیم در گستره جهان صنعتی دارد، نقاط جغرافیایی دارای این ذخایر نیز به مناطق ژئوپولتیک تبدیل شده و زنجیره تامین و صنایع جانبی و پیرامونی بهره برداری از این  منبع طبیعی به بزرگترین و عظیم ترین صنعت جهانی مبدل شده است.
به این ترتیب  استفاده از خود این ذخایر و منابع طبیعی مستلزم صنعت اکتشاف ، استخراج و بهره برداری است تا آن را در نهایت به صورت فرآورده های مختلف در اختیار مصرف کننده قرار دهد. این مسیر تولید تا توزیع را در سه سطح بالادستی ، میان دستی و پایین دستی تقسیم بندی کرده اند که هر کدام عهده دار فعالیت های زیر هستند:

  • بخش بالا دستی[۴]عهده دار مراحل اکتشاف و حفاری تا استخراج و تحویل نفت خام آماده فرآوری به بخش پالایش است.
  • بخش میان دستی[۵]عهده دار مراحل انتقال وحمل و نقل و پالایش و توزیع محصولات اصلی حاصل از پالایش نفت به بخش پایین دستی است.
  • بخش پایین دستی[۶]صنایع این بخش مصرف کننده فرآورده های مختلف تولید شده می باشند وبا تغییراتی این مواد را به محصولات گرانبهای پتروشیمیایی یا نفتی دارای ارزش افزوده تبدیل می کنند.

