رابطۀ مدیریت دانش و نوآوری سازمانی در گمرک جمهوری اسلامی ایران

2-3-3-2-7)مدل لاستری.. 50
2-3-3-2-8)مدل مفهومی چند مرحلهای.. 51
2-3-3-2-9)مدلهای شبکهای و مخزنی.. 52
2-3-3-2-10)مدل انتشار نظام مدیریت دانش… 53
2-3-3-2-11)مدل مفهومی نظام مدیریت دانش(MATE) 54
2-3-3-2-12)مدل مرجع مدیریت دانش… 54
2-3-3-2-13)مدل پایه های ساختمان دانش… 56
2-3-4) اصول مدیریت دانش… 63
2-3-5) مزایای مدیریت دانش… 63
2-3-6) موانع مدیریت دانش… 66
2-3-7) تعریف عملکردی مدیریت دانش… 71
2-3-7-1) قابلیت اشتراک گذاری دانش… 72
2-3-7-2) قابلیت جذب دانش… 75
2-4) نوآوری سازمانی.. 80
2-4-1) خلاقیت و نوآوری.. 81
2-4-2) تعریف مفهومی وعملیاتی نوآوری.. 84
2-4-3) سیرتحول نوآوری.. 87
2-4-4) اهمیت وضرورت خلاقیت و نوآوری.. 89
2-4-5) ساختارنوآوری.. 89
2-4-6) اصول نوآوری.. 90
2-4-7) سطوح نوآوری سازمانی.. 91
2-4-8) انواع نوآوری.. 91
2-4-9) انواع مدلهای نوآوری سازمانی.. 97
2-4-9-1) مدل فشار علم (فشار تکنولوژی) 97
2-4-9-2) مدل کشش بازار : 97
2-4-9-3) مدل اتصالی.. 98
2-4-9-4) مدل یکپارچه و شبکه ای.. 98
2-4-9-5) مدل زنجیره ارزش… 99
2-4-10) محرکهای نوآوری.. 100
2-4-11) عوامل شکست در فرآیند نوآوری.. 101
2-4-12) عوامل تسهیل کننده فرآیند تغییر و نوآوری.. 102
2-4-13) ویژگی های سازمان های نوآور. 104
2-4-14) نوآوری درگمرک.. 106
2-5) پیشینه تحقیقات… 108
2-5-1) تحقیقات داخلی.. 108
2-5-2) تحقیقات خارجی.. 110
فصل سوم :روش اجرای تحقیق.. 112
3-1)مقدمه. 113
3-2) روش تحقیق.. 113
3-3)جامعه آماری.. 114
3-3-1)  نمونه آماری و روش نمونه گیری.. 114
3-4) ابزار و روش جمع آوری دادههای تحقیق.. 116
3-4-1) روایی و پایایی ابزار گردآوری دادههای تحقیق. 121
3-4-1-1) روایی.. 121
3-4-1-2) پایایی.. 122
3-5) روش تجزیه و تحلیل داده های تحقیق.. 123
فصل چهارم:تجزیه و تحلیل داد ه ها 126
4-1) مقدمه. 127
4-2) توصیف متغیر های تحقیق.. 127
4-2-1)توصیف متغیر نوآوری سازمانی.. 127
4-2-2)توصیف متغیر قابلیت جذب بالقوه 128
4-2-3)توصیف متغیر قابلیت جذب بالفعل. 129
4-2-4)توصیف متغیراشتراک گذاری دانش… 130
4-3) بررسی نرمال بودن متغیرهای اصلی تحقیق.. 131
4-4) بررسی معیار نکویی برازش کلی مدل. 132
4-5) بررسی مدل تحقیق.. 133
4-5-1) بررسی مدل تحقیق در حالت استاندارد. 133
4-5-2) بررسی مدل تحقیق در حالت اعداد معنیداری.. 134
4-6) آزمون فرضیه ها 134
فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهادات… 136
5-1) مقدمه. 137
5-2)نتایج تحقیق.. 137
5-2-1) نتایج آمار توصیفی.. 137
5-2-2) نتایج آمار استنباطی.. 143
5-3) پیشنهادات کاربردی تحقیق.. 143
5-4) محدودیتهای انجام تحقیق.. 144
5-5)پیشنهادات در خصوص تحقیقات آتی.. 145
پیوست… 146
منابع و ماخذ. 161

فهرست جداول
عنوان                                                                                                                       صفحه
جدول(2-1) دو دیدگاه متفاوت درباره دانش(انتظاری،1385ص26). 23
جدول (2-2) مروری بر مدل های مدیریت دانش(افرازه،1384). 42
جدول(2-3) مدل مفهومی چند مرحله ای توسعه مدیریت دانش سازمانی. برگرفته ازLee & kim,2001. 52
جدول (2-4) ابزار استفاده از فرایند دانش(افرازه،1386). 59
جدول (2-5) حوزه های كار و سطوح گوناگون مدیریت دانش(افرازه،1384). 62
جدول (2-6) مزایای مدیریت دانش (رادینگ،1383،ص44). 64
جدول(2-7) تعریف خلاقیت از دیدگاه های مختلف (نوروزی و کاوسی،1386،ص5). 83
جدول (2-8) تفاوت خلاقیت و نوآوری و تغییر(امیریان زاده،1387،ص39). 84
جدول (2-9) طبقه بندی نظرات صاحب نظران براساس انواع نوآوری سازمانی(رضوانی وگرایلی نژاد،1390،ص24)  96
جدول(3-1) لیست گمرکات جهت نمونه آماری… 116
جدول(3-2) پرسشنامه رابطه مدیریت دانش و نوآوری سازمانی در گمرک…. 119
جدول(3– 3) جدول تناظر سوالات پرسشنامه. 120
جدول(3-4)  محاسبه آلفای کرونباخ مولفه های پرسشنامه. 123
جدول(4-1) توصیف متغیر نوآوری سازمانی… 127
جدول(4-2) توصیف متغیر قابلیت جذب بلقوه. 128
جدول(4-3) توصیف متغیر قابلیت جذب بالفعل… 129
جدول(4-4) توصیف متغیراشتراک گذار ی دانش….. 130
جدول(4-5) آزمون كولموگروف- اسمیرنف برای متغیر های تحقیق… 132
جدول(5-1) توصیف معیارهای اشتراک گذاری دانش….. 139
جدول (5-2) توصیف معیارهای جذب بالقوه دانش….. 140
جدول(5-3) توصیف معیارهای جذب بالفعل دانش….. 141
جدول(5-4) توصیف معیارهای نوآوری سازمانی… 142

فهرست اشکال
عنوان                                                                                                                       صفحه
شکل (1-1) مدل عملیاتی تحقیق   9
شکل (2‑1) چهار کارکرد اساسی دانش(رادینگ،1383)  24
شکل ( 2‑2) ارتباط نوع مدیریت دانش و نوع دانش(افرازه،1384)  29
شکل (2-3) مراحل توسعه مدیریت دانش (دالکر،2005ص14)  33
شکل (2-4) مدل نوناکاوتاکائوچی،1995  34
شکل(2-5) مدل سرمایه فکری مدیریت دانش اسکاندیا(Skandia)برگرفته از(Chase,1997)  37
شکل (2-6)مدل مدیریت دانش دامرست،1997  39
شکل( 2-7 )مدل هفت سی   45
شکل( 2-8 )مدل حلزونی نوناکا و تاکائوچی(nonaka,takuchi1995)  49
شکل (2-9) مدل پایه های ساختمان مدیریت دانش(probst & Raub & Romhard,2002)  56
شکل (2-10) نگرشی سیستمی به نوآوری(مقیمی،1385،ص133)  87
شکل(2-11)چارچوب  DNA نوآوری (امیریان زاده،1387ص42)  90
شکل(2-12) مدل پیشنهادی نایت 1967  92
شکل (2-13)  طبقه بندی کوپر  93
شکل (2-14) طبقه بندی انواع نوآوری ازدیدگاه لی و ژو و سی   94
شکل (2-15) طبقه بندی استگلیتز و هین   95
شکل (2-16) مدل کشش بازار  98
شکل (2-17) مدل اتصالی   98
شکل (2-18) مدل زنجیره ارزش    100
شکل (2-19)محرک های نوآوری (مقیمی،1385،ص134)  101
شکل(2-20) عوامل مهم شکست نوآوری(سلیمی،1387،ص99)  102