اداره این صنعت گسترده وبا این سطح از فعالیت مستلزم امکانات ، تجهیزات و به عبارتی تکنولوژی متنوع ،پیچیده و گسترده  وبهره گیری از  علوم و حرف مختلف است.  علوم ومشاغلی که بخشی از آنها عبارتند از: مهندسی مخازن، ابزار دقیق، مکانیک ، برق و مخابرات ، مهندسی فرایند و کاتالیست، صنایع طراحی و ساخت پمپ، موتور ، کمپرسور( برقی و بخاری) ، مخازن و برج های تقطیر ،خنک کننده‌ها و مبدل های حراراتی، کولر و پنکه های هوایی، سیستم های کنترلی و اتاق های کنترل، شیرهای بخار ، فشارشکن،شیرهای کنترل ، خطوط لوله و اتصالات متنوع، کور ه ها ، مشعل ها و. .
اما علاوه بر داشتن ذخایر و منابع خدادادی و طبیعی نفت ، باداشتن مهارت و تکنولوژی این صنایع و تکنولوژی اکتشاف تا فرآوری و تجهیزات و ادوات نفتی می توان درآمد ، اشتغال و سرانه عظیمی را به همان اندازه ذخایر (یا گاه بیشتر از آن) برای یک کشور بدست آورد ؛چراکه وابستگی در طراحی، تهیه وساخت این تجهیزات وفقدان دانش ومهارت لازم برای به کار اندازی آنها نیز زمینه ساز عدم توسعه و  بروز مشکلات اجتماعی وسیاسی برای کشور های متکی به این صنعت خواهد شد.به نظر می رسد در کشور ایران این صنعت وتکنولوژی نفتی با گذشت نزدیک به یک قرن، توسعه مطلوب و مورد  انتظار را نیافته است وصنعتی با این پیچیدگی ،گستردگی واثر گذاری می بایست مورد توجه وتامل بیشتری قرار می گرفت.مهمتر ازآن این است که این موضوع هنوز به صورت جدی به پرسش وسوال برای تحقیق وپژوهش بیشتر تبدیل نشده است. چراکه مقدمه پژوهش های عالی پرسش های جدی وخوب است.از این رو نه تنها طرح این موضوع در حوزه ای پژوهشی واجد اهمیت است بله بررسی ابعاد انسانی وبه عبارتی جامعه شناختی آن اهمیت بیشتری دارد .زیرا با موضوعات صنعتی وتکنولوژیک از این دست عموما به صورت تکنیکی و با نگاه سخت وریاضیِ تکنوکراتیک  برخورد می شود و به نقش عوامل انسانی-اجتماعی در پیدایش وتوسعه آنها توجه چندانی نمی شود.لذا این تحقیق با در نظر داشتن این موارد در صدد است تا به گوشه ای از این موضوع بپردازد و با تاملی تاریخی، از چشم انداز جامعه شناسی تکنولوژی وسازمانی عوامل موثر در انتقال وتوسعه صنعت وتکنولوژی نفتی را از زمان پیدایش تا  انقلاب بررسی کند.
این تحقیق در ۵ فصل ودو ضمیمه تنظیم شده است . درفصل  اول کلیاتی در مورد این صنعت،تکنولوژی نفتی، اهمیت آن وسیاست های کنونی اتخاذ شده در بخش نفت وگاز کشور برای توسعه تکنولوژی ولزوم واهمیت پژوهش ارائه می گردد. به این منظور نخست برای ورود به مبحث تاریخ مختصر این صنعت  مرور می گرددوسپس نقش اقتصادی واجتماعی تکنولوژی نفتی در دنیای کنونی وبه ویژه در کشور ایران مورد بررسی قرارمی گیرد و اهمیت بررسی جامعه شناسانه این موضوع از جهات مختلف طرح می گردد. دراین بررسی سعی شده است برای ایجاد تصویر قابل توجه از آینده مطلوبی که رسیدن به آن ممکن بود اما  محقق نشد وکشورهای دیگر آن را تحقق بخشیدند، به یک نمونه استناد شود ودلایل اجتماعی وسیاسی این موفقیت نیز ارائه شود.
در فصل دوم با بررسی ماهیت وتعاریف تکنولوژی ونگاهی که به این پدیده در رشته جدید مطالعات علم و تکنولوژی  می شود ،مقدمات طرح چارچوب نظری پژوهش فراهم می گردد.به این منظور نظریات جامعه شناسانه تکنولوژی و دلالت های مربوط به اشاعه وانتقال تکنولوژی وکسب قابلیت های تکنولوژیک ارائه می شوند ودر نهایت با طرح وتعریف قابلیت های تکنولوژیک (به عنوان متغیر وابسته) وشیوه های انتقال،وسطوح تکنولوژی، چارچوب نظری که عمدتا یک چارچوب کنشگر- شبکه ای است طرح می گردد تا با آن متغیر های مستقل پژوهش که شبکه صنعت نفت را ساخته اند  دریک طرح کلی مورد بررسی قرارگیرند .
فصل سوم معرفی روش شناسی تحقیق است که مبتنی بر مطالعات اسنادی وکتابخانه ای ،مصاحبه با خبرگان و افراد مطلع صنعت نفت وبه کار گیری تکنیک تحلیل محتوا برای ترسیم جریان تولید علمی وتوسعه قابلیت های تکنولوژیک ونقش کنشگران اثر گذار در شبکه این صنعت است.
فصل چهارم مهمترین فصل تحقیق ومحل ارائه یافته های مربوط به بررسی شبکه کنشگران این صنعت  در طول سال های ۱۲۸۷ تا ۱۳۵۷ است.در این فصل، مقطع ۷۰ ساله مورد پژوهش به سه دوره تقسیم گردیده است وشبکه کنشگران هر دوره معرفی ونقش کنشگران اصلی و نوع تاثیر وتاثرات هریک به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته اندپس از ارائه نقش وتاثیر هر کنشگر، وضعیت کلی این شبکه ،معنا وتصور کلی حاضر در هر دوره از تکنولوژی وصنعت نفت  ارائه شده  است زیرا این تصور ونگاه به تکنولوژی است که جهت ومسیر توسعه آن را تعیین می کند.در پایان هر دوره با توجه به نقش عاملان وحاملان توسعه تکنولوژی به نهادها ،افراد ،اجتماعات وگروه های نقش آفرین در انتقال وتوسعه تکنولوژی پرداخته شده است.
در فصل پنجم پس از مرور قراردادهایی که توسعه صنعت نفت بر اساس آنها صورت گرفته است میزان توسعه قابلیت های تکنولوژیک این صنعت ارزیابی شده اند.آنگاه با ارائه خلاصه ای از یافته های فصل قبل  وطرح  موانع و دلایل عمده  عدم توسعه مطلوب شبکه صنعت پیشنهاداتی در این مورد  طرح شده اند.
بخش ضمایم اطلاعات بیشتری در مورد یک الگوی موفق توسعه تکنولوژی وصنعت در میان کشورهای  دارای این صنایع به ویژه کشورهای نفت خیزی که تازه به این منبع دست یافته اند ونیز انواع قراردادهای نفتی که در صنعت نفت ایران به کار گرفته شده اند ارائه می کند.اطلاعات این قسمت تکمیل کننده مطالبی است که در فصل کلیات در مورد تجربه نروژ   ودر بخش تعاریف طرح گردیده است.
 
 
نگاهی به تاریخ صنعت نفت ایران
قبل از پرداختن به موضوع اصلی باید نگاهی به تاریخ نفت و به ویژه سابقه این صنعت در کشور داشته باشیم تا بتوانیم صنعت و تکنولوژی نفتی را در بستر وزمینه تشکیل وتثبیت آن  بررسی کنیم. به این منظور سرگذشت این صنعت را در چندین مقطع برجسته مرور می کنیم تا این سابقه، مقدمات نگاه  تحلیلی تر آتی را فراهم سازد.به طور کلی  تاریخ شکل گیری صنعت نفت در ایران را که مقارن با انعقاد قرارداد دارسی در دوره ناصری وقاجاریه است، می توان به ۵ دوره تقسیم کرد. است.این دوره ها عبارتند از:

  • دوره امتیاز (۱۳۲۹-۱۲۸۰)
  • دوره ملی شدن و خلع ید( ۱۳۳۳-۱۳۳۰)

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*