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست نمودار
عنوان                                                                                                                       صفحه
نمودار(4-1) هیستوگرام  متغیر نوآوری سازمانی   128
نمودار(4-2) هیستوگرام  متغیر قابلیت جذب بالقوه  129
نمودار(4-3) هیستوگرام  متغیر قابلیت جذب بالفعل   130
نمودار(4-4) هیستوگرام  متغیراشتراک گذاری دانش     131
نمودار( 4-5) آزمون مدل تحقیق (در حالت استاندارد)  133
نمودار( 4-6) آزمون مدل تحقیق (حالت اعداد معنیداری)  134
 
چکیده
هدف تحقیق حاضر، تحلیل رابطۀ بین قابلیت به اشتراک­گذاری دانش و نوآوری سازمانی، باتوجه به قابلیت جذب (بالقوه و بالفعل) دانش سازمانی در گمرک جمهوری اسلامی ایران است، جامعۀ آماری  تحقیق حاضر را ادارات گمرک جمهوری اسلامی ایران، تشكیل می­دهد، و با استفاده از روش نمونه­گیری تصادفی از نوع خوشه­ای تک مرحله­ای انجام شده است. برای گردآوری داده­ها نیز از مطالعه میدانی (پرسشنامه) و برای سنجش و اندازه­گیری پاسخ­ها از مقیاس 5 گزینه­ای لیکرت استفاده شد. این پرسشنامه استاندارد بوده و از مقالۀ اَندراوینا وگووینداراجو  که تحقیقی تحت همین عنوان انجام داده­اند، اخذ گردیده و از نظر روایی و پایایی مورد بررسی متخصصین امر قرار گرفته است. برای تعیین روایی پرسشنامه، از روایی محتوایی، و برای آزمون پایایی پرسشنامه­ها، از روش آلفای کرونباخ استفاده شد. براساس آزمون کولموگروف- اسمیرنوف نیز معلوم شد که متغیرهای تحقیق دارای توزیع نرمال می­باشد، و در تحلیل داده­های تحقیق نیز از روش معادلات ساختاری و نرم افزار اس­پی­اس­اس استفاده شده است این تحقیق شامل یک فرضیۀ اصلی و سه فرضیۀ فرعی است که، فرضیۀ اصلی به بررسی رابطۀ بین « قابلیت به اشتراک گذاری دانش و نوآوری سازمانی با توجه به قابلیت جذب (بالقوه وبالفعل) دانش » پرداخته و سه فرضیۀ فرعی به ترتیب به بررسی، 1)رابطۀ بین « قابلیت به اشتراک گذاری دانش و قابلیت جذب بالقوه دانش»، 2)رابطۀ بین «قابلیت جذب بالقوه و قابلیت جذب تحقق یافته»، 3)رابطۀ بین « قابلیت جذب تحقق یافته و قابلیت نوآوری سازمانی » پرداخته­اند، که پس از بررسی نتایج معلوم شد که تمام فرضیه­های اصلی و فرعی در سطح معنی­داری خوبی بوده و مورد تأییدند.
واژگان کلیدی : مدیریت دانش، اشتراک­گذاری دانش، قابلیت جذب، قابلیت جذب بالقوه، قابلیت جذب بالفعل، نوآوری سازمانی، گمرک.

فصل اول : کلیات تحقیق

مطلب دیگر :

1

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1) مقدمه
گمرک بعنوان یک سازمان تاثیرگذار در توسعه و بهبود وضعیت تجارت خارجی، علاوه بر ایفای نقش در عرصۀ سیاستگذاری اقتصادی و تأمین درآمد برای دولت، بطور مستقیم با مردم سروکار داشته و عملکرد آن می­تواند موجب رضایتمندی یا عدم رضایت خدمت گیرندگان شود، از این رو ناگزیر از انتخاب روش­ها و بکارگیری شیوه­هایی است که بربستر طرح های خلاقانه و نوآور قرارداشته باشد، تا بتواند به انتظارات ذینفعان پاسخ دهد و به همین دلیل است که گمرک بعنوان یکی از محورهای طرح تحول اقتصادی تعیین گردیده و دولت تلاش می­کند با اجرای پروژه­هایی چون ایجاد پنجرۀ واحد تجاری، راه­اندازی سیستم ارزش وب­بنیاد، استقرار سیستم آسیکودای جهانی، تجهیز مبادی ورودی و خروجی به دستگاه­های پیشرفته، راه­اندازی سامانۀ هوشمند ورود و خروج کالا و ترانزیت و اصلاح نظام گمرکی و رفع مشکلات آن، پیشگیری از فساد با افزایش سلامت اداری و کرامت انسانی، و نیزطرح آمایش سرزمینی گمرک و ایجاد گمرکات تخصصی به اهداف و سیاست­های میان مدت و بلندمدت در جهت تحقق توسعۀ اقتصادی دست یابد و آنچه تاکنون درگمرک انجام شده، تنها بخشی از ضروریاتِ تغییر و تحول در این سازمان بوده و پایان راه نیست، وگمرک همواره نیازمند اجرای طرح­های نو و نوآوری در ارائۀ خدمات به مشتریان است وحتی این ضرورت در سطح جهانی نیزحس شده تا بدان جا که، کونیومیکوریا[1] دبیرکل سازمان جهانی گمرک (WCO) سال 2013 را سال”نوآوری برای پیشرفت گمرک”تعیین نمود.(4و5بهمن 1391، گزارش همایش روز جهانی گمرک) حال چالش اصلی در حوزۀ نوآوری این است که چگونه می توان آن را بوجود آورد و بهبود بخشید؟ که پاسخ بدین سئوال را می­توان در نام گذاری سال 2014 توسط دبیرکل سازمان جهانی گمرک، به عنوان سال” ارتباطات :بمعنای تسهیم اطلاعات برای همکاری بهتر”جستجوکرد، زیرا که تسهیم اطلاعات به، به­اشتراک گذاریِ دانش به عنوان یکی از ابعاد مهم و اساسی مدیریت دانش اشاره دارد. از نظر دبیرکل سازمان جهانی گمرک، ارتباط فرآیندی دوسویه است که براساس آن دانش و اطلاعات بین افراد تبادل و تسهیم می­گردد، این موضوع صرفاً درحد ارسال پیام یا منتقل نمودن اطلاعات نیست، بلکه در برگیرندۀ تحقق، کشف و تولید دانش نیز می­باشد. به عقیدۀ پژوهشگر، سازمان جهانی گمرک خواسته با نامگذاری  سال های 2013و2014 به این عناوین و در دو سال متوالی، ارتباط درهم تنیده شدۀ مدیریت دانش و نوآوری سازمانی را متذکرگردد. البته در میانۀ سال 2013 با روی کارآمدن دولت تدبیروامید ، و تشکیل اولین جلسۀ هیأت دولت(27/05/1392)متنی در قالب منشور اخلاقی و با سیزده بند قرائت گردید، که بارقه­هایی از امید را جهت ایجاد نوآوری مبتنی بر مدیریت دانش در میان آگاهان و دلسوزان گمرک ایران بوجود آورد.
بر این اساس در فصل اول پژوهش حاضر به بیان مسأله و ضرورت و اهمیت وجود مدیریت دانش و نوآوری سازمانی پرداخته و سپس اهدافی را که از انجام این تحقیق مدنظر داشته برشمرده و مروری بر ادبیات موضوعی مدیریت دانش و نوآوری سازمانی خواهیم داشت و بدنبال آن فرضیاتی را مطرح می­نماییم که بیانگر وجود رابطه میان مدیریت دانش و نوآوری سازمانی در گمرک جمهوری اسلامی ایران در شش ماهۀ اول سال 1393  است.
1-2) بیان مسأله
دانش هم به عنوان یک نهاده و هم به عنوان یک منبع قدرت، برای افراد و سازمان­ها اهمیت استراتژیک دارد. دانش روش ایجاد رفاه برای یک فرد، سازمان یا حتی یک ملت را تحت تأثیر قرار می­دهد. مؤفقیت بلندمدت سازمان به کسب، ذخیره سازی و اشتراک گذاری (تسهیم) دانش بستگی دارد، و استراتژی­هایی که براساس انباشت دانش نیروی انسانی طراحی شوند کلیدِ کسب مزیت رقابتی محسوب می­شوند.(هاتزچرمتر و کلیندیست[2] ، 2006، ص709)بنابراین مدیریت موفقِ دانش مشخصۀ اصلی بقای یک سازمان است، و در این میان نوآوری­ها عصاره و نتیجۀ مدیریت دانش­اند.درمواجهه با محیط متغیر، نوآوری­ها، سازمان را به انعطاف پذیری در برابر تغییر مجهز می­کنند و کلید بقاء و موفقیت آن هستند. (لیائو و فی و چن[3] ،2007،ص341)
در واقع  سازمان­های با نوآوری بیشتر، در پاسخ به محیط­های متغیر و ایجاد و توسعۀ قابلیت­های جدیدی که به آنها اجازه دهد به عملکرد بهتری برسند موفق­تر خواهند بود.(مورنو، مونتس و فرناندز[4]،2004) ولی این فرایند کاملاً پیچیده است و مستلزم مدیریت مؤثر و کارآمد در بسیاری از فعالیت های مختلف است.(نوری ،1384) چالش اصلی در حوزۀ نوآوری این است که چگونه می­توان آن را بوجود آورد و بهبود بخشید؟(ربیعی,1388)
درسازمان جهانی گمرک نیز در سال های 2013و2014 به ترتیب شعارهای “نوآوری برای پیشرفت گمرک ” و “ارتباطات: تسهیم اطلاعات برای همکاری بهتر” سرلوحه کارِ گمرکات جهان قرارگرفت، که نشان از اهمیت تسهیم و اشتراک گذاری اطلاعات به عنوان یکی از مؤلفه های مدیریت دانش و نیز اهمیت نوآوری درسازمان جهانی گمرک دارد.(ویژه­نامه همایش روز جهانی گمرک 4و5بهمن 1391، ص3 و http://www.irica.gov.ir)
به نظر پژوهشگر همین نام گذاری یک سال به عنوان سال نوآوری توسط سازمان جهانی گمرک، خود دلیلی بر وجود نیاز به ایجاد و یا تقویت نوآوری در سطح اعضاء گمرک جهانی می­باشد.از طرف دیگر، نیاز به ایجاد نوآوری در گمرک ایران نخستین بار با طرح واژۀ گمرک نوین توسط عباس معمارنژاد رئیس کل گمرک ایران در سال 1390 مطرح شد(کاخکی، حسین، 1390)، ودر آن به ایجاد نوآوری در گمرک با به كارگیری فناوری­های نوین در ارائه خدمات گمركی همچون تجهیزات فناوری اطلاعات وارتباطات، دوربین­های مداربسته وتجهیزات كنترل نامحسوس تأکید شد. امروزه بدون استفاده ازاین تجهیزات، نه تنها تسهیل تجارت را به عنوان یك وظیفه به خوبی نمی­توان انجام داد، بلكه بستر لازم جهت اجرای قوانین و مقررات و كنترل­های گمركی نیز به صورت مناسب فراهم نخواهد شد.(معمارنژاد، عباس، 1390)
به عقیدۀ پژوهشگر، راه حل دستیابی به نوآوری، ایجاد یک نظام مدیریت دانش جهت کسب و تبادل و اشتراک­گذاری (تسهیم) ایده­های جدید و تجربیات به دست آمده قبلی در بین گمرکات داخلی و خارجی به منظور درکِ بهتر دانش ضمنی و آشکارِ هر کدامِ از آنهاست.
درکشور ما نیز گمرک بعنوان یک سازمان تأثیرگذار در توسعه و بهبود وضعیت تجارتِ خارجی، علاوه برایفای نقش در عرصۀ سیاستگذاری اقتصادی و تأمین درآمد برای دولت، بطورمستقیم با مردم سروکار داشته و عملکردِ آن می­تواند موجب رضایتمندی یا عدم رضایت خدمت گیرندگان شود ، ازاین رو ناگزیر از انتخاب روش­ها و بکارگیری شیوه هایی است که بر بستر طرح­های خلاقانه و نوآور قرارداشته باشد، تابتواند به انتظارات ذینفعان پاسخ دهد و به همین دلیل است که گمرک بعنوان یکی از محورهای طرح تحول اقتصادی تعیین گردیده است. علی رغم تلاش­های فراوان درگذشته برای ایجادِ گمرک نوین هنوز آنگونه که شایسته است این سازمان نتوانسته از بسترهای نوآور و خلاقانۀ موجود به نحو مطلوب استفاده نماید.(ویژه نامه همایش روز جهانی گمرک 4و5 بهمن 1391،ص3)
با توجه به مطالب عنوان شده ، هدف از این تحقیق پاسخ به این سئوال اساسی است که: آیا بین قابلیت به اشتراک­گذاری دانش و نوآوری سازمانی باتوجه به قابلیت جذب (بالقوه وبالفعل) دانش  رابطه وجود دارد؟

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